Tu Wokulski ma sklep, tam mieszkają Łęccy. Jak z pałaców, dworców i ruin zbudowano świat Prusa

Architektura w „Lalce”. Pałace, kamienice i ulice budują świat Wokulskiego

Twórcy kinowej „Lalki” nie ograniczyli się do jednej filmowej Warszawy. Świat Stanisława Wokulskiego i Izabeli Łęckiej powstał z połączenia wielu autentycznych miejsc - zabytkowych rezydencji, pałacowych wnętrz, kamienic, ulic i dworców. Zdjęcia realizowano w różnych częściach Polski, wybierając obiekty, które pozwoliły odtworzyć atmosferę końca XIX wieku i jednocześnie stworzyć odpowiednią oprawę dla losów bohaterów Prusa.

W tej historii architektura ma szczególne znaczenie. Wystawne salony i pałace należą do świata arystokracji, do którego Wokulski próbuje się dostać, podczas gdy sklepy, kamienice i miejskie ulice tworzą jego codzienną rzeczywistość. Przestrzeń podkreśla więc różnice między bohaterami, pokazuje ich status, aspiracje i dystans, którego nie da się łatwo pokonać.

Kolos kapitału góruje ponad straganami w centrum Otwocka

Filmowa Warszawa jest przy tym architektoniczną układanką. Jeden budynek może na ekranie otrzymać zupełnie inną funkcję, a miejsca oddalone od stolicy o setki kilometrów stają się częścią miasta znanego z powieści. Przyglądamy się najciekawszym obiektom, które trafiły przed kamerę, ich historii i architekturze oraz temu, jakie miejsca ze świata Wokulskiego i Izabeli „zagrały” w nowej „Lalce”.

Najważniejszy obiekt w "Lalce". To tutaj mieszka Izabela Łęcka

Jednym z najważniejszych adresów filmowej „Lalki” są Aleje Ujazdowskie 13 w Warszawie. To właśnie stojący tutaj Pałacyk Sobańskich zagrał dom rodziny Łęckich - przestrzeń Izabeli, jej ojca Tomasza oraz świata warszawskiej arystokracji, do którego z takim uporem próbuje zbliżyć się Stanisław Wokulski. W tym miejscu 22 lipca 2025 roku padł również pierwszy klaps na planie filmu Macieja Kawalskiego.

Historia rezydencji sięga drugiej połowy XIX wieku. Pałacyk powstał przy jednej z najbardziej reprezentacyjnych warszawskich arterii, w sąsiedztwie innych okazałych rezydencji arystokracji i zamożnego mieszczaństwa. W latach 70. XIX wieku nieruchomość należała do hrabiego Feliksa Sobańskiego, dla którego budynek został przebudowany. Rezydencja otrzymała reprezentacyjny charakter nawiązujący do architektury renesansowej. Od strony Alej Ujazdowskich poprzedza ją ogród, dzięki któremu pałacyk jest odsunięty od ulicy - rozwiązanie charakterystyczne dla najbardziej prestiżowych rezydencji powstających przy tej części traktu.

Jedna z najważniejszych architektek na świecie zdradza tajemnice dobrego mieszkania

Co szczególnie ciekawe w kontekście filmu, pałacyk jest niemal rówieśnikiem świata opisanego przez Bolesława Prusa. „Lalka” ukazywała się w odcinkach w latach 1887-1889, a jej akcja rozgrywa się przede wszystkim w Warszawie końca lat 70. XIX wieku. Filmowcy nie musieli więc tworzyć arystokratycznej siedziby od podstaw - znaleźli ją w autentycznej architekturze miasta.

Wybór tej rezydencji dobrze odpowiada światu Łęckich. Pałacyk Sobańskich, położony przy reprezentacyjnych Alejach Ujazdowskich, daje gotową oprawę dla arystokracji - elegancką i wyraźnie odseparowaną od codzienności miasta. Na potrzeby filmu historyczne wnętrza wypełniono meblami, dekoracjami i przedmiotami z epoki, tworząc dom, który miał sprawiać wrażenie rzeczywiście zamieszkanego.

Zobacz galerię: Pałac Sobańskich w Warszawie

Pałac w Nieborowie - filmowy Zasławek prezesowej Zasławskiej

Z Warszawy przenosimy się do Zasławka, wiejskiego majątku prezesowej Zasławskiej, granej w filmie Macieja Kawalskiego przez Maję Komorowską. Filmową posiadłością stał się Pałac Radziwiłłów w Nieborowie - jedna z najlepiej zachowanych rezydencji magnackich w Polsce. Kamera zagląda nie tylko do zabytkowych wnętrz. W kinowej „Lalce” wykorzystano również ogród i oranżerię, dzięki czemu Nieborów tworzy właściwie cały świat Zasławka.

Pałac wybudowano pod koniec XVII wieku. Rezydencję wzniesiono dla prymasa Michała Stefana Radziejowskiego według projektu Tylmana z Gameren, jednego z najważniejszych architektów działających wówczas w Rzeczypospolitej. Powstał barokowy pałac o regularnej, symetrycznej bryle, który w kolejnych stuleciach był przebudowywany i dostosowywany do potrzeb następnych właścicieli. Szczególnie ważny rozdział rozpoczął się w 1774 roku, kiedy Nieborów kupił książę Michał Hieronim Radziwiłł. Rezydencja pozostawała w rękach Radziwiłłów aż do 1945 roku, kiedy stała się oddziałem Muzeum Narodowego w Warszawie.

Szczecin postawi 100-metrowy pylon w środku miasta

To właśnie ciągłość tego miejsca jest jednym z jego największych atutów. W Nieborowie zachowały się nie tylko pałacowa bryła i układ rezydencji, lecz także bogato wyposażone wnętrza oraz historyczne kolekcje. Paradne sale, klatka schodowa wyłożona holenderskimi kaflami, biblioteka, meble, obrazy i przedmioty gromadzone przez kolejnych właścicieli sprawiają, że filmowcy otrzymali przestrzeń, której historycznego charakteru nie trzeba było budować od podstaw.

W „Lalce” ta autentyczność ma szczególne znaczenie. Zasławek jest przecież przeciwieństwem gwarnej Warszawy - miejscem, w którym bohaterowie opuszczają miejskie salony i spotykają się w zupełnie innym otoczeniu. Rozległa rezydencja, ogród i pałacowe wnętrza pozwalają wyraźnie zmienić rytm opowieści, a jednocześnie pokazują jeszcze jedno oblicze świata arystokracji. Nieborów nie udaje więc wyłącznie pojedynczego salonu czy pokoju. Staje się całym filmowym majątkiem, jednym z tych miejsc, w których architektura rzeczywiście współtworzy historię Wokulskiego i Izabeli.

Zobacz galerię: Pałac w Nieborowie na planie Lalki

Łazienki Królewskie - śladami Wokulskiego i Izabeli

W Łazienkach Królewskich w Warszawie architektura schodzi na chwilę z pierwszego planu, ustępując miejsca jednej z najważniejszych relacji „Lalki”. To tutaj Wokulski spaceruje w nadziei na spotkanie Izabeli. Siada nad stawem, przechodzi obok Amfiteatru, Pałacu na Wyspie i Starej Kordegardy, biegnie nad sadzawkę, gdzie hrabina towarzysząca Łęckiej karmi łabędzie. Później wraca w te same miejsca, próbując wymazać z pamięci wspólne spacery. Łazienki stają się więc nie tyle pojedynczą filmową lokacją, ile krajobrazem ich relacji.

Ekipa Macieja Kawalskiego pracowała tutaj przez kilka miesięcy. W sierpniu i wrześniu 2025 roku zdjęcia realizowano w historycznych ogrodach, w tym w Ogrodzie Królewskim. Jesienią kamera przeniosła się do wnętrz Pałacu na Wyspie, Białego Domu oraz Teatru Królewskiego w Starej Oranżerii. Ostatnie ujęcia w Łazienkach powstały w połowie grudnia w Pałacu Myślewickim. Twórcy wykorzystali więc niemal cały wachlarz przestrzeni zespołu - od parkowych alei i stawów po reprezentacyjne, XVIII-wieczne wnętrza.

Kosztowała 120 milionów i ominęła zabytki bez dotykania rzeki. Finał budowy kładki nad Wisłą w Krakowie

Dla filmu kostiumowego Łazienki mają tę przewagę, że nie trzeba ich od podstaw „przebierać” za historyczną Warszawę. Zespół, którego dzisiejszy kształt związany jest przede wszystkim z czasami Stanisława Augusta Poniatowskiego, łączy klasycystyczną architekturę z rozległym założeniem ogrodowym. Pałac na Wyspie, Stara Oranżeria z zachowanym Teatrem Królewskim, kameralny Biały Dom czy Pałac Myślewicki tworzą różne rodzaje reprezentacyjnych przestrzeni. W „Lalce” nie są jednak muzealnymi eksponatami. Ponownie stają się miejscami spacerów, spotkań i życia towarzyskiego - architekturą, przez którą przechodzą bohaterowie.

Zobacz galerię: Łazienki Królewskie - śladami spacerów Stanisława i Izabeli

Pałac Karola Poznańskiego w Łodzi - wnętrza stworzone dla świata salonów

Filmowa Warszawa z „Lalki” powstawała także w Łodzi. Jedną z wykorzystanych tu lokacji był Pałac Karola Poznańskiego przy ul. Gdańskiej 32, dzisiejsza siedziba Akademii Muzycznej. Ekipa Macieja Kawalskiego realizowała zdjęcia w reprezentacyjnych wnętrzach rezydencji, które na ekranie stały się częścią świata wyższych sfer.

Pałac powstał dla Karola Poznańskiego, syna przemysłowca Izraela Poznańskiego, pod koniec XIX wieku. Projekt przypisuje się Adolfowi Zeligsonowi, architektowi silnie związanemu z rodziną Poznańskich. Budowę rozpoczęto w latach 90. XIX wieku, a rezydencję ukończono na początku kolejnego stulecia. Był to dom odpowiadający pozycji jednej z najbogatszych rodzin przemysłowej Łodzi - miał nie tylko zapewniać komfort, ale przede wszystkim reprezentować status właściciela.

I właśnie wnętrza są tutaj najważniejsze. Pałac zachował bogaty wystrój reprezentacyjnych pomieszczeń: dekoracyjne sztukaterie, boazerie, kominki, witraże, ozdobne stropy i monumentalną klatkę schodową. Architektura budynku łączy rozwiązania zaczerpnięte z różnych historycznych stylów, zgodnie z upodobaniem epoki do reprezentacyjnego eklektyzmu. Choć rezydencja powstała nieco później niż czas, w którym Prus umieścił akcję „Lalki”, jej wnętrza bardzo dobrze oddają przepych świata, do którego aspiruje Wokulski.

Dworzec jednej z najważniejszych scen „Lalki”

Skierniewice są jednym z tych miejsc, których w historii Wokulskiego nie da się potraktować jak zwykłego przystanku w podróży. To właśnie kolejowy epizod - po rozmowie Izabeli Łęckiej ze Starskim - prowadzi do załamania bohatera i jednej z najbardziej dramatycznych scen powieści. W filmie Macieja Kawalskiego Skierniewic nie zagrały jednak Skierniewice. Ekipa pojechała na Dolny Śląsk, na zabytkową stację kolejową w Węglińcu.

Zdjęcia powstawały tu od 4 do 7 listopada 2025 roku. Filmowcy sprowadzili na stację zabytkową lokomotywę parową, a jeden z wagonów specjalnie zaaranżowali na elegancki XIX-wieczny przedział. Właśnie w nim nakręcono jedne z kluczowych scen ekranizacji. Na planie pojawili się również mieszkańcy Węglińca i okolic w rolach statystów. Producent Radosław Drabik tłumaczył wybór miejsca jego „unikatowym, autentycznym charakterem”.

Autentyczność nie jest tu wyłącznie filmową iluzją. Węgliniec należy do miejscowości, których rozwój od początku był silnie związany z koleją. Pierwsze połączenie uruchomiono tu w 1846 roku, a już rok później ukończone było połączenie Drezno–Wrocław oraz odnoga w kierunku Berlina. Zachowany do dziś tzw. Stary Dworzec pamięta początki tej historii, natomiast tzw. Nowy Dworzec powstał podczas rozbudowy węzła w latach 1865–1867.

Odrestaurowane ceglane elewacje, witraże i żeliwne kolumny stworzyły gotową scenografię dla świata Prusa. Niedawna kompleksowa renowacja przywróciła zabudowaniom dworcowym historyczny charakter, jednocześnie dostosowując je do współczesnych potrzeb. Na czas zdjęć wystarczyło dopełnić architekturę elementami z epoki - pociągiem, kuframi, dorożkami czy odpowiednim oznakowaniem - by dolnośląski Węgliniec mógł przenieść Wokulskiego do filmowych Skierniewic.

Ruiny w Zasławiu. W filmie zagrał je zamek w Olsztynie

Zasław nie kończy się na eleganckich wnętrzach pałacu i spotkaniach w majątku prezesowej Zasławskiej. Jednym z najbardziej symbolicznych miejsc tej części historii są ruiny starego zamku, do których wybierają się Wokulski i Izabela. To właśnie z nimi związana jest romantyczna legenda o nieszczęśliwej miłości i kamieniu, na którym Wokulski wykuwa słowa „Miciu, Miciu”. W kinowej „Lalce” Macieja Kawalskiego filmowy Zasław powstał z kilku rzeczywistych miejsc - o ile rezydencję Zasławskiej odnaleziono w Nieborowie, rolę ruin przejął zamek w Olsztynie na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej.

Zdjęcia realizowano wśród ruin, m.in. w pobliżu charakterystycznej cylindrycznej wieży oraz wieży starościńskiej. To lokacja zupełnie inna od uporządkowanych pałacowych wnętrz pojawiających się wcześniej w filmie. Surowy kamień, częściowo zachowane mury i otwarty jurajski krajobraz pozwalają stworzyć bardziej melancholijną scenerię, odpowiadającą scenom, w których relacja Wokulskiego i Izabeli na chwilę opuszcza świat warszawskich salonów.

Sam zamek ma historię znacznie starszą niż świat opisany przez Prusa. Murowana warownia powstała w XIV wieku, za panowania Kazimierza Wielkiego, jako jeden z punktów systemu obronnego na pograniczu Królestwa Polskiego. W kolejnych stuleciach była rozbudowywana, ale z czasem traciła znaczenie militarne i popadała w ruinę. Do dziś zachowały się fragmenty murów oraz wieże górujące nad wapiennymi ostańcami Jury.

W tym przypadku filmowcy wykorzystują więc architekturę nie ze względu na zgodność epoki - ruiny były przecież stare już dla bohaterów Prusa - ale właśnie ze względu na ślady upływającego czasu. Zniszczone mury, skały i niemal pozbawiony współczesnych elementów krajobraz tworzą naturalną scenografię dla zasławskiej legendy. Po reprezentacyjnych salonach Nieborowa Zasław otrzymuje dzięki nim drugie, bardziej romantyczne i niepokojące oblicze.

Krakowskie Przedmieście - tutaj stanął sklep Wokulskiego

Jeśli pałace należą w „Lalce” przede wszystkim do świata Izabeli, Krakowskie Przedmieście jest przestrzenią Wokulskiego. Z tą częścią Warszawy związany jest jego sklep, praca Rzeckiego i codzienny rytm miasta. Nic więc dziwnego, że właśnie tutaj powstała jedna z najbardziej spektakularnych dekoracji kinowej ekranizacji Macieja Kawalskiego. Filmowcy nie ograniczyli się do wykorzystania istniejącej zabudowy. Przy Krakowskim Przedmieściu zbudowali od podstaw sklep Wokulskiego w skali 1:1.

Dekoracja stanęła w sąsiedztwie pomnika Mikołaja Kopernika i Pałacu Staszica, na skwerze w miejscu, gdzie przed II wojną światową znajdował się Pałac Karasia. Powstała pełnowymiarowa fasada z witrynami i szyldami stylizowanymi na XIX-wieczne. Co więcej, na potrzeby filmu przygotowano dwa sklepy - starszy, związany z Minclami i początkiem historii Wokulskiego, oraz późniejszy, odpowiadający już jego rosnącej pozycji i majątkowi. Filmowa scenografia staje się więc również narzędziem opowiadania o przemianie bohatera.

Sam wybór Krakowskiego Przedmieścia ma oczywiście źródło w powieści Prusa. To właśnie przy tej ulicy funkcjonuje sklep, choć ustalenie jego „prawdziwego” adresu od lat jest przedmiotem literackiej gry. Z tekstem „Lalki” wiąże się przede wszystkim kamienicę przy Krakowskim Przedmieściu 7, na której znajduje się dziś tablica przypominająca o sklepie Wokulskiego. Prus stworzył jednak topografię Warszawy, która nie zawsze daje się bezpośrednio przełożyć na rzeczywistą mapę miasta.

Dla filmowców problem był jeszcze większy. Współczesne Krakowskie Przedmieście zachowało wiele historycznych budynków, ale jego wygląd jest efektem kolejnych przebudów, wojennych zniszczeń i powojennej rekonstrukcji. Żeby kamera mogła zobaczyć ulicę Wokulskiego, konieczne było więc połączenie autentycznej architektury Warszawy z architekturą stworzoną wyłącznie dla filmu. W kadrze pojawiły się m.in. okolice Pałacu Staszica, placu Zamkowego, kościoła św. Anny i Domu Literatury, a współczesne elementy przestrzeni znikały pod kolejnymi warstwami scenografii.

Zobacz galerię: Krakowskie Przedmieście - sklep Wokulskiego

Kinowa „Lalka” w reżyserii Macieja Kawalskiego trafiła do kin 30 września 2026 roku. W główne role wcielili się Marcin Dorociński jako Stanisław Wokulski oraz Kamila Urzędowska jako Izabela Łęcka. Nowa ekranizacja jednej z najważniejszych polskich powieści jest dużą produkcją kostiumową, w której obok aktorów, kostiumów i scenografii ogromne znaczenie mają autentyczne przestrzenie. Filmowcy szukali ich w różnych częściach Polski - od warszawskich pałaców i ulic, przez Łódź i Nieborów, po Węgliniec oraz jurajski Olsztyn. Dzięki temu Warszawa i świat opisany przez Bolesława Prusa są na ekranie architektoniczną układanką złożoną z miejsc, które często dzielą od siebie setki kilometrów.