Spis treści
- Wielkie otwarcie muzeum sztuki współczesnej nad kanałem w Brukseli
- Historia słynnego garażu Citroëna, stal, żelbet i szkło stworzyły perłę modernizmu
- Plan Canal i zakup za 20,5 mln euro. Centre Pompidou - zostało partnerem
- Zwycięstwo Atelier Kanal i odrzucenie efektu Bilbao
- „Boxes in the box”, czyli trzy przestrzenie w hali i publiczne arterie
- Trzy strefy klimatyczne, fotowoltaika na dachu
- Inwestycja kosztuje około 230 milionów euro
Wielkie otwarcie muzeum sztuki współczesnej nad kanałem w Brukseli
28 listopada 2026 roku w stolicy Belgii zaplanowano inaugurację kompleksu KANAL - Centre Pompidou. Pierwszy weekend otwarcia oraz wystawa „A Truly Immense Journey”, gromadząca ponad 350 dzieł sztuki z paryskich i belgijskich zbiorów, wieńczą wieloletnią transformację strefy kanału.
Przedsięwzięcie to od początku było czymś więcej niż adaptacją salonu samochodowego na sale wystawowe. W miejscu, gdzie dominowały taśmy montażowe, rampa zjazdowa i zapach benzyny, powstała otwarta przestrzeń spotkań i sztuki. Najbardziej fascynującą cechą projektu jest całkowite odwrócenie funkcji. W latach 30. ubiegłego wieku każdy metr kwadratowy tej gigantycznej kubatury podporządkowany był logistyce aut. Dziś te same monumentalne proporcje, stalowe kratownice i wielkie przeszklenia służą swobodnemu przepływowi ludzi i twórczości artystycznej.
Historia słynnego garażu Citroëna, stal, żelbet i szkło stworzyły perłę modernizmu
Teren przy Place de l’Yser nie zawsze kojarzył się z motoryzacją. Na początku XX wieku osuszono tutejsze baseny portowe, a w latach 1912-1916 funkcjonował tu Luna Park de Bruxelles z karuzelami, teatrem, kręgielnią i restauracjami, pulsujący energią publicznej rekreacji.
Przełom przyniósł rok 1933. André Citroën postanowił skonsolidować administrację, sprzedaż i montaż aut w jednym monumentalnym obiekcie. Budowę rozpoczęto 20 października 1933 roku, a kompleks oddano do użytku już wiosną 1934 roku. Zaprojektowali go Maurice-Jacques Ravazé oraz Alexis Dumont i Marcel Van Goethem, a konstrukcję wzniosły firmy Paul Wurth, Société métallurgique d’Enghien-Saint-Éloi oraz Blaton-Aubert.
Powstał gmach uznawany za największy garaż w Europie. Łączył 21-metrowy salon o zaokrąglonym narożniku z halami warsztatowymi, linią montażową, restauracją, kioskiem i fryzjerem.
Stal, żelbet i szkło stworzyły perłę modernizmu. Podczas wojny obiekt zajęli Niemcy. Po wyzwoleniu naprawiano tu pojazdy alianckie, wznawiając pracę w 1947 roku. W latach 50. Louis Hoebeke dodał stację benzynową oraz antresole ekspozycyjne przed Expo 58. W latach 1953-1966 tuż obok działało miejskie lądowisko śmigłowców.
Plan Canal i zakup za 20,5 mln euro. Centre Pompidou - zostało partnerem
W maju 2013 roku rząd Regionu Stołecznego Brukseli powiązał rewitalizację strefy kanału (tzw. Plan Canal) z utworzeniem dużego muzeum sztuki nowoczesnej i współczesnej. Zamiast jednak budować na peryferiach, postanowiono przejąć obiekt Citroëna. Przemawiały za tym kolosalna skala struktury, strategiczne położenie na styku centrum, dzielnicy Noord i Molenbeek oraz wybitna wartość zabytkowa. 29 października 2015 roku publiczna spółka Société d’Aménagement Urbain kupiła nieruchomość o powierzchni 1,6 hektara za 20,5 miliona euro.
Przed konkursem architektonicznym zlecono studium konserwatorskie pracowni MSA i Wessela de Jonge (nagrodzone European Award for Architectural Heritage Intervention 2016). Równolegle podpisano umowę partnerską z paryskim Centre Pompidou.
Model oparto na jasnym podziale - Region Brukseli i powołana przez niego Fundacja KANAL sfinansowały zakup i budowę oraz zarządzają obiektem na podstawie 70-letniej umowy użytkowania, natomiast paryskie Centre Pompidou - za wynagrodzeniem około 2 milionów euro rocznie - wnosi swoje zbiory i know-how kuratorskie w ramach kontraktu do 2031 roku.
Zwycięstwo Atelier Kanal i odrzucenie efektu Bilbao
Wiosną 2017 roku rozpisano konkurs architektoniczny. Spośród 92 zgłoszeń jury pod przewodnictwem Rogera Dienera i głównego architekta Brukseli Kristianna Borreta wyłoniło do finału siedem pracowni, m.in. OMA Rema Koolhaasa, Diller Scofidio + Renfro czy Caruso St John. 22 marca 2018 roku ogłoszono zwycięstwo konsorcjum Atelier Kanal, które utworzyły trzy pracownie: noAarchitecten z Brukseli, EM2N z Zurychu oraz Sergison Bates architects z Londynu.
Architekci w swojej koncepcji odrzucili tzw. efekt Bilbao. Kristiaan Borret podkreślał, że miasto nie potrzebuje nowej rzeźbiarskiej ikony w stylu Franka Gehry'ego. Celem było raczej wykreowanie tła dla wydarzeń, a sam gmach Citroëna już stanowił ikonę.
„Boxes in the box”, czyli trzy przestrzenie w hali i publiczne arterie
Atelier Kanal potraktowało kompleks jako zadaszony fragment miasta. Całkowita powierzchnia użytkowa wynosi około 45 000 m² (wobec 37 000 m² z 2017 roku). Zastosowano strategię „boxes in the box” - wstawienia trzech niezależnych kubatur wewnątrz dawnych hal warsztatowych.
Pierwszą przestrzeń tworzy Muzeum Sztuki Nowoczesnej i Współczesnej. To bezsłupowe sale wystawowe o powierzchni około 725 m² na pięciu kondygnacjach oraz sala podziemna o wysokości 7 m z rygorystycznym mikroklimatem.
Druga przestrzeń to KANAL Architecture. Siedziba instytucji kultury CIVA z 4 250 m² powierzchni własnej, w tym 2 000 m² archiwów (500 zespołów archiwalnych i 65 tys. publikacji), salami wystaw i biblioteką.
Trzecia część tego inspirującego projektu to wspólna infrastruktura. Tworzy ją audytorium na około 400 miejsc oraz przestrzenie warsztatowe.
Pomiędzy tymi bryłami wytyczono dwie arterie o szerokości około 18 metrów, łączące cztery wejścia. Zachowano oryginalne pochylnie samochodowe jako ciągi piesze.
Jak informuje biuro prasowe Kanal - Centre Pompidou, prawie połowa powierzchni (około 15 000 m²) pozostała niebiletowaną przestrzenią publiczną. W dawnym salonie usunięto wtórne pomosty, a 425 metrów bieżących stalowo-szklanych fasad odrestaurowano. Wnętrza wzbogaciły ogród mgły Jana Minne, system informacji wizualnej Cartlidge Levene, kolorystyka Sarah Smolders oraz tkaniny Chevalier Masson.
Zobacz, jak wygląda Muzeum Guggenheima w Bilbao w galerii poniżej
8
Trzy strefy klimatyczne, fotowoltaika na dachu
Klimatyzowanie całego szklanego kolosa według norm muzealnych byłoby niemożliwe. Atelier Kanal wraz z inżynierami z biur Greisch, Buro Happold i Bureau Bouwtechniek wdrożyło koncepcję trzech stref klimatycznych. Zaledwie 21 proc. powierzchni (wnętrza wbudowanych kubatur) objęto klimatyzacją koneiczną dla dzieł sztuki. Aż 54 proc. powierzchni funkcjonuje w reżimie sezonowego komfortu cieplnego - zimą hale są umiarkowanie dogrzewane, a latem chłodzone naturalnym przewietrzaniem.
Na dachu zamontowano 4 000 m² paneli fotowoltaicznych. KANAL pomyślano jako miejsce między domem a pracą, gdzie każdy może wejść bez biletu, posiedzieć w kawiarni czy wejść na publiczny taras dachowy z panoramą Brukseli.
Inwestycja kosztuje około 230 milionów euro
Główny kontrakt wykonawczy zrealizowało konsorcjum CIT Blaton oraz BPC. CIT Blaton jest bezpośrednim spadkobiercą firmy Blaton-Aubert, która w 1933 roku stawiała konstrukcję stalową dla André Citroëna - po 90 latach inżynierowie wrócili na ten sam plac budowy.
Pierwotny budżet robót z 2018 roku wynosił 125 mln euro netto. Inflacja budowlana, kryzys energetyczny 2022 roku oraz wyzwania konserwatorskie wywindowały koszty renowacji do 197 mln euro netto na koniec 2024 roku. Ostateczny budżet całego przedsięwzięcia zamknął się w kwocie około 230 milionów euro (wliczając zakup nieruchomości).
Aby zakończyć roboty, w maju 2026 roku władze Regionu Brukseli udzieliły fundacji pożyczki w wysokości 60 milionów euro. Mimo tych wyzwań, KANAL - Centre Pompidou otwiera się jako triumf adaptacji dziedzictwa przemysłowego. Zamiast burzyć, stworzono przestrzeń publiczną z szacunku dla zastanej struktury. Bruksela zyskała tętniący życiem kryty plac miejski, który z pewnością na dekady zdefiniuje tożsamość stolicy Europy.
Przypomnijmy - otwarcie kompleksu zaplanowano na 28 listopada 2026 roku o godzinie 10.00 i pozostanie otwarty bez przerwy do niedzieli 29 listopada do godziny 22.00. Pierwsi zwiedzający mogą zwiedzać Kanal całkowicie bezpłatnie. Aby odwiedzić dziesięć wystaw inauguracyjnych, należy jednak wcześniej zarezerwować termin. Pozostała część budynku będzie otwarta dla wszystkich, bez konieczności rezerwacji ani biletów. Oferuje ona nieprzerwany program występów na żywo, ceremonii otwarcia, koncertów i setów DJ-skich, filmów i instalacji, a także warsztaty dla dzieci i rodzin.
