Architektura MuratorKrytykaBloki w słońcu. Mała historia Ursynowa Północnego

Bloki w słońcu. Mała historia Ursynowa Północnego

Książka Lidii Pańków przedstawia Ursynów z perspektywy wielu bardzo różnych osób. Bohaterami reportażu są nie tylko projektanci, lecz także liczne kolorowe postaci – lokalni działacze i pasjonaci. Oprócz wprowadzenia do powszechnie znanej historii Ursynowa, autorka podąża także tropami wątków pobocznych. Przedstawia początki budowy metra, unikalną architekturę kościoła Wniebowstąpienia, opowieści o lokalnych klubach mieszkańców, gdzie odbywały się spotkania z inżynierem ogrodnictwa albo mechanikiem samochodowym, czy realizację rzeźb terenowych, które miały ułatwić mieszkańcom i gościom odnalezienie się w labiryntach ciągów pieszo-jezdnych – recenzja Soni Prószyńskiej-Rządcy.

Bloki w słońcu. Mała historia Ursynowa Północnego
Lidia Pańków, Bloki w słońcu. Mała historia Ursynowa Północnego, Wydawnictwo Czarne 2016

Wyzwanie było olbrzymie: na 220 hektarach miało zamieszkać 40 tys. osób. Zgodnie z obowiązującym normatywem 24 m² powierzchni mieszkaniowej na osobę należało zaprojektować 960 tys. m². Zwycięski projekt konkursowy warszawskiego Ursynowa Północnego opracował zespół architektów w składzie: Ludwik Borawski, Jerzy Szczepanik-Dzikowski i Andrzej Szkop. W 1971 roku rolę zmarłego głównego projektanta przejął Marek Budzyński, który dla Ursynowa porzucił pracę w duńskiej pracowni. Zdawał sobie sprawę, że projekt o takiej skali może powstać tylko w państwie totalitarnym. Dało się już jednak przeczuć, że będzie to ostatnia gigantyczna inwestycja budowlana epoki. Mimo dotkliwego niedoboru mieszkań nie budząca społecznego entuzjazmu. Niektórzy nazywali Ursynów obszarami przymusowego zamieszkania. Trudno się temu dziwić, pamiętając o problemach związanych z technologią produkcji prefabrykatów, niedostępności podstawowych materiałów, ograniczeniach spowodowanych sposobem montażu, brakoróbstwie panującym na placach budowy. To jakby dać komuś alfabet dwunastu liter i kazać pisać poemat – bronili się projektanci, zmuszeni na bieżąco dostosowywać projekt do ujawniających się w trakcie budowy błędów technologicznych. I tak słynne dwupoziomowe mieszkania z pracownią powstały w efekcie maskowania konstrukcyjnej wpadki, kiedy to – wskutek nieoczekiwanej konieczności zmieszczenia maszynowni windy w obrębie ostatniej kondygnacji – odcięto dostęp do niektórych lokali.

A przecież sami architekci wyznaczali sobie jeszcze dodatkowe zadania. Zachowanie zasady otwartego widoku z każdego okna, ukrywanie parkingów i garaży poprzez kształtowanie terenu, utrudnianie wglądu do mieszkań na parterze przez przylegające do budynków nasypy... Książka Lidii Pańków przedstawia Ursynów z perspektywy wielu bardzo różnych osób. Bohaterami reportażu są nie tylko projektanci, lecz także liczne kolorowe postaci – lokalni działacze i pasjonaci. Oprócz wprowadzenia do powszechnie znanej historii Ursynowa, autorka podąża także tropami wątków pobocznych. Przedstawia początki budowy metra, unikalną architekturę kościoła Wniebowstąpienia, opowieści o lokalnych klubach mieszkańców, gdzie odbywały się spotkania z inżynierem ogrodnictwa (co sadzić i jak sadzić) albo mechanikiem samochodowym (jak przygotować małego fiata do wiosny), czy realizację rzeźb terenowych, które miały ułatwić mieszkańcom i gościom odnalezienie się w labiryntach ciągów pieszo-jezdnych. Intrygującym i mało znanym wątkiem jest historia Osiedlowego Ośrodka Zdrowia Psychicznego Synapsis. Powołano go specjalnie na potrzeby mieszkańców Ursynowa Północnego. W zamierzeniu miał objąć opieką terapeutyczną, społeczną i psychiatryczną wszystkich lokatorów – aktywizować, a w razie potrzeby leczyć. By mógł powstać, wprowadzono zmiany do projektu bloków, dostosowując lokale w przyziemiu. W ramach eksperymentu społecznego grupa psychologów, psychiatrów i studentów prowadziła tzw. hostel dla pacjentów psychotycznych. Zasady życia w tym miejscu miały być jak najbardziej zbliżone do „normalności”, a terapia odbywała się poprzez codzienną krzątaninę: wspólne zakupy, przygotowywanie posiłków, sprzątanie. Eksperyment rozwijał się wspaniale przez kilka lat, do momentu, kiedy doszło do konfliktu z władzami spółdzielni. Uczestniczący w przedsięwzięciu specjaliści do dzisiaj wspominają Synapsis z sentymentem – do podobnie szeroko zakrojonej koncepcji opieki terapeutycznej w połączeniu z animacją życia mieszkańców całego osiedla nikt już w wolnej Polsce nigdy nie powrócił.

Sonia Prószyńska-Rządca

Działamy dla Pragi: poradnik aktywności lokalnej po polsku i ukraińsku „Poradnik Aktywności Lokalnej. Działamy dla Pragi. Порадник З Активізації Місцевої Громади. Діємо для Праги” to pierwsza publikacja wydana po polsku i ukraińsku, mająca na celu ułatwienie orientowania się w tym, jak działać na rzecz lokalnej wspólnoty i najbliższego otoczenia oraz jak korzystać z przywilejów i obowiązków obywatelskich.
Grzegorz Piątek laureatem Paszportów POLITYKI za książkę „Gdynia obiecana” Grzegorz Piątek został laureatem Paszportów POLITYKI za swoją nową książkę „Gdynia obiecana. Miasto, modernizm, modernizacja 1920-1939”. To znakomita opowieść o mieście, która stawia pytanie o modernizację – uzasadniało jury.
Premiera książki „Mistrzowie Architektury 2004-2021” Katowicki SARP zaprasza na premierę książki „Mistrzowie Architektury 2004-2021”. Publikacja to nie tylko album prezentujący najważniejsze światowe realizacje, ale też reportaż przedstawiający ostatnie kilkanaście lat działalności katowickiego oddziału stowarzyszenia.
Socmodernizm: nowy poradnik dobrych praktyk architektonicznych Na 17 grudnia zaplanowano premierę kolejnego poradnika dobrych praktyk architektonicznych, tym razem poświęconego architekturze socmodernizmu. Publikacja z jednej strony pełni funkcję praktycznej instrukcji dla architektów, inwestorów i zarządców nieruchomości w przystępny sposób wyjaśniającej, jak prowadzić odpowiednie konserwacje i remonty, z drugiej – subiektywnego przewodnika po socmodernistycznej architekturze stolicy.
„Architektura-murator” na BAZARCHU! Już w najbliższy weekend kolejna edycja BAZARCHU, czyli najpopularniejszych targów książek i wydawnictw architektonicznych. W programie m.in. spotkanie autorskie z Czesławem Bieleckim, warsztaty dla dzieci i młodzieży oraz teatralna adaptacja komiksu „Robert Moses. Ukryty władca Nowego Jorku”. Nie zabraknie też „Architektury-murator” ze specjalną ofertą prenumeraty dla wszystkich pasjonatów czytelnictwa!
Czy warto zajmować się projektowaniem liter? Bezpłatna publikacja Otwiera oczy, obala mity, prezentuje świat niezależnych projektantów krojów pisma w Polsce. Cyfrową wersję publikacji „Independent Type” można pobrać bezpłatnie.