Architektura MuratorKrytykaSzlakami dziedzictwa. Wybrane przykłady. Lista obiektów architektonicznych SARP oddział Kraków, red. Małgorzata Włodarczyk

Szlakami dziedzictwa. Wybrane przykłady. Lista obiektów architektonicznych SARP oddział Kraków, red. Małgorzata Włodarczyk

Od 2013 roku ukazują się w Krakowie kolejne tomy architektonicznych przewodników, pod wspólnym tytułem Szlakami dziedzictwa, które Małgorzata Włodarczyk redaguje, opatruje tekstami i zdjęciami. Dobór obiektów powierzono fachowemu gronu krakowskich architektów i historyków sztuki – osób związanych z dziedzictwem kulturowym, jego ochroną, które utworzyły Komisję Architektury Modernistycznej – recenzja Grzegorza Stiasnego.

Architektura krakowska
Szlakami dziedzictwa. Wybrane przykłady. Lista obiektów architektonicznych SARP oddział Kraków, red. Małgorzata Włodarczyk, Tomy 1-6, SARP oddział Kraków 2013-2015

Za zabytki bez problemu uznajemy już budynki powstałe w pierwszej połowie XX wieku, a coraz większe społeczne zainteresowanie budzą dzieła architektury pochodzące z drugiej połowy ostatniego stulecia. Zwłaszcza wobec często barbarzyńskiej postawy ich właścicieli i użytkowników za nic mających stylową jednorodność architektury i jej wartości plastyczne. Pastelozie – czyli odnawianiu za pomocą agresywnej palety barw, towarzyszy pikseloza – agresywna gigantomania reklam i szyldów zasłaniających architekturę. Razem składają się na tandetę oblepiającą nagminnie modernistyczne budynki. Drobne stylowe detale – ślusarka, posadzki, podświetlenia lądują na śmietnikach.

Działalność zmierzającą do wdrożenia systematycznej ochrony ciekawych przykładów architektury drugiej połowy zeszłego wieku zainicjowali w wielkich miastach samotni społecznicy – architekci. W Warszawie była to Maria Sołtys, a w Krakowie Małgorzata Włodarczyk, która już przed dekadą wydała pionierskie opracowanie Architektura lat 60-tych w Krakowie (WAM 2006, „A-m” 8/2008). Na tym jednak nie poprzestała. Od 2013 roku ukazują się w Krakowie kolejne tomy architektonicznych przewodników, pod wspólnym tytułem Szlakami dziedzictwa, które architektka redaguje, opatruje tekstami i zdjęciami.

Wydawcą już sześciu niewielkich, kieszonkowych publikacji jest krakowski SARP. I choć nakład jest raczej kolekcjonerski, a dystrybucja prowadzona w oparciu o lokal stowarzyszenia przy placu Szczepańskim, są to pozycje obowiązkowe dla rosnącego grona miłośników powojennego modernizmu. Dobór obiektów powierzono fachowemu gronu krakowskich architektów i historyków sztuki – osób związanych z dziedzictwem kulturowym, jego ochroną, które utworzyły Komisję Architektury Modernistycznej. W pierwszym tomie: Architektura krakowska 1956-2000 (Kraków 2013) zebrano zwięzłe opisy i ilustracje niemal 50 dzieł, ze szczególnym uwzględnieniem lat 60., gdy postalinowska odwilż spowodowała erupcję aktywności architektonicznej. W powstających wówczas szkołach, budynkach uniwersyteckich, a nawet domach mieszkalnych, takich, jak Dom stu balkonów czy Blok Szwedzki, do dziś wrażliwe oko odczytać może powiew optymizmu i światowości. W ślad za tą publikacją, mniej więcej dwa razy do roku, ukazywały się kolejne tomy poświęcone Nowej Hucie (Architektura Nowej Huty lat 1949-1970, Kraków 2013), dzielnicom Kazimierz i Podgórze (Dwa miasta Krakowa. Modernizm lat 1945-1990 w dzielnicach Kazimierz i Podgórze, Kraków 2014), osiedlom (Krakowskie osiedla modernizmu lat 1945-1990, Kraków 2014), kościołom (Kościoły i obiekty sakralne Krakowa lat 1945-1990, Kraków 2015) oraz ostatni dotyczący obrzeży historycznego Krakowa (Na obrzeżach starego Krakowa. Dębniki, Grzegórzki, Krowodrza lat 1945-1990, Kraków 2015). Tomiki mają ułatwiające zlokalizowanie obiektów mapki.

We wszystkich zastosowano też podobne, wąskie kadrowanie czarnobiałych zdjęć (autorem większości z nich jest Marcin Włodarczyk), a często wręcz zbliżenia na poszczególne detale omawianych budynków. Czasem może razić manieryczność takich ujęć, ale jestem niemal pewien, że wielu tych obiektów nie da się korzystnie ująć w całości właśnie ze względu na zły stan, stopień dewastacji wynikającej z niedostatecznego zrozumienia konieczności ich ochrony bądź to jako zabytków, bądź jako dóbr kultury współczesnej. Przykładem niech będą pełne dramatycznych zwrotów akcji dzieje remontu biurowca Biprostal, którego fasady uległy kompletnej architektonicznej banalizacji, a tylko długotrwały, społeczny sprzeciw doprowadził do uratowania i odnowienia największej w Polsce ceramicznej abstrakcyjnej mozaiki zdobiącej szczytową ścianę tego ponadpięćdziesięciometrowej wysokości wieżowca. Wiele lat jeździłem koło tego czegoś i myślałem: ale szkarada. Wczoraj zajechałem w tę część miasta i przeżyłem szok – … wystarczy umyć i okazuje się, że jest to ładne – komentowali po jej konserwacji mieszkańcy Krakowa.

Książki na wakacje 2022: architektoniczne nowości wydawnicze TOP 10 Od lat co miesiąc recenzujemy dla Was najciekawsze książki o architekturze, urbanistyce, wnętrzach i projektowaniu krajobrazu. Tym razem polecamy 10 nowości wydawniczych, w sam raz na letnie nadrabianie zaległości bądź planowanie architektonicznych podróży. Książki na wakacje 2022: TOP 10.
MUR. Ilustrowany atlas architektury Muranowa – pomóż go wydrukować! Centrum Architektury prowadzi zbiórkę na druk ósmego tomu z serii ilustrowanych atlasów warszawskiej architektury. Książkę, tym razem poświęconą dzielnicy Muranów, napisali Beata Chomątowska, Grzegorz Piątek i Katarzyna Uchowicz.
Warszawa rysuje Skopje: nowa publikacja Centrum Architektury Nakładem Centrum Architektury ukazała się książka „Warszawa rysuje Skopje” autorstwa Kingi Nettmann-Multanowskiej. Autorka, od lat niestrudzenie badająca polskie wątki na terenie Gruzji i Macedonii Północnej, odkrywa przed czytelnikiem wciąż mało znaną historię udziału architektów z Polski w odbudowie Skopje po tragicznym trzęsieniu ziemi z 1963 roku.
Lista nieobecności: Janusz Sepioł o Archiprzewodniku Roberta Koniecznego i Tomasza Malkowskiego Lista obiektów zebranych w Archiprzewodniku budzi kilka zasadniczych pytań dotyczących całych obszarów nieobecności. Właściwie nie ma tu wsi. Trudno też znaleźć jakieś realizacje urbanistyczne. Nie ma architektury przemysłowej ani obiektów inżynierskich. Państwo jako inwestor, poza sferą kultury, właściwie nie istnieje.
Alcazar: uniwersalna opowieść o patologiach przemysłu budowlanego Nakładem Centrum Architektury wyszedł kolejny komiks. „Alcazar” Simona Lamoureta to fabularyzowana opowieść o pracownikach na indyjskiej budowie, ukazująca nepotyzm, opóźnianie wypłat, przemocowe relacje i łapówkarstwo.
„Architektki” Agaty Twardoch: 19 inspirujących rozmów z wyjątkowymi architektkami „Ta książka powstała ze złości” – pisze autorka we wstępie. „Złości na to, że kobietom w świecie architektury jest trudniej, są mniej doceniane i rzadziej nagradzane. I to nie dlatego, że są niewystarczająco dobre”. Właśnie ukazały się „Architektki” Agaty Twardoch, a my jesteśmy partnerem tej publikacji.