Spis treści
Kiedy w mediach mówi się o problemach architektów, najgłośniej jest zwykle o wyzwaniach związanych ze zmianami w zawodzie – rozwojem sztucznej inteligencji, rosnącymi kosztami specjalistycznego oprogramowania czy koniecznością wdrażania nowych technologii, takich jak BIM. Nie brakuje też dyskusji o trudnych relacjach z inwestorami, napiętych harmonogramach i nieustannie zbliżających się terminach oddania projektów. Tymczasem wyniki najnowszego raportu BCMM pokazują, że największe trudności polskich architektów leżą nie tyle w samym procesie projektowania, ile w jego administracyjno-prawnym otoczeniu.
Niespójne przepisy największą barierą dla architektów
Firma BCMM – badania marketingowe opublikowała raport „Bariery w działalności biur architektonicznych 2026”. Badanie przeprowadzono we wrześniu 2026 roku metodą wywiadów telefonicznych na reprezentatywnej próbie 305 architektów projektujących budynki mieszkalne i niemieszkalne. 86% respondentów stanowili członkowie Izby Architektów RP.
Badanych poproszono o wskazanie największej bariery w działalności biur architektonicznych. Najwięcej osób, bo 32,5%, wybrało różnorodność interpretacji i niespójność przepisów budowlanych. Na drugim miejscu znalazła się nadmierna biurokracja i złożoność postępowania administracyjnego (24,9%), a na trzecim oczekiwania inwestorów dotyczące obniżania cen usług architektonicznych (23%). Łącznie te trzy problemy odpowiadały za ponad 80% wskazań.
Czytaj także: Architekt jako ekspert. Jak media mainstreamowe zmieniły sposób mówienia o tym zawodzie
Pozostałe bariery wymieniano znacznie rzadziej. Wydłużone terminy uzyskiwania pozwoleń budowlanych za największe utrudnienie uznało 4,6% respondentów, nieprzewidywalność rynku budowlanego – 3,3%, a zmniejszone zapotrzebowanie na usługi architektów – 3%.
Raport pokazuje również, jak zmieniały się odpowiedzi w ostatnich latach. W 2024 roku niespójność przepisów za największy problem uznawało 21,6% badanych, a w 2023 roku – 25%. Oznacza to wzrost o 10,9 punktu procentowego w ciągu ostatnich dwóch lat. Autorzy badania wskazują, że zmiana jest statystycznie istotna.
Znaczenie nadmiernej biurokracji pozostaje natomiast na podobnym poziomie jak w 2024 roku, kiedy wskazywało ją 24,4% respondentów. W 2023 roku było to 17,7%. Stosunkowo stabilne są również wyniki dotyczące presji cenowej: 27,3% w 2023 roku, 22,9% w 2024 roku i 23% obecnie.
Nadmierna biurokracja i bariery finansowe
W badaniu zastosowano także pytanie otwarte, w którym architekci mogli samodzielnie wymienić największe utrudnienia, bez wybierania odpowiedzi z przygotowanej listy. W tym przypadku najczęściej wskazywano nadmierną biurokrację i złożoność procedur administracyjnych (25,6%). Niespójność i różnorodność interpretacji przepisów wymieniło 16,1% respondentów, a częste zmiany prawa budowlanego – 7,2%.
Drugą istotną grupę stanowią bariery finansowe. Na zaniżanie cen usług projektowych i dumping cenowy zwróciło uwagę 13,1% architektów. Rosnące koszty prowadzenia biura wskazało 5,2% badanych, a oczekiwania inwestorów dotyczące niższych cen – 3,9%. Znacznie rzadziej wymieniano brak płynności finansowej (1%) oraz brak jednolitego cennika usług architektonicznych (1%).
Wśród barier rynkowych najczęściej pojawiało się zmniejszone zapotrzebowanie na usługi architektów i konieczność samodzielnego poszukiwania klientów (5,9%). Kolejne 4,6% respondentów wskazało nieprzewidywalność rynku budowlanego, która utrudnia planowanie działalności. Niestabilną sytuację ekonomiczną i polityczną wymieniło 1,6% badanych.
Wyniki pytania z gotową listą odpowiedzi pokazują jednak, że znaczenie spadku popytu na usługi architektoniczne zmniejszyło się w porównaniu z poprzednimi edycjami badania. W 2024 roku za największą barierę uznawało go 5,8% respondentów, a w 2026 roku – 3%. Podobnie zmniejszył się odsetek wskazań dotyczących nieprzewidywalności rynku – z 4,9% do 3,3%.
Architekci nie obawiają się ani konkurencji, ani inwestorów
Znacznie rzadziej architekci wymieniali trudności związane z organizacją pracy. Najczęściej wskazywanym problemem w tej kategorii było pozyskiwanie i utrzymywanie wykwalifikowanych pracowników (3,9%). Na brak czasu i krótkie terminy realizacji projektów zwróciło uwagę 1,6% badanych. Warunki przetargów wskazało 0,7%, natomiast koszty wdrażania oprogramowania BIM – 0,3%.
Niewielki odsetek odpowiedzi dotyczył również relacji z inwestorami i przebiegu procesu inwestycyjnego. Niedostateczną wiedzę inwestorów na temat współpracy z architektem wymieniło 2% respondentów, trudne relacje z inwestorami i deweloperami – 1,6%, a uzgodnienia z konserwatorem zabytków – 0,7%. Brak decyzyjności architekta za największą przeszkodę uznało 0,3% badanych.
Najrzadziej wskazywano bariery związane z konkurencją. Dużą konkurencję na rynku oraz nieuczciwą konkurencję wymieniło po 1,6% respondentów. Konkurencję ze strony sztucznej inteligencji wskazało zaledwie 0,7% badanych, a konkurencję architektów z innych krajów – 0,3%.
Wynik dotyczący AI nie oznacza jednak, że architekci nie dostrzegają jej wpływu na zawód. Badanie dotyczyło największych bieżących barier w prowadzeniu działalności, a nie oceny przyszłości projektowania czy rozwoju nowych technologii.
Z raportu wyłania się wyraźna hierarchia problemów. Największe utrudnienia w działalności biur architektonicznych dotyczą przepisów, procedur administracyjnych i wynagrodzeń za usługi projektowe. Kwestie związane z pozyskiwaniem zleceń, zatrudnianiem pracowników czy konkurencją technologiczną są wskazywane znacznie rzadziej.
W porównaniu z poprzednimi edycjami badania najbardziej wyraźną zmianą jest rosnące znaczenie niespójności prawa budowlanego.
Źródło: raport „Bariery w działalności biur architektonicznych 2026”, BCMM – badania marketingowe sp. z o.o., październik 2026 r.
