Architektura MuratorWydarzeniaŚląskie benefisy – Aleksander Franta

Śląskie benefisy – Aleksander Franta

Benefis Aleksandra Franty był drugim z cyklu spotkań organizowanych w ramach projektu Twórcy Śląskiej Architektury. Portrety. W trakcie wystąpienia Henryk Buszko przywołał wymyślonego przez siebie Archimuzona – protektora architektury – postać, której brakowało mu w trakcie życia zawodowego pośród pozostałych dziewięciu muz Apolla. Jak tłumaczył, zadaniem Archimuzona powinno być w najbliższym czasie budzenie posłów w sejmie i uświadamianie im, że przestrzeń publiczna się psuje, zaś jej przyszłość należy do następnych pokoleń – pisze Kamila Cieśla.

Aleksander Franta
ALEKSANDER FRANTA PODCZAS SWOJEGO BENEFISU W BIBLIOTECE ŚLĄSKIEJ W KATOWICACH, FOT. IWONA WANDER/SERWIS PRASOWY

Rodzina, przyjaciele, współpracownicy i uczniowie Aleksandra Franty oraz oficjalni goście – przedstawiciele uczelni wyższych, izb architektów, oddziałów SARP-u – spotkali się na benefisie, który odbył się 6 listopada w Bibliotece Śląskiej w Katowicach w ramach projektu Twórcy Śląskiej Architektury. Portrety. Celem tego prowadzonego przez Bibliotekę Śląską programu jest przybliżenie i prezentacja dokonań architektów działających na Śląsku po 1945 roku – w myśl słów Tomasza Manna: kultura to umiejętność dziedziczenia.

Benefis Aleksandra Franty – dla przyjaciół Leszka – był drugim z cyklu spotkań z architektami – nestorami (po imprezie podsumowującej twórczość Henryka Buszki, która odbyła się w lutym 2014 roku, „Am” 4/2014). Jego nieoficjalna część rozpoczęła się już w holu głównym Biblioteki Śląskiej, gdzie zaproszeni goście witający jubilata mogli jednocześnie zapoznać się z okolicznościową wystawą pokazującą dorobek duetu Aleksander Franta i Henryk Buszko.

Spotkanie oficjalne, po przywitaniu gości, zainicjowano prezentacją filmu Portret mówiony Aleksandra Franty z wprowadzeniem profesor Niny Juzwy, która opowiadała o inspiracjach architekta. Były nimi od najmłodszych lat góry – Tatry i Pogórze Żywieckie, a w okresie studiów krajobraz Krakowa, w tym przede wszystkim Wawel i Brama Floriańska.

Aleksander Franta wraz z Henrykiem Buszko są twórcami znaczących obiektów na Śląsku m.in. katowickich osiedli Tysiąclecia (tzw. kukurydze) i Roździeńskiego (gwiazdy) czy kompleksu sanatorium w Ustroniu-Zawodziu (piramidy). Jako pierwsi w Polce w roku 1958, wraz z Jerzym Gottfriedem, założyli autorskie biuro projektowe pod nazwą Pracownia Projektów Budownictwa Ogólnego. W 1975 roku Franta i Buszko otrzymali Honorową Nagrodę SARP stanowiącą najwyższe odznaczenie w dziedzinie architektury w Polsce.

Aleksander Franta był niedoścignionym wzorem do naśladowania nie tylko w dziedzinie architektury. Wielu kolegów zazdrościło mu umiejętności jeżdżenia na nartach. Jubilat podkreślał, że spotkał ogrom wspaniałych ludzi na różnych płaszczyznach swojego życia, i że szukał w życiu rozmówców. Odnosząc się do samej pracy architekta, przywołał słowa Jerzego Gottfrieda: Pracując w zespole trzyosobowym, nauczyliśmy się współpracować. Nie rywalizować, lecz skupiać na zadaniu projektowym, na szukaniu najlepszej koncepcji lub optymalnego rozwiązania problemu. Bez skrępowania przedstawiać swoje przemyślenia i pomysły; bez emocji wysłuchiwać uwag i krytyki, swobodnie argumentować i polemizować. A także podejmować cudze myśli jak własne, sprawdzać je i rozwijać. (...) Jak gdyby, odruchowo wspierać lub zastępować każdego z partnerów, obdarzać zaufaniem, pomagać w rozwoju i podziwiać, zabiegać o wspólne dobro. Zawsze być lojalnym i godnym współtowarzyszy, widzieć partnera, a nie konkurenta czy rywala (Chłopcy z tamtych lat – rok 2014, w: Twórczość, SARP – Oddział Katowice we współpracy z Urzędem Miasta Chorzów 2014).

Swoją wypowiedź Aleksander Franta spuentował przywołując wymyślonego przez siebie Archimuzona – protektora architektury – postać, której brakowało mu w trakcie życia zawodowego pośród pozostałych dziewięciu muz Apolla. Zadaniem Archimuzona powinno być w najbliższym czasie budzenie posłów w sejmie i uświadamianie im, że przestrzeń publiczna się psuje, zaś jej przyszłość należy do następnych pokoleń. Być może Archimuzon zareaguje i wesprze pracę nad prezydenckim projektem ustawy o ochronie krajobrazu...

W następnych odsłonach programu Twórcy Śląskiej Architektury. Portrety prezentowane będą sylwetki oraz dorobek zawodowy i naukowy kolejnych wybitnych projektantów: Jerzego Gottfrieda, Juranda Jareckiego, Mariana Skałkowskiego, Ludmiły Horwath-Gomułowej, Andrzeja i Marii Czyżewskich, Janusza i Bożeny Włodarczyków, Jerzego Witeczka, Tadeusza Pfuetznera, Stanisława Niemczyka.

Mieszkanie po holendersku Choć skromna objętościowo, warstwa tekstowa jest gęsta, treściwa, ponadto uzupełnia ją bogaty materiał wizualny przedstawiający najciekawsze typologie za pomocą rzutów, sytuacji, zdjęć budynków i wnętrz. Wśród znanych i mniej znanych przykładów nowoczesnych bloków mieszkalnych z Niemiec, Anglii czy Związku Radzieckiego i Rosji znalazła się także wybitna polska realizacja, katowickie „Kukurydze” projektu Henryka Buszki i Aleksandra Franty.