Architektura MuratorKrytykaAndrzej Szczerski, Cztery nowoczesności. Teksty o sztuce i architekturze polskiej XX wieku

Andrzej Szczerski, Cztery nowoczesności. Teksty o sztuce i architekturze polskiej XX wieku

Książka krakowskiego historyka sztuki Andrzeja Szczerskiego – w znacznej mierze powstała z wcześniej głoszonych i publikowanych tekstów – jest zręcznym podsumowaniem jego autorskiej wizji wynikających z siebie elementów. Umiejętnie malując najpierw tło, a potem zbliżając oko ku detalowi, zaskakuje świeżym spojrzeniem na fakty rzekomo znane – recenzja Hanny Faryny-Paszkiewicz.

Cztery Nowoczesności. Teksty o sztuce i architekturze polskiej XX wieku
Andrzej Szczerski, Cztery Nowoczesności. Teksty o sztuce i architekturze polskiej XX wieku, Dodoeditor 2015

Pojemne hasła modernizmu i postmodernizmu ukryły w sobie, jak w szufladkowej powieści, mnogość zagadnień, jeszcze nie do końca uporządkowanych kierunków i zaledwie wstępnych analiz. Książka krakowskiego historyka sztuki Andrzeja Szczerskiego – w znacznej mierze powstała z wcześniej głoszonych i publikowanych tekstów – jest zręcznym podsumowaniem jego autorskiej wizji wynikających z siebie elementów. Umiejętnie malując najpierw tło, a potem zbliżając oko ku detalowi, zaskakuje świeżym spojrzeniem na fakty rzekomo znane.

Wybiera oto kilkanaście zjawisk na pozór od siebie odległych i znajduje wspólny mianownik dla uporu Ludwika Zamenhofa w kreacji języka dla całego świata z niezwykłą opowieścią o Ebenezerze Howardzie, twórcy miast-ogrodów, który dał się wciągnąć w tę lingwistyczną ideę do tego stopnia, że w Krakowie przemawiał w esperanto. Przypomina szaloną wiarę Witkiewicza w potęgę polskich górali (zepchniętych niegdyś na samo południe, tak, że oparli się dopiero na Tatrach), których losy można jakoby łączyć z nadbałtycką Połągą, by przejść do kolejnych warstw: nowoczesności widzianej po 1918 roku jako wizytówka Nowego Państwa, z wszelkimi odcieniami tworzących ją cegieł.

Tu obiektem analizy jest poznańska PWK-a z 1929 roku, gdzie konserwatywny, ciężki modernizm „przetkano” odważnymi, nowatorskimi pawilonami, ale także Zameczek Prezydenta RP w Wiśle – naskalny architektoniczny głaz z zaskakująco awangardowym wnętrzem. Problemy nowoczesnej urbanistyki autor przybliża opisując dwa skrajne przypadki – analizując obraz Zakopanego, które już w latach 30. XX wieku miało nabrać wielkomiejskiego rozmachu i tzw. sfunkcjonalizowanej Łodzi – wizji Władysława Strzemińskiego, któremu nieobce były idee miasta linearnego, uzależnionego od linii komunikacyjnych. W panoramę polskiej nowoczesności, nolens volens, wpisują się także artefakty PRL-u, jak choćby trudno dostępne wtedy dla obywateli kraju hotele czy tzw. resortowe domy wczasowe. O owych „wyspach luksusu” autor pisze, że były karnawalizacją wypoczynku, niezamierzonym pastiszem i karykaturą wzorów zachodnioeuropejskich.

Gierkowskie otwarcie na Zachód bazowało na owym „smakowaniu przez szybę”, pozorach swobody, także twórczej. I wtedy autor przypomina też inny, ciekawszy proces budowania nowoczesności – rolę dyrektora Muzeum Sztuki w Łodzi Ryszarda Stanisławskiego w tworzeniu od podstaw polsko-światowych relacji, jego promocję naszej plastyki i artystów. Gdy tylko uchylono żelazną kurtynę, konsekwentnie zjednywał świat do sztuki polskiej. Książka porządkuje podstawy naszej wiedzy, a dzięki frapującym przykładom jest lekturą wciągającą.

Książki na wakacje 2022: architektoniczne nowości wydawnicze TOP 10 Od lat co miesiąc recenzujemy dla Was najciekawsze książki o architekturze, urbanistyce, wnętrzach i projektowaniu krajobrazu. Tym razem polecamy 10 nowości wydawniczych, w sam raz na letnie nadrabianie zaległości bądź planowanie architektonicznych podróży. Książki na wakacje 2022: TOP 10.
MUR. Ilustrowany atlas architektury Muranowa – pomóż go wydrukować! Centrum Architektury prowadzi zbiórkę na druk ósmego tomu z serii ilustrowanych atlasów warszawskiej architektury. Książkę, tym razem poświęconą dzielnicy Muranów, napisali Beata Chomątowska, Grzegorz Piątek i Katarzyna Uchowicz.
Warszawa rysuje Skopje: nowa publikacja Centrum Architektury Nakładem Centrum Architektury ukazała się książka „Warszawa rysuje Skopje” autorstwa Kingi Nettmann-Multanowskiej. Autorka, od lat niestrudzenie badająca polskie wątki na terenie Gruzji i Macedonii Północnej, odkrywa przed czytelnikiem wciąż mało znaną historię udziału architektów z Polski w odbudowie Skopje po tragicznym trzęsieniu ziemi z 1963 roku.
Lista nieobecności: Janusz Sepioł o Archiprzewodniku Roberta Koniecznego i Tomasza Malkowskiego Lista obiektów zebranych w Archiprzewodniku budzi kilka zasadniczych pytań dotyczących całych obszarów nieobecności. Właściwie nie ma tu wsi. Trudno też znaleźć jakieś realizacje urbanistyczne. Nie ma architektury przemysłowej ani obiektów inżynierskich. Państwo jako inwestor, poza sferą kultury, właściwie nie istnieje.
Alcazar: uniwersalna opowieść o patologiach przemysłu budowlanego Nakładem Centrum Architektury wyszedł kolejny komiks. „Alcazar” Simona Lamoureta to fabularyzowana opowieść o pracownikach na indyjskiej budowie, ukazująca nepotyzm, opóźnianie wypłat, przemocowe relacje i łapówkarstwo.
„Architektki” Agaty Twardoch: 19 inspirujących rozmów z wyjątkowymi architektkami „Ta książka powstała ze złości” – pisze autorka we wstępie. „Złości na to, że kobietom w świecie architektury jest trudniej, są mniej doceniane i rzadziej nagradzane. I to nie dlatego, że są niewystarczająco dobre”. Właśnie ukazały się „Architektki” Agaty Twardoch, a my jesteśmy partnerem tej publikacji.