Architektura MuratorKrytykaPlatzatlas. Stadträume in Europa, pod redakcją Sophie Wolfrum

Platzatlas. Stadträume in Europa, pod redakcją Sophie Wolfrum

Znajdziemy w książce place, które powstały organicznie, z biegiem wieków przekształcającej się struktury miejskiej. Dużo też przykładów z drugiego bieguna: interwencji władzy absolutnej, która wytyczała okręgi, kwadraty lub prostokąty wnętrz bez szukania kompromisów z istniejącą zabudową, a także przypadki złożone, precyzyjne operacje mistrzów, którzy stworzyli niepowtarzalne arcydzieła urbanistyki europejskiej – recenzja Piotra Lewickiego i Kazimierza Łataka.

Platzatlas. Stadträume in Europa, red. Sophie Wolfrum
Platzatlas. Stadträume in Europa, red. Sophie Wolfrum, Birkhäuser 2014

Po niemiecku o placach: trudno o bardziej rzeczowe podejście do zagadnienia i konsekwentne ujęcie tematu. Albumowy format i wydanie. Szara płócienna oprawa, komuś może skojarzyłaby się z przedwojennymi egzemplarzami Neuferta. Napisy: tytuł, podtytuł, nazwa wydawnictwa, imię i nazwisko autorki. Żadnych ozdób, anegdot i dykteryjek, które odwracałyby uwagę od meritum. Jednoznaczna jak plakat okładka, w niej wytłoczone litery zamalowane czarną matową farbą. Ich układ i kompozycja na tle szarego lnu przywodzą na myśl schematy zabudowy. Książka jest pełna owych szwarcplanów, jak zwykli je nazywać studenci wydziałów architektury (ci, którzy osiągnęli pewien poziom wtajemniczenia).

Znajdziemy w niej siedemdziesiąt przykładów europejskich placów, uporządkowanych w kolejności alfabetycznej według miast, w których są zlokalizowane – od Alicante do Zurychu. Katalog przypadków odmiennych, ujednoliconych spójną prezentacją, klarowną i wygodną dla tych, którym nie wystarczy pobieżna lektura, a zechcą się zagłębić w studia. Każdemu placowi poświęcono osobny rozdział, zawsze o tej samej strukturze. Znajduje się w nim krótki opis, tabelaryczne zestawienie danych: adres, czas powstania, twórcy, wymiary, najważniejsze budynki położone w sąsiedztwie, tworzywo użyte do budowy. Rysunek wprowadzający to syntetyczny schemat, fragment zabudowy w skali 1:5000, typowej dla graficznych reprezentacji morfologii miasta, by użyć naukowego określenia (na ile, rzecz jasna, uważamy architekturę za naukę...).

Dalej zbliżenie – całą sąsiednią stronę zajmuje linearna aksonometria, ustawiona pod wybranym kątem, pozwalającym najlepiej pokazać wnętrze w trzech wymiarach. A potem, w większej skali – 1:1250 – jeden lub dwa przekroje i rzut poziomy (przekrój na poziomie terenu). Na tych aksonometriach i przekrojach widać już nie tylko bryły budynków, ale także ich charakter, detal urbanistyczny i architektoniczny.

Po tekście wprowadzenia, a przed pierwszym z przykładów zamieszczono tabelaryczne podsumowanie wszystkich opisanych placów. Matryca przypisuje dany casus do jednej z pięciu epok powstania, kilkunastu przypadków morfologicznych, sześciu typologii geometrycznych, jednego z rozmiarów, rodzajów funkcji i programu, wreszcie możliwych sposobów wykorzystania. Można domyślić się, że to „poszufladkowanie” stanowiło nie lada wysiłek, biorąc pod uwagę różnorodność lokalizacji. Znajdziemy bowiem w książce place, które powstały organicznie, z biegiem wieków przekształcającej się struktury miejskiej: malownicze, czasem nieznane szerszemu gronu przypadki drobnych miasteczek północnych Włoch (Piazza Sordello w Mantui) czy Niemiec (Haidplatz w Ratyzbonie).

Dużo też przykładów z drugiego bieguna: interwencji władzy absolutnej, która wytyczała okręgi, kwadraty lub prostokąty wnętrz bez szukania kompromisów z istniejącą zabudową, jak Place Vendôme w Paryżu, Plaza Mayor w Madrycie albo Plaça Reial w Barcelonie – zapierające dech w piersiach rozmachem i niezbędną dla metropolii grandeur. A także przypadki złożone, precyzyjne operacje mistrzów, którzy stworzyli niepowtarzalne arcydzieła urbanistyki europejskiej. Choćby w Rzymie: Michał Anioł na Kapitolu czy Francesco de Sanctis na placu Hiszpańskim. Wszystkie zebrane przykłady warte są studiów i analiz (oprócz niemieckiej dostępna jest też angielska wersja). Także przy użyciu dołączonej do książki przezroczystej zakładki-linijki, z miarką w dwu skalach użytych w opublikowanych rysunkach.

Monotowns: fotograficzna podróż przez monomiasta na peryferiach byłego ZSRR „Monotowns” to kontynuacja serii, zapoczątkowanej przez książki „Concrete Siberia” i „Eastern Blocks”. Tym razem Zupagrafika zaprasza czytelników w podróż po rosyjskich monomiastach.
Historia architektoniczno-kryminalna o termach w Vals Petera Zumthora „Uwodzenie. Historia architektoniczno-kryminalna” to komiks noir opowiadający m.in. o jednym z arcydzieł Petera Zumthora: zespole term w Vals w szwajcarskiej Gryzonii. Dzięki Centrum Architektury ceniony komiks Lucasa Harariego dostępny jest teraz po polsku.
Wszystko składane. Rower, aparat i przedmieścia: premiera książki i dyskusja z autorem Fundacja Bęc Zmiana zaprasza na premierę książki „Wszystko składane”, będącej zapisem kilkunastu wypraw fotografa Macieja Rawluka na przedmieścia Warszawy. W dyskusji z udziałem autora udział wezmą: Olga Drenda, Jakub Gondorowicz, Adam Mazur i Robert Zydel.
„Najlepsze miasto świata” w finale Nagrody Literackiej Nike Ogłoszono finalistów tegorocznej Nagrody Literackiej Nike. W finałowej siódemce jest „Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944-1949” Grzegorza Piątka. Przypominamy recenzję książki, jaka ukazała się na łamach „Architektury-murator”.
Maksimum śląskiej architektury Przewodnik był dobrą okazją, by śmielej oddzielić budownictwo od architektury. Ale książkę cechuje maksymalistyczne podejście: prezentacja aż 120 realizacji – Hanna Faryna-Paszkiewicz recenzuje książkę Anny Syski „Spodek w Zenicie. Przewodnik po architekturze lat 1945-1989 w województwie śląskim”. Tylko w wydaniu cyfrowym: fragment publikacji do pobrania.
ŚRÓD PN. Ilustrowany atlas architektury Śródmieścia Północnego Centrum Architektury zaprasza na premierę kolejnego przewodnika po Warszawie, tym razem poświęconego architekturze Śródmieścia Północnego. Najważniejsze realizacje dzielnicy zilustrowali Kamila Doniec, Maciek Drążkiewicz, Mateusz Gryzło, Maria Łomiak i Peter Łyczkowski, a tekstami opatrzyli varsavianista Michał Kempiński i historyczka sztuki Ewa Ziajkowska.