Spis treści
Założenia architektoniczne dla Muzeum bł. ks. J. Popiełuszki
Architektura pamięci rzadko kiedy bywa tak silnie zespolona z tożsamością i duchem miejsca, jak w przypadku powstającego Muzeum-Domu Pamięci w Okopach. Koncepcja opracowana przez Mirosława Nizio i zespół Nizio Design International nie próbuje dominować nad cichym, piaszczysto-lesistym krajobrazem gminy Suchowola. Zamiast epatowania monumentalizmem, architekci zaproponowali formę głęboko zakorzenioną w tradycji architektonicznej Podlasia oraz Wschodniego Mazowsza.
Inspiracją dla powstającej bryły o powierzchni około 1200 m² stała się skromność i surowy urok lokalnego budownictwa - wiejskich chat, wiejskich kościołów z charakterystycznymi podziałami oraz przydrożnych kapliczek, będących nieodłącznym elementem polskiego krajobrazu kulturowego.
W opisie projektu, na stronie pracowni Nizio Design International autorzy tłumaczą pomysł i założenia swojej koncepcji.
- Mając na uwadze, że obiekt powstanie w miejscu urodzenia księdza Jerzego w Okopach, przyglądaliśmy się okolicznej, skromnej zabudowie z kamienia, żółtych cegieł, drewna. Dostrzegłem w tych rejonach, w okolicach Podlasia i Mazowsza Wschodniego, rzecz szczególną, skromne, drewniane lub kamienne kapliczki, które stały się dla mnie inspiracją. Na kształt bryły wpłynęły również kościoły: gotyckie, z attyką, z wklęśnięciami - powiedział Mirosław Nizio, właściciel pracowni Nizio Design International.
Wybór materiałów wykończeniowych jest bezpośrednim przedłużeniem tej filozofii. Zastosowano beton z dodatkiem lokalnego kruszywa, naturalny żwir oraz polny kamień. Naturalny proces ich patynowania pod wpływem warunków atmosferycznych sprawi, że muzeum z biegiem lat zyska na szlachetności, powoli wnikając w strukturę okolicznych łąk i lasów.
Zobacz też: Projektowane w ciszy. Pełne symboli i emocji – Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku
Przestrzenna dramaturgia Miejsca Skupienia i symbolicznej tamy
Centrum kompozycji architektonicznej jest tak zwane Miejsce Skupienia, przypominająca kaplicę struktura zwieńczona dwuspadowym dachem, górująca nad osadzoną w tektonice terenu niższą częścią budynku. Zewnętrzne ściany kaplicy wzniesiono z betonowych bloków o wymiarach 80×40 cm. Między nimi zaprojektowano przemyślane prześwity, pionowe i poziome szczeliny w strukturze muru.
Zabieg ten pełni funkcję wielowymiarową. W ciągu dnia wpuszcza do wnętrza wyciszonego pomieszczenia subtelne smugi światła, kojarzące się ze światłem przesączającym się przez szczeliny w wiejskiej stodole lub witraże gotyckiej katedry. Wieczorem światło wydobywające się z wnętrza zamienia kaplicę w kamienną latarnię rozświetlającą mrok. Układ szczelin formuje niedosłowny, dynamiczny symbol krzyża, stanowiący nawiązanie do tragicznie przerwanego życia ks. Popiełuszki.
Równie silnym ładunkiem emocjonalnym obdarzono zewnętrzną strefę przejścia w stronę lasu. Zwiedzający docierają tam do krawędzi symbolicznej tamy. Po betonowej ścianie tego ukształtowanego uskoku nieustannie spływają strumienie wody. Ta surowa inżynieryjna struktura połączona z szumem wody jest bezpośrednim czytelnym nawiązaniem do tamy na Wiśle we Włocławku – miejsca męczeńskiej śmierci kapłana – a zarazem do wody jako chrześcijańskiego symbolu odrodzenia. Wzdłuż pulsującej ściany pamięci umieszczone zostaną również nazwiska innych duchownych prześladowanych w czasach PRL.
Wnętrze budynku pomieści bogaty program funkcjonalny - wystawę stałą (zawierającą m.in. rekonstrukcję warszawskiego mieszkania ks. Jerzego na Żoliborzu), salę ekspozycji czasowych, audytorium, bibliotekę z czytelnią oraz kameralny aneks kawiarniany.
Pisaliśmy też: Industrialny monolit na terenach stoczniowych. To już 12 lat Europejskiego Centrum Solidarności
Zaawansowanie prac wykonawcy na poziomie 60 procent
Realizacja inwestycji w Okopach rozpoczęła się w lipcu 2025 roku. Generalny wykonawca - spółka Budimex S.A. - prowadzi prace zgodnie z wymagającym harmonogramem. Kilka dni temu, w 42. rocznicę śmierci kapelana „Solidarności” na placu budowy, w obecności dziennikarzy, ogłoszono, że budowa osiągnęła poziom około 60 proc. zaawansowania.
Do tej pory wykonano pełną konstrukcję dachu oraz zamontowano stolarkę okienną, co pozwoliło na zamknięcie kubatury i rozpoczęcie robót instalacyjnych oraz wykończeniowych wewnątrz obiektu. Równolegle trwają prace nad zagospodarowaniem terenu wokół muzeum, obejmujące układ drogowy, parkingi oraz ścieżki kontemplacyjne.
- Realizacja obiektów o tak szczególnym znaczeniu historycznym i społecznym to dla nas odpowiedzialność wykraczająca poza standardowe zadania generalnego wykonawcy. Mamy świadomość, że tworzymy miejsce, które będzie służyć kolejnym pokoleniom i pozwoli zachować pamięć o niezwykle ważnej postaci najnowszej historii Polski - mówi Piotr Doroszko, dyrektor rejonu w Budimex S.A.
Pisaliśmy też: Muzeum Salvadora Dali w Figueres. Sam go zaprojektował, na dachu umieścił gigantyczne jaja, a na elewacji gipsowe chlebki
Kiedy otwarcie muzeum ks. Popiełuszki w Okopach?
Koszt realizacji tego projektu wynosi prawie 58 mln zł (57 762 115,21 zł). Inwestycja finansowana jest ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach programu FEnIKS (dofinansowanie unijne wynosi 37 583 794,39 zł), przy wsparciu budżetu państwa oraz samorządu województwa podlaskiego. Inwestorem zadania jest Muzeum Podlaskie w Białymstoku, dla którego obiekt w Okopach stanie się nowym, wyspecjalizowanym oddziałem.
Zgodnie z harmonogramem, Budimex SA planuje zakończyć prace budowlane i przekazać budynek inwestorowi do maja 2027 roku. Kolejne miesiące zostaną przeznaczone na montaż skomplikowanej, multimedialnej wystawy stałej. Uroczyste otwarcie Muzeum bł. ks. Jerzego Popiełuszki zaplanowano na wrzesień-październik 2027 roku - w kontekście 80. rocznicy urodzin oraz 43. rocznicy męczeńskiej śmierci duchownego
Zobacz też w galerii poniżej, jak wygląda Muzeum Pamięci Sybiru w Białymstoku
12
Metryczka inwestycji
- Nazwa inwestycji: Muzeum Błogosławionego Księdza Jerzego Popiełuszki w Okopach (Oddział Muzeum Podlaskiego w Białymstoku)
- Lokalizacja: Okopy, gmina Suchowola, pow. sokólski, woj. podlaskie
- Autor projektu architektonicznego i wystawy: Nizio Design International (Mirosław Nizio)
- Inwestor: Muzeum Podlaskie w Białymstoku / Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego / Samorząd Województwa Podlaskiego
- Generalny Wykonawca: Budimex SA
- Powierzchnia budynku: ok. 1200 m²
- Całkowity koszt projektu: 57 762 115,21 PLN (w tym dofinansowanie UE z programu FEnIKS: 37 583 794,39 PLN)
- Rozpoczęcie budowy: lipiec 2025 r.
- Stan zaawansowania (październik 2026 r.): ok. 60%
- Planowany termin ukończenia robót budowlanych: maj 2027 r.
- Planowane udostępnienie dla zwiedzających: wrzesień / październik 2027 r.
