Architektura MuratorRealizacjeO historii Akademii Sztuk Pięknych na Powiślu

O historii Akademii Sztuk Pięknych na Powiślu

Budynek Alfonsa Graviera z 1914 roku był pierwszym gmachem publicznym przy nowo utworzonym bulwarze nad Wisłą. Idea przywracania rzeki miastu pojawiła się też w założeniach w konkursu na rozbudowę obiektu.

ASP w Warszawie
Klasycyzująca fasada starego budynku ASP z początku XIX wieku autorstwa Alfonsa Graviera i współczesna elewacja nowego gmachu projektu JEMS Architekci
Fot.: Marcin Czechowicz
Przebudowa i rozbudowa gmachu Akademii Sztuk Pięknych w WarszawieWarszawa, ul. Wybrzeże Kościuszkowskie 37/39
AutorzyJEMS Architekci sp. z o.o.; projekt konkursowy: architekci Olgierd Jagiełło, Maciej Miłobędzki, Marcin Sadowski, Jerzy Szczepanik-Dzikowski, Marek Moskal, Aleksandra Targońska, Jan Damięcki; projekt realizacyjny: architekci Olgierd Jagiełło, Maciej Miłobędzki, Marcin Sadowski, Jerzy Szczepanik- Dzikowski, Aleksandra Targońska, Łukasz Kuciński
Współpraca autorskaMaria Mermer, Grzegorz Artymiński, Marcin Zaremba, Łukasz Przybyłowicz, Bartosz Śniadowski, Maria Sipińska, Ewa Kozieł-Jurowska, Wojtek Kotecki
Architektura wnętrzJEMS Architekci sp. z o.o.
Architektura krajobrazuRS Architektura Krajobrazu, Dorota Rudawa
KonstrukcjaLGL, Jolanta Kordalska-Lenarczyk, Adam Grabowski, Janusz Lenarczyk
Instalacje sanitarneWSP Polska – Jarosław Kujawa
Instalacje elektrycznePCE Electric – Edward Boruń
Generalny wykonawcaDorbud S.A.
InwestorAkademia Sztuk Pięknych w Warszawie
Powierzchnia terenu5043.0 m²
Powierzchnia zabudowy3288.0 m²
Powierzchnia użytkowa14000.0 m²
Powierzchnia całkowita16025.0 m²
Kubatura67250.0 m³
Projekt (data)2008-2009
Data realizacji (początek)2011
Data realizacji (koniec)2014
Koszt inwestycji60 000 000 PLN (brutto)

Gmach Szkoły Sztuk Pięknych przy Wybrzeżu Kościuszkowskim na Powiślu wzniesiony został w latach 1912–1914 według koncepcji warszawskiego architekta Alfonsa Graviera, a jego budowę sfinansowała znana filantropka Eugenia Kierbedź, córka autora pierwszego w stolicy stałego mostu na Wiśle. W konkursie na projekt obiektu, zorganizowanym przez Koło Architektów w Warszawie, zwyciężyła co prawda praca Bronisława Rogójskiego, ale ostatecznie do realizacji jury skierowało pracę Graviera (jedna z hipotez głosi, że projekt Rogójskiego inwestorka uznała za zbyt zachowawczy).

Już wówczas zwracano jednak uwagę, że działka podarowana uczelni przez władze miasta pod budowę gmachu jest stanowczo za mała w stosunku do jej potrzeb: Przyznać trzeba, że plac wybrano szczęśliwie, zdala od centrum miasta, jednak rozmiar jego około 4800 m², według naszego przekonania, za mały, a zwłaszcza zamało w kierunku północno-zachodnim wydłużony – pisała redakcja krakowskiego miesięcznika „Architekt” z lutego 1912 roku (pisownia oryginalna).

ASP w Warszawie
Gmach ASP w Warszawie od strony Wybrzeża Kościuszkowskiego w 1915 roku, ŹRÓDŁO IL.: "PRZEGLĄD TECHNICZNY", 1915, DZIĘKI UPRZEJMOŚCI FUNDACJI WARSZAWA1939.PL

W drugiej połowie lat 30. pojawiły się pomysły, by nową siedzibę akademii zrealizować w planowanej na Polach Mokotowskich Dzielnicy Marszałka Piłsudskiego, ale marzenia o nowym gmachu udało się ziścić dopiero w 1947 roku, gdy szkoła otrzymała na ten cel zrujnowany pałac Raczyńskich przy Krakowskim Przedmieściu.

Budynek przy Wybrzeżu Kościuszkowskim przeznaczono po wojnie na dom kultury i nadbudowano o jedną kondygnację, a wczesnomodernistyczną fasadę pozbawiono wykuszy i okien z drobnymi podziałami (notabene nawiązujących do tych, które w projekcie szkoły artystycznej w Glasgow zastosował Charles Mackintosh). ASP odzyskało go dopiero w latach 70.

W 1981 roku koncepcję przebudowy obiektu na siedzibę Wydziału Rzeźby i Konserwacji opracował Konrad Kucza-Kuczyński, ale z powodu braku funduszy realizację odłożono w czasie. Idea powróciła w 2007 roku, gdy pojawiły się nowe środki z Unii Europejskiej.

ASP w Warszawie
Projekt konkursowy rozbudowy gmachu ASP w Warszawie autorstwa pracowni JEMS Architekci, II miejsce, il.: dzięki uprzejmości pracowni

W 2008 roku władze uczelni we współpracy z warszawskim SARPem zorganizowały konkurs na rozbudowę historycznego gmachu i budowę obok nowego, wraz z zagospodarowaniem pobliskich bulwarów, gdzie dodatkowo miał powstać lekki pawilon wystawowy. W jury pod przewodnictwem Jerzego Bogusławskiego znaleźli się: ówczesny rektor ASP Ksawery Piwocki oraz architekci Jerzy Porębski, Lech Koliński, Witold Benedek, Maciej Kysiak i Maria Saloni—Sadowska. Zadaniem uczestników konkursu było m.in. zaprojektowanie nowego znaku uczelni, tworzącego jednocześnie nowy symbol sztuki na terenach bulwarów nadwiślańskich w Warszawie.

Według sędziów żadna z prac nie odpowiadała na ten postulat w sposób adekwatny, dlatego postanowili nie przyznawać pierwszej nagrody – drugą otrzymało biuro JEMS Architekci, trzecią – Stelmach i Partnerzy. W wyniku negocjacji prowadzonych z architektami do realizacji przeznaczono pracę Jemsów. Po opracowaniu przez nich wstępnej koncepcji projektu budowlanego lokatorzy z sąsiadującego bloku zwrócili się do ASP z prośbą o modyfikację założeń, motywując ją pogorszeniem warunków mieszkalnych. W efekcie zwiększono odległość planowanej nieruchomości od bloku o ponad trzy metry i obniżono wysokość o prawie dwie kondygnacje (powierzchnia użytkowa nowego budynku zmniejszyła się tym samym o 2000 m²).

ASP w Warszawie
Projekt konkursowy rozbudowy gmachu ASP w Warszawie autorstwa pracowni Stelmach i Partnerzy, III miejsce, il.: dzięki uprzejmości pracowni

Inwestycję rozpoczęto w końcu w 2011 roku, ale wkrótce przerwano. Jak tłumaczył w tekście Polska w budowie – szybko, tanio i z przetargu Maciej Miłobędzki z JEMS („A-m” 12/12) w przetargu na wykonanie robót firma budowlana zaproponowała tak niską cenę, że praktycznie nie było możliwości prowadzenia ich w opisanym w projekcie standardzie.

Prace przeciągały się do tego stopnia, że na placu budowy gniazda uwiły jaskółki. Wkroczyła straż ekologiczna i trzeba było je wstrzymać na kilka miesięcy, aż ptaki się wyklują, jednak w międzyczasie doszło jeszcze do katastrofy na pobliskiej budowie metra, co z kolei wiązało się z przekładaniem ulicy. Ostatecznie budynek oddano do użytku dopiero 8 października ubiegłego roku.

Synteza wielu wątków i odniesień – o rozbudowie ASP w Warszawie Krzysztof Mycielski Budynek łączy w sobie różne temperamenty. W twórczości Jemsów, przez długie lata nacechowanej uniwersalnym miesowskim puryzmem, jest to zjawisko stosunkowo nowe, być może związane z projektowaniem przez nich ostatnio gmachów publicznych w złożonym śródmiejskim kontekście. Odwaga zadawania wielu pytań, a następnie dochodzenie do spójnej, pozbawionej dogmatyzmu syntezy to świadectwo umiejętności, które osiąga się jedynie wieloletnią refleksją i rzetelną praktyką – pisze architekt i krytyk architektury Krzysztof Mycielski.
Poetycki racjonalizm – o rozbudowie ASP w Warszawie Andrzej Bulanda Zaprojektowana z matematyczną precyzją, niemal pozbawiona detalu architektura gmachu, której siła tkwi w wyrafinowanym zestawieniu ograniczonej liczby prostych materiałów, staje się – podobnie jak w wielu polskich realizacjach – architekturą ratowania oczywistych błędów wykonawczych. W tym przypadku sytuację ratuje funkcja budynku, niosąca ze sobą atmosferę artystycznego nieładu, improwizacji, zmienności, efektu scenograficznego, w którym łatwo zatracić lub ukryć kiksy – pisze architekt Andrzej Bulanda.
Idea naturalnej kontynuacji – o projekcie rozbudowy ASP w Warszawie Maciej Miłobędzki Przebudowa i rozbudowa szkoły miała być naturalną kontynuacją projektu Alfonsa Graviera. Naturalną, bo pozbawioną zarówno zbyt dosłownych odniesień do historycznego obiektu, jak i ostentacyjnej manifestacji inności i nowości współczesnych interwencji. Nasz projekt odnosi się także do idei przekształceń budowli, jakie formułował profesor ASP Oskar Hansen, zwłaszcza prób otwierania przestrzeni dydaktycznych jako odpowiedzi na „otwarty” model szkoły, ale także relacji do otoczenia, zieleni nadrzecznych bulwarów – pisze jeden z głównych projektantów budynku Maciej Miłobędzki.
Rozbudowa ASP na warszawskim Powiślu Nowy gmach Akademii Sztuk Pięknych projektu Jemsów łączy cechy rygorystycznej, wielkomiejskiej zabudowy i swobodnego myślenia krajobrazem – o idei kontynuacji, czyli nawiązaniach do historycznego budynku z 1914 roku i otwartego modelu szkoły zaproponowanego przez wieloletniego profesora ASP Oskara Hansena oraz odniesieniach do pobliskich bulwarów nad Wisłą piszą Krzysztof Mycielski i Andrzej Bulanda.
Wydział Wzornictwa Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie zaprasza na wystawę prac studentów na zakończenie roku Akademia Sztuk Pięknych w Warszawie 1 czerwca zaprezentuje wystawę prac studenckich. To także okazja do zobaczenia projektów powstających w najmłodszej katedrze uczelni -  Katedrze Mody ze specjalnością "Projektowanie ubioru"