Architektura MuratorKrytykaNowa architektura warszawskich uczelni

Nowa architektura warszawskich uczelni

Gdyby oceniać polską naukę po liczbie nowych inwestycji, moglibyśmy uznać, że ma się bardzo dobrze. Zwłaszcza w Warszawie, gdzie w ciągu ostatnich kilku lat, a szczególnie w 2015 roku, wyrósł szereg nowych, uczelnianych gmachów. Wśród nich nie brakuje dobrych architektonicznie realizacji, których projekty wyszły z renomowanych polskich pracowni.

Nowa architektura warszawskich uczelni

Uniwersytet Warszawski

Pod względem liczby wznoszonych budynków przoduje Uniwersytet Warszawski. Po wybudowanym pod koniec ubiegłego wieku gmachu tzw. nowego BUW według projektu Marka Budzyńskiego, uczelnia długo czekała na choćby zbliżonej klasy realizację. W 2012 roku udało się to połowicznie – oddano wtedy do użytku pierwszą część budynku Wydziału Neofilologii przy ulicy Dobrej na warszawskim Powiślu („A-m” 4/2013), którego projekt został wyłoniony w drodze konkursu architektonicznego z 2006 roku. Wygrała go pracownia Kuryłowicz & Associates. Jednak dopiero w przyszłym roku, po dekadzie od tego wydarzenia, ruszą prace nad drugim etapem, który ma doprowadzić inwestycję do końca. Budynek Wydziału Neofilologii nie konkuruje, ale uzupełnia sąsiedni BUW, czerpiąc z niego charakterystyczne elementy – spatynowaną, miedzianą elewację i zielony, ogólnodostępny dach, który stał się już powiślańską tradycją.

Nowa architektura warszawskich uczelni
Wydział Neofilologii UW, proj. Kuryłowicz & Associates. Fot. Daniel Chrobak

Największą obecnie prowadzoną inwestycją UW jest rozbudowa kampusu na Ochocie przy ulicy Żwirki i Wigury. Powstaje ona w oparciu o koncepcję architektoniczno-urbanistyczną z 2007 roku, wyłonioną w konkursie, który również wygrała pracownia Kuryłowicz & Associates. Jednak za projekty poszczególnych budynków odpowiadają już różni architekci – zbudowany do tej pory kompleks CeNT I (Centrum Nowych Technologii), składający się z połączonych ze sobą szklanym dachem dwóch falujących budynków dydaktyczno-laboratoryjnych, powstał w pracowni Arch Magic. Znajdujące się w nim pracownie badawcze i laboratoria powstały z myślą o studentach i doktorantach kierunków takich jak biologia, chemia, biotechnologia, informatyka i ochrona środowiska. Z kolei za realizację CeNT II, budowanego na siedzibę Wydziału Fizyki, oraz CeNT III jako Centrum Nauk Biologiczno-Chemicznych, odpowiadało biuro Kuryłowicz & Associates. Są to do tej pory najbardziej okazałe spośród wybudowanych na ochockim kampusie gmachów. CeNT III zwraca uwagę urozmaiconymi kolorystycznie i materiałowo elewacjami o zróżnicowanym rytmie okien. CeNT II utrzymuje tę konwencję, wyróżnia się jednak ciekawym rozwiązaniem w stosunku do istniejących wcześniej zabudowań – zamiast zburzyć, scalono je ze sobą, nadwieszając nową bryłę nad starą na smukłych, betonowych palach. Oba zespoły, budowane od 2010 roku, powstawały w dwóch etapach. Budowa CeNT III została zakończona w tym roku, a CeNT II potrwa jeszcze do przyszłego.

Nowa architektura warszawskich uczelni
Wizualizacja zagospodarowania kampusu na Ochocie, proj. Kuryłowicz & Associates

Inwestycje nie ominęły również historycznego Kampusu Centralnego UW, gdzie trwa przebudowa zabytkowego Gmachu Audytoryjnego wg projektu poznańskiej Pracowni Architektonicznej 1997. Na zewnątrz przywracany jest oryginalny, klasycystyczny wygląd elewacji i dachu, bliźniaczy w stosunku do stojącego naprzeciwko Instytutu Historycznego. Jednak od środka budynek został „wypatroszony” i urządzony na nowo z wykorzystaniem niektórych, zabytkowych elementów. Po zakończeniu prac w połowie 2017 roku wprowadzą się tu kierunki politologiczne Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych.

To nie koniec uniwersyteckich inwestycji – w listopadzie tego roku rząd przyznał uczelni 945 mln złotych na rozwój infrastruktury. Z tych pieniędzy w latach 2016-2025 mają zostać zrealizowane m.in. rozbudowa kampusu na Ochocie o siedzibę Wydziału Psychologii (proj. Arch Magic, „A-m” 2/2014), centrum kultury studenckiej oraz centrum sportu i rekreacji, dokończona budowa gmachu Wydziału Neofilologii na ulicy Dobrej, a także wybudowane nowe budynki uczelniane w różnych częściach Warszawy. Wśród nich planowane są m.in. siedziba Wydziału Dziennikarstwa i Nauk Politycznych w rozbudowanym o nowe skrzydło klasycystycznym gmachu Łaźni Majewskiego przy ulicy Bednarskiej (proj. Archimedia. Architekci & Inżynierowie Sp. z o.o. z Poznania), oraz budynek Wydziału Nauk Ekonomicznych przy ulicy Karowej na Powiślu.

Nowa architektura warszawskich uczelni
Budynek stanie w samym sercu kampusu, tuż obok zaprojektowanego przez Kuryłowicz & Associates Centrum Kultury Studenckiej, na dachu którego urządzona zostanie zielona przestrzeń rekreacyjna

Politechnika Warszawska

Poważne inwestycje realizowane są również przez Politechnikę Warszawską, przede wszystkim na historycznym kampusie w Śródmieściu Południowym i w jego bezpośrednim otoczeniu. Najnowszym nabytkiem uczelni jest wzniesiony w ciągu ostatniego roku sześciokondygnacyjny gmach Centrum Zarządzania Innowacjami i Transferem Technologii PW przy alei Armii Ludowej. Budynek, zaprojektowany przez pracownię DEDECO, stanął między modernistycznym gmachem Wydziału Inżynierii Lądowej a wielkim biurowcem Focus Filtrowa projektu Stefana Kuryłowicza, wypełniając w ten sposób lukę w monumentalnej pierzei śródmiejskiego odcinka Trasy Łazienkowskiej. Jego architektura prezentuje się bardzo powściągliwie – wschodnia i zachodnia elewacja to szary monolit urozmaicony jedynie z wertykalnymi, długimi nawet na kilka kondygnacji oknami, a od strony jezdni Armii Ludowej to pozbawiona detalu szklana kurtyna.

Nowa architektura warszawskich uczelni
Centrum Zarządzania Innowacjami i Transferem Technologii, fot. Mateusz Strzałkowski

Zupełnie odmiennie w stosunku do niego prezentuje się świeżo ukończone, nowe skrzydło neoklasycystycznego gmachu Nowej Kreślarni na terenie historycznego kampusu PW. Rozczłonkowana ciężkimi lizenami i obłożona piaskowcem elewacja dość nieporadnie nawiązuje do monumentalnych form klasycyzującego modernizmu z okresu dwudziestolecia międzywojennego, chcąc się dopasować do historycznej części budynku.

Nowa architektura warszawskich uczelni
Nowa Kreślarnia, fot. Skanska

Nowa zabudowa centralnego kampusu Politechniki w przyszłości ma się skupiać w jego południowej części, pomiędzy ulicą Nowowiejską a Trasą Łazienkowską, zajmowaną przez zbudowane po wojnie na części Pola Mokotowskiego socrealistyczne i modernistyczne gmachy uczelni. Pomiędzy nimi wciąż są spore, niezagospodarowane przestrzenie, nadające się do zabudowy. O tym, jak powinna się kształtować ta zabudowa, ma zadecydować plan opracowany na podstawie wyników przeprowadzonego w październiku 2014 konkursu urbanistyczno-architektonicznego na koncepcję zagospodarowania Terenu Centralnego PW. Nie przyznano wówczas I miejsca, były za to dwie równorzędne II nagrody, które otrzymały pracownie 22 architekci i Bulanda Mucha Architekci.

Oba zespoły zaproponowały intensywną zabudowę i zastąpienie starej siedziby Wydziału Inżynierii Lądowej przy alei Armii Ludowej nowym obiektem, nawiązującym gabarytem do sąsiadującego biurowca International Business Center, a układem brył do czterech skrzydeł Wydziału Elektroniki i Technik Informacyjnych. W obu pracach zaproponowano stworzenie pieszego ciągu wzdłuż osi rozciągającej się od ulicy Nowowiejskiej do Pola Mokotowskiego. Nad jezdniami Trasy Łazienkowskiej zaprojektowano szeroką kładkę, która umożliwiałaby bezkolizyjną komunikację pomiędzy kampusem, a parkiem, na terenie którego znajdują się również uczelniane budynki (m.in. klub studencki Stodoła). Podstawową różnicą pomiędzy zwycięskimi pracami jest sposób zagospodarowania północnego fragmentu tego terenu, wzdłuż ulicy Nowowiejskiej i przy placu Politechniki. Projektanci z 22 architekci chcą zachować większość istniejącej tam zieleni i zabudować jedynie fragment bliżej historycznego Gmachu Głównego PW. Z kolei Bulanda Mucha Architekci proponują stworzyć ścisłą pierzeję południowej strony Nowowiejskiej z przerwą w zabudowie jedynie na przedłużeniu ulicy Lwowskiej.

Warszawski Uniwersytet Medyczny

We wrześniu tego roku otwarto największą inwestycję uczelni – Szpital Pediatryczny Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego przy ulicy Żwirki i Wigury, zaprojektowany przez pracownię Open Architekci. Obiekt łączy funkcję specjalistycznej placówki służby zdrowia, a także zaplecza dydaktycznego WUM. Szczegółowo został omówiony w osobnym artykule.

Szpital Pediadryczny w Warszawie fot.Szymon Polanski
Szpital Pediatryczny Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, proj. Open Architekci. Fot. Szymon Polański

W pobliżu, przy ulicy Ks. Trojdena, powstała jeszcze jedna duża inwestycja uczelni – Centrum Sportowo-Rehabilitacyjne WUM według projektu pracowni Kontrapunkt V-Projekt. Budynek służy zarówno jako centrum sportowe dla studentów, jak i obiekt dydaktyczny i rehabilitacyjny, gdzie szkolą się przyszli fizjoterapeuci. W jego skład wchodzą m.in. sale gimnastyczne, fitness, hala sportowa, siłownia, sauny, sale specjalistyczne, zespół basenu olimpijskiego i basen szkoleniowy. Inspiracją i głównym motywem jego architektury była przyroda – podziały fasad nawiązują do ciągu liczb naturalnych Fibonacciego, wykorzystywanego do opisywania zjawisk przyrodniczych. Poza tym wspólnym mianownikiem, elewacje prezentują się bardzo różnorodnie – w części są całkowicie przeszklone, a w części pokryte stalą cortenowską z odstającymi, perforowanymi żyletkami, które pełnią funkcję zacieniaczy. Dwie z fasad zaprojektowano szczególnie efektowne – jedna pełni jednocześnie funkcję zewnętrznej ścianki wspinaczkowej, a druga skrywa za szklaną kurtyną ogromną, efektowną kratownicę z betonu, która otwiera się na szpalery przyulicznych drzew.

Akademia Sztuk Pięknych

Inwestycyjny boom objął także Akademię Sztuk Pięknych, która od lat borykała się z problemami lokalowymi, zagrożona dodatkowo utratą głównej siedziby – pałacu Czapskich na Krakowskim Przedmieściu, po którą upomnieli się spadkobiercy przedwojennych właścicieli. Kryzys szczęśliwie udało się zażegnać, a na obdrapanych elewacjach zabytkowych oficyn pojawiły się wreszcie rusztowania, zwiastując tak potrzebny w tym miejscu remont.

Wcześniej jednak uczelnia zrealizowała największą w swojej najnowszej historii inwestycję – rozbudowę historycznego gmachu na Wybrzeżu Kościuszkowskim, którą zaprojektowała warszawska pracownia JEMS Architekci. Znakomicie nawiązujący do okolicznej, modernistycznej zabudowy z dwudziestolecia międzywojennego budynek wpisał się w śródmiejską tkankę tej części Powiśla. O jego znakomitej architekturze napisali dla „Architektury-murator” krytycy i architekci: Krzysztof Mycielski i Andrzej Bulanda („A-m” 1/2015).

ASP w Warszawie
Fasada nowego budynku warszawskiej ASP od strony ulicy Wybrzeże Kościuszkowskie, proj. JEMS Architekci. Fot. Marcin Czechowicz

Osobną realizację stanowi kończony właśnie budynek Wydziału Rzeźby przy ulicy Spokojnej, tuż naprzeciwko ceglanego muru Starych Powązek. Powstaje jako rozbudowa istniejącego, zabytkowego zespołu dawnych Miejskich Zakładów Sanitarnych, które zajmuje dziś uczelnia. Architektura obiektu została wyłoniona na drodze konkursu z 2011 roku, który wygrała krakowska pracownia Vostok Design.

Budynek ma bardzo kameralną skalę zaledwie dwóch-trzech kondygnacji – to ze względu na swoje zabytkowe sąsiedztwo i ograniczenia konserwatorskie. Ukierunkowaną na wschód fasadę w części pokryto czerwoną cegłą, ściśle nawiązując do neogotyckiej architektury starych zabudowań, i urozmaicono nieregularnie rozmieszczonymi otworami okiennymi o różnych kształtach. Z kolei jej położoną nieco w głębi cofniętą część oraz elewacje od strony dziedzińca wykończono drewnem.

Nowy budynek Neofilologii i Lingwistyki projektu Kuryłowicz & Associates: mamy pierwsze zdjęcia Otwarto nowy budynek wydziałów Neofilologii i Lingwistyki Stosowanej UW projektu pracowni Kuryłowicz & Associates. To jedna z największych inwestycji z wieloletniego programu rozwoju uczelni.
Zespół hotelowo-apartamentowy na Służewcu: nowy projekt Kurylowicz & Associates Na blisko dwuhektarowej działce przy ul. Komputerowej na warszawskim Służewcu Przemysłowym powstanie nowy zespół hotelowo-apartamentowy. Projekt na zlecenie firmy Acer Re opracowało biuro Kurylowicz & Associates.
Osiedle Naturia w Toruniu Na powojskowych, leśnych terenach Torunia powstała architektura wpisana w kontekst miejsca, w której można odnaleźć wczesne idee modernistyczne. O nowej realizacji pracowni Kuryłowicz & Associates pisze Agnieszka Błażko.
Nowa mieszkaniówka przy Malczewskiego w Radomiu projektu Kuryłowicz & Associates Przy ulicy Malczewskiego w Radomiu powstanie nowy budynek wielorodzinny z częścią usługowo-handlową. Czternastokondygnacyjna dominanta o modułowej kompozycji z betonowych prefabrykatów to najnowszy projekt warszawskiej pracowni Kuryłowicz & Associates.
Współczesne projektowanie szpitali dla dzieci: rozmowa z Aleksandrą Czubaszek-Siłuch z Kuryłowicz & Associates Przed przystąpieniem do projektowania zdecydowaliśmy się przeprowadzić serię spotkań z pracownikami. Staraliśmy się wziąć pod uwagę opinie każdej grupy zawodowej i wykorzystać je do stworzenia najlepszych rozwiązań przestrzennych – mówi architektka Aleksandra Czubaszek-Siłuch z biura Kuryłowicz & Associates, która jest współautorką kompleksowej modernizacji izby przyjęć oraz rejestracji w Instytucie Pomnik – Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie.
Zmieniamy percepcję pacjenta: rozmowa z Piotrem Żabickim z Kuryłowicz & Associates Dziś oprócz oczywistych zmian w projektowaniu szpitala związanych z rozwojem techniki oraz warunkami epidemii, powinniśmy się starać o bardziej przyjazne kreowanie wnętrz pod kątem realizacji potrzeb psychologicznych pacjenta. O nowej realizacji Kuryłowicz & Associates zaprojektowanej pro bono dla Centrum Zdrowia Dziecka w Warszawie rozmawiamy z jej współautorem, architektem Piotrem Żabickim.
W aktualnym numerze Architektury