Architektura MuratorKrytykaPlatzatlas. Stadträume in Europa, pod redakcją Sophie Wolfrum

Platzatlas. Stadträume in Europa, pod redakcją Sophie Wolfrum

Znajdziemy w książce place, które powstały organicznie, z biegiem wieków przekształcającej się struktury miejskiej. Dużo też przykładów z drugiego bieguna: interwencji władzy absolutnej, która wytyczała okręgi, kwadraty lub prostokąty wnętrz bez szukania kompromisów z istniejącą zabudową, a także przypadki złożone, precyzyjne operacje mistrzów, którzy stworzyli niepowtarzalne arcydzieła urbanistyki europejskiej – recenzja Piotra Lewickiego i Kazimierza Łataka.

Platzatlas. Stadträume in Europa, red. Sophie Wolfrum
Platzatlas. Stadträume in Europa, red. Sophie Wolfrum, Birkhäuser 2014

Po niemiecku o placach: trudno o bardziej rzeczowe podejście do zagadnienia i konsekwentne ujęcie tematu. Albumowy format i wydanie. Szara płócienna oprawa, komuś może skojarzyłaby się z przedwojennymi egzemplarzami Neuferta. Napisy: tytuł, podtytuł, nazwa wydawnictwa, imię i nazwisko autorki. Żadnych ozdób, anegdot i dykteryjek, które odwracałyby uwagę od meritum. Jednoznaczna jak plakat okładka, w niej wytłoczone litery zamalowane czarną matową farbą. Ich układ i kompozycja na tle szarego lnu przywodzą na myśl schematy zabudowy. Książka jest pełna owych szwarcplanów, jak zwykli je nazywać studenci wydziałów architektury (ci, którzy osiągnęli pewien poziom wtajemniczenia).

Znajdziemy w niej siedemdziesiąt przykładów europejskich placów, uporządkowanych w kolejności alfabetycznej według miast, w których są zlokalizowane – od Alicante do Zurychu. Katalog przypadków odmiennych, ujednoliconych spójną prezentacją, klarowną i wygodną dla tych, którym nie wystarczy pobieżna lektura, a zechcą się zagłębić w studia. Każdemu placowi poświęcono osobny rozdział, zawsze o tej samej strukturze. Znajduje się w nim krótki opis, tabelaryczne zestawienie danych: adres, czas powstania, twórcy, wymiary, najważniejsze budynki położone w sąsiedztwie, tworzywo użyte do budowy. Rysunek wprowadzający to syntetyczny schemat, fragment zabudowy w skali 1:5000, typowej dla graficznych reprezentacji morfologii miasta, by użyć naukowego określenia (na ile, rzecz jasna, uważamy architekturę za naukę...).

Dalej zbliżenie – całą sąsiednią stronę zajmuje linearna aksonometria, ustawiona pod wybranym kątem, pozwalającym najlepiej pokazać wnętrze w trzech wymiarach. A potem, w większej skali – 1:1250 – jeden lub dwa przekroje i rzut poziomy (przekrój na poziomie terenu). Na tych aksonometriach i przekrojach widać już nie tylko bryły budynków, ale także ich charakter, detal urbanistyczny i architektoniczny.

Po tekście wprowadzenia, a przed pierwszym z przykładów zamieszczono tabelaryczne podsumowanie wszystkich opisanych placów. Matryca przypisuje dany casus do jednej z pięciu epok powstania, kilkunastu przypadków morfologicznych, sześciu typologii geometrycznych, jednego z rozmiarów, rodzajów funkcji i programu, wreszcie możliwych sposobów wykorzystania. Można domyślić się, że to „poszufladkowanie” stanowiło nie lada wysiłek, biorąc pod uwagę różnorodność lokalizacji. Znajdziemy bowiem w książce place, które powstały organicznie, z biegiem wieków przekształcającej się struktury miejskiej: malownicze, czasem nieznane szerszemu gronu przypadki drobnych miasteczek północnych Włoch (Piazza Sordello w Mantui) czy Niemiec (Haidplatz w Ratyzbonie).

Dużo też przykładów z drugiego bieguna: interwencji władzy absolutnej, która wytyczała okręgi, kwadraty lub prostokąty wnętrz bez szukania kompromisów z istniejącą zabudową, jak Place Vendôme w Paryżu, Plaza Mayor w Madrycie albo Plaça Reial w Barcelonie – zapierające dech w piersiach rozmachem i niezbędną dla metropolii grandeur. A także przypadki złożone, precyzyjne operacje mistrzów, którzy stworzyli niepowtarzalne arcydzieła urbanistyki europejskiej. Choćby w Rzymie: Michał Anioł na Kapitolu czy Francesco de Sanctis na placu Hiszpańskim. Wszystkie zebrane przykłady warte są studiów i analiz (oprócz niemieckiej dostępna jest też angielska wersja). Także przy użyciu dołączonej do książki przezroczystej zakładki-linijki, z miarką w dwu skalach użytych w opublikowanych rysunkach.

Lista nieobecności: Janusz Sepioł o Archiprzewodniku Roberta Koniecznego i Tomasza Malkowskiego Lista obiektów zebranych w Archiprzewodniku budzi kilka zasadniczych pytań dotyczących całych obszarów nieobecności. Właściwie nie ma tu wsi. Trudno też znaleźć jakieś realizacje urbanistyczne. Nie ma architektury przemysłowej ani obiektów inżynierskich. Państwo jako inwestor, poza sferą kultury, właściwie nie istnieje.
Alcazar: uniwersalna opowieść o patologiach przemysłu budowlanego Nakładem Centrum Architektury wyszedł kolejny komiks. „Alcazar” Simona Lamoureta to fabularyzowana opowieść o pracownikach na indyjskiej budowie, ukazująca nepotyzm, opóźnianie wypłat, przemocowe relacje i łapówkarstwo.
„Architektki” Agaty Twardoch: 19 inspirujących rozmów z wyjątkowymi architektkami „Ta książka powstała ze złości” – pisze autorka we wstępie. „Złości na to, że kobietom w świecie architektury jest trudniej, są mniej doceniane i rzadziej nagradzane. I to nie dlatego, że są niewystarczająco dobre”. Właśnie ukazały się „Architektki” Agaty Twardoch, a my jesteśmy partnerem tej publikacji.
Archiprzewodnik po Polsce: Konieczny i Malkowski tym razem oprowadzają po polskiej architekturze współczesnej „Archiprzewodnik po Polsce” prezentuje nie tylko nowe polskie ikony, nagradzane w najważniejszych konkursach, ale też subiektywny wybór realizacji, które – zdaniem autorów – wyróżniają się innowacyjnym myśleniem o architekturze. Robert Konieczny i Tomasz Malkowski tym razem zabierają nas w podróż po polskich miastach i miasteczkach, wskazując zarówno przełomowe gmachy publiczne, jak i domy jednorodzinne czy obiekty małej architektury.
ArchiKod: nowa książka Czesława Bieleckiego Zachęta — Narodowa Galeria Sztuki i Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki zapraszają na premierę książki „ArchiKod” Czesława Bieleckiego oraz spotkanie z autorem. „Architektura-murator” jest patronem medialnym publikacji.
Monotowns: fotograficzna podróż przez monomiasta na peryferiach byłego ZSRR „Monotowns” to kontynuacja serii, zapoczątkowanej przez książki „Concrete Siberia” i „Eastern Blocks”. Tym razem Zupagrafika zaprasza czytelników w podróż po rosyjskich monomiastach.