Architektura MuratorKrytykaAndrzej Szczerski, Cztery nowoczesności. Teksty o sztuce i architekturze polskiej XX wieku

Andrzej Szczerski, Cztery nowoczesności. Teksty o sztuce i architekturze polskiej XX wieku

Książka krakowskiego historyka sztuki Andrzeja Szczerskiego – w znacznej mierze powstała z wcześniej głoszonych i publikowanych tekstów – jest zręcznym podsumowaniem jego autorskiej wizji wynikających z siebie elementów. Umiejętnie malując najpierw tło, a potem zbliżając oko ku detalowi, zaskakuje świeżym spojrzeniem na fakty rzekomo znane – recenzja Hanny Faryny-Paszkiewicz.

Cztery Nowoczesności. Teksty o sztuce i architekturze polskiej XX wieku
Andrzej Szczerski, Cztery Nowoczesności. Teksty o sztuce i architekturze polskiej XX wieku, Dodoeditor 2015

Pojemne hasła modernizmu i postmodernizmu ukryły w sobie, jak w szufladkowej powieści, mnogość zagadnień, jeszcze nie do końca uporządkowanych kierunków i zaledwie wstępnych analiz. Książka krakowskiego historyka sztuki Andrzeja Szczerskiego – w znacznej mierze powstała z wcześniej głoszonych i publikowanych tekstów – jest zręcznym podsumowaniem jego autorskiej wizji wynikających z siebie elementów. Umiejętnie malując najpierw tło, a potem zbliżając oko ku detalowi, zaskakuje świeżym spojrzeniem na fakty rzekomo znane.

Wybiera oto kilkanaście zjawisk na pozór od siebie odległych i znajduje wspólny mianownik dla uporu Ludwika Zamenhofa w kreacji języka dla całego świata z niezwykłą opowieścią o Ebenezerze Howardzie, twórcy miast-ogrodów, który dał się wciągnąć w tę lingwistyczną ideę do tego stopnia, że w Krakowie przemawiał w esperanto. Przypomina szaloną wiarę Witkiewicza w potęgę polskich górali (zepchniętych niegdyś na samo południe, tak, że oparli się dopiero na Tatrach), których losy można jakoby łączyć z nadbałtycką Połągą, by przejść do kolejnych warstw: nowoczesności widzianej po 1918 roku jako wizytówka Nowego Państwa, z wszelkimi odcieniami tworzących ją cegieł.

Tu obiektem analizy jest poznańska PWK-a z 1929 roku, gdzie konserwatywny, ciężki modernizm „przetkano” odważnymi, nowatorskimi pawilonami, ale także Zameczek Prezydenta RP w Wiśle – naskalny architektoniczny głaz z zaskakująco awangardowym wnętrzem. Problemy nowoczesnej urbanistyki autor przybliża opisując dwa skrajne przypadki – analizując obraz Zakopanego, które już w latach 30. XX wieku miało nabrać wielkomiejskiego rozmachu i tzw. sfunkcjonalizowanej Łodzi – wizji Władysława Strzemińskiego, któremu nieobce były idee miasta linearnego, uzależnionego od linii komunikacyjnych. W panoramę polskiej nowoczesności, nolens volens, wpisują się także artefakty PRL-u, jak choćby trudno dostępne wtedy dla obywateli kraju hotele czy tzw. resortowe domy wczasowe. O owych „wyspach luksusu” autor pisze, że były karnawalizacją wypoczynku, niezamierzonym pastiszem i karykaturą wzorów zachodnioeuropejskich.

Gierkowskie otwarcie na Zachód bazowało na owym „smakowaniu przez szybę”, pozorach swobody, także twórczej. I wtedy autor przypomina też inny, ciekawszy proces budowania nowoczesności – rolę dyrektora Muzeum Sztuki w Łodzi Ryszarda Stanisławskiego w tworzeniu od podstaw polsko-światowych relacji, jego promocję naszej plastyki i artystów. Gdy tylko uchylono żelazną kurtynę, konsekwentnie zjednywał świat do sztuki polskiej. Książka porządkuje podstawy naszej wiedzy, a dzięki frapującym przykładom jest lekturą wciągającą.

Kultowe publikacje Muzeum Architektury do pobrania za darmo! Muzeum Architektury we Wrocławiu udostępnia on-line najważniejsze i najbardziej poszukiwane wydawnictwa. Na razie bezpłatnie pobrać można cztery publikacje.
Cztery ściany i dach Reiniera de Graafa. Premiera książki Krakowski Instytut Architektury oraz Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki zapraszają na premierę książki Cztery ściany i dach. Złożona natura prostej profesji oraz na spotkanie z jej autorem Reinierem de Graafem, który jest jednym z partnerów w słynnym holenderskim biurze OMA.
BAZARCH* 2019 Warszawa – nowości, wystawcy, wydarzenia towarzyszące W przedostatni listopadowy weekend odbędzie się w Warszawie kolejna edycja BAZARCHU, czyli najpopularniejszych targów książek o architekturze i mieście. Tradycyjnie towarzyszyć mu będą spotkania z autorami, premiery książek oraz dyskusje i wykłady.
Laka Perspectives 2: projektowanie dla świata przyszłości Głos udzielany jest architektom, urbanistom, inżynierom takich specjalności, jak biodizajn, informatyka albo robotyka, ale taż badaczom środowiska współczesnej mobilności czy sztucznej inteligencji. O drugim tomie Laka Perspectives wydanym przez Fundację Laka pisze Grzegorz Stiasny.
Fragments of Metropolis 3: ekspresjonizm górą Książka ma charakter atlasu, ułożonego według niezbyt zrozumiałego porządku – nie jest on chronologiczny, nie rządzi nim też geografia czy typologia budowli. Na kolejnych stronach zaprezentowano budynki użyteczności publicznej i mieszkalne, czasem obiekty małej architektury. Piszą Pitor Lewicki i Kazimierz Łatak.
Bauhaus – rewolucja sto lat później My – architekci, wykształceni po drugiej wojnie światowej – wywodzimy się wszyscy z Bauhausu. W krótkim, skondensowanym okresie działalności uczelnia wydała ogromny plon w postaci grona architektów i projektantów, projektów i realizacji, przykładów rewolucyjnego wzornictwa, grafiki użytkowej, postaw twórczych i światopoglądów – recenzja Piotra Lewickiego i Kazimierza Łataka.