Architektura MuratorWydarzeniaRekonstrukcja Zamku Miejskiego w Berlinie

Rekonstrukcja Zamku Miejskiego w Berlinie

Przy Unten den Linden w Berlinie stanął żelbetowy szkielet Zamku Miejskiego. To, jak określa lokalna prasa, jedno z największych, najdroższych i najbardziej kontrowersyjnych przedsięwzięć budowlanych Republiki. Przypominamy historię zamku i spór o jego rekonstrukcję.

Rekonstrukcja zamku w Berlinie
Plac budowy, stan z 10 grudnia 2015

Historia berlińskiego zamku sięga 1443 roku, kiedy na wyspie na Szprewie (Spreeinsel) powstała siedziba dynastii Hohenzollernów. Pod koniec XVII wieku zlecono przebudowę w stylu barokowym, którą kierował Andreas Schülter, a następnie Eosander von Göthe. Na początku XVIII wieku zamek stał się rezydencją królewską, a od 1871 roku cesarską.

Wypalony w czasie II wojny światowej, ale poza tym nadający się do odbudowy obiekt, został wyburzony w 1950 roku, jako "relikt imperializmu i feudalizmu". Po zamku pozostał jedynie fragment oryginalnej fasady, z balkonem, z którego 9 listopada 1918 roku Karl Liebknecht proklamował powstanie socjalistycznej republiki.

W 1976 roku wzniesiono modernistyczny Pałac Republiki według projektu Ehrhardta Giesske, przy współpracy Manfreda Prassera, Guntera Kunerta i Wolfa Rudigera Eisentrauta. Budynek był pierwszym przykładem zastosowania konstrukcji samonośnej we wschodnich Niemczech. Jednym z jego najbardziej charakterystycznych elementów była przeszklona, opalizująca elewacja oraz imponujące wnętrza, wyłożone marmurem, oświetlone 10 tysiącami lamp. Obiekt cieszył się sympatią berlińczyków - służył bowiem nie tylko jako miejsce obrad parlamentu NRD, lecz także jako miejsce spotkań i wydarzeń. Po upadku ZSRR, z powodu wykorzystanego do budowy szkodliwego azbestu, pałac zamknięto, a po wieloletnich dyskusjach, podjęto decyzję o jego wyburzeniu i odbudowie Zamku Miejskiego. Budynek zdemontowano stopniowo w latach 2006-2009.

Rekonstrukcja zamku w Berlinie
Bundesarchiv, Bild 183-1986-0424-304 / Junge, Peter Heinz / CC-BY-SA 3.0. Fot. wikimedia commons

Decyzja o wyburzeniu Pałacu Republiki oraz odbudowie zamku wzbudziła ożywione dyskusje wykraczające poza granice Berlina i Niemiec. Aby przytoczyć argumenty zwolenników i przeciwników rekonstrukcji zamku, potrzeba by dużo miejsca. Szczegółowo można zapoznać się z nimi na stronach http://schlossdebatte.de/ (po części również w języku angielskim) oraz stronie internetowej inwestora, Fundacji Berliner Schloss Humboldtforum.

Nie mniej dyskusyjny, co sam fakt odbudowy, okazał się projekt rekonstrukcji. Nagrodzona w konkursie koncepcja włoskiego architekta Franca Stelli, realizowana przy współpracy biur Gerkan, Marg und Partner oraz Hilmer & Sattler und Albrecht, to współczesna interpretacja barokowej rezydencji, z nowym układem wnętrz oraz skrajnie uproszczoną wschodnią elewacją.

Rekonstrukcja zamku w Berlinie
Wizualizacja, wiodk od strony południowo-wschodniej, © Stiftung Berliner Schloss – Humboldtforum / Architekt: Franco Stella oraz FS HUF PG

Sam Stella nie cieszy się w Niemczech dobrą prasą. W jednym z artykułów, które ukazały się w opiniotwórczej gazecie "Die Zeit", opisano go jako projektanta z trudnością mówiącego po niemiecku, zależnego od współpracowników i zleceniodawców, pozbawionego wizji i oryginalności. Natomiast jego najbardziej indywidualny wkład, rygorystyczna, wschodnia elewacja, atakowano jest za formę przywołującą skojarzenia z architekturą włoskiego faszyzmu.

Nieprzychylna prasa to jednak nie jedyny problem zwolenników rekonstrukcji zamku. Kolejnym są koszty szacowane na około 600 mln Euro, z czego 478 mln pokryje rząd federalny a 32 mln Berlin. Brakujące 105 mln Euro ma uzbierać stowarzyszenie Förderverein Berliner Schloss. Dotychczas dzięki hojności darczyńców udało się zebrać około połowę tej sumy. Mało realna wydaje się perspektywa zapewnienia brakującej części do końca bieżącego roku.

Zebrane datki mają zostać wykorzystane na wykończenie barokowej fasady, część z nich przeznaczana jest na utrzymywanie działalności stowarzyszenia oraz tzw. Humboldt Boxu, pawilonu informacyjnego przy placu budowy. Na pierwszym piętrze można tu obejrzeć makietę Berlina z zamkiem w jego historycznym kształcie, makiety nowego budynku i filmy ukazujące przebieg prac nad realizacją kopii barokowych rzeźb. Można tu także symbolicznie sfinansować konkretny element zamku – 50 Euro kosztuje fragment kamienia budowlanego, 250 Euro cały kamień, a 1250 Euro jedna z ozdób na elewacji. Na dwóch kolejnych piętrach prezentowane jest przyszłe zagospodarowanie wnętrz, zarys tematów, jakimi zajmować się będzie Humboldtforum. W zrekonstruowanym zamku, nową siedzibę znajdą przede wszystkim działające obecnie w dzielnicy Dahlem placówki wystawiennicze, m.in. Muzeum Etnologiczne i Muzeum Sztuki Azjatyckiej.

Potrzeba pozyskania nowych darczyńców sprawia, że w pawilonie dominuje PR-owa retoryka. W bezpłatnej gazetce informacyjnej pełno polemicznych zwrotów odnoszących się do wrogów zamku, podważających zasadność jego odbudowy czy wierność oryginałowi. Nawet prezentowane na drugim piętrze makiety wnętrz nie są puste, lecz wypełnione elementami symbolizującymi przyszłe wystawy. Z wielką dokładnością opisano każdy pokój i jego zakres tematyczny. O wspaniałości zamku oraz jego realności mówi także umieszczony przy placu budowy model fasady w naturalnej skali, z odtworzonym co to szczegółu detalem architektonicznym. Pawilon sugeruje, że dzięki kolektywnemu wysiłkowi, zamek już w nieodległej przyszłości stanie się częścią Berlina.

Według oficjalnych informacji koniec prac budowlanych ma przypaść na przełom 2017 i 2018 roku. Potem rozpoczną się prace nad urządzeniem wnętrz i przeprowadzka muzeów z Dahlem. Otwarcie zaplanowano na drugą połowę 2019 roku.

Rekonstrukcja zamku w Berlinie
Wnętrze Humboldt Boxu
Vita Contemplativa: Robert Konieczny w Berlinie Studio KWK Promes wraz z pracowniami Christopha Hessego i Snorre Stinessena na wystawie w Galerii Architektury w Berlinie. Wernisaż 5 lipca.
Trzy religie pod jednym dachem – House of One w Berlinie W centrum Berlina ma powstać niezwykła budowla, w której pod jednym dachem spotykać się będą wyznawcy chrześcijaństwa, judaizmu i islamu. Projekt opracowała pracownia Kuehn Malvezzi.
Herzog & de Meuron zaprojektują Muzeum XX wieku w Berlinie Rozstrzygnięto konkurs architektoniczny na projekt Muzeum XX wieku w Berlinie. Pierwszą nagrodę otrzymała szwajcarska pracownia Herzog & de Meuron.
Arka Noego w Muzeum Żydowskim w Berlinie Amerykańska pracownia Olson Kundig Architecture and Exhibit Design zaprojektuje scenograficzną wystawę dedykowaną dzieciom w Muzeum Żydowskim w Berlinie. Inspiracją dla autorów zwycięskiej koncepcji była biblijna historia Arki Noego.
Nowa siedziba Archiwum Bauhausu i Muzeum Projektowania w Berlinie Rozstrzygnięto konkurs na nowy budynek Archiwum Bauhausu i Muzeum Projektowania w Berlinie. Obok dotychczasowej siedziby, zaprojektowanej przez Waltera Gropiusa, powstanie filigranowa wieża z przestrzenią ekspozycyjną o powierzchni 6 700 m2. Zwycięską koncepcję opracowała pracownia Staab Architekten.
Radical Modern - urbanistyka i architektura lat 60-tych w Berlinie Radical Modern to jedna z wystaw inaugurujących działalność Berlinische Galerie po trwającej 10 miesięcy renowacji. Wystawa jest pierwszą próbą podsumowania powojennej zabudowy Berlina. Imponujący zbiór projektów to odpowiedź na debatę toczącą się wokół tego okresu w architekturze stolicy Niemiec.