Spis treści
Wstyd. Tak właśnie powinniśmy nazwać sytuację, w której zamiast mieć jasne reguły, bawimy się w kotka i myszkę. Spekulujemy, który ekran powstał legalnie, a przy którym inwestor swoją kreatywnością znowu zaskoczył urzędników i konserwatorów. Wstyd, że w 2026 roku – wiedząc doskonale, jak chaos reklamowy działa na miasta i ich mieszkańców oraz jakie problemy powodują ekrany LED – pozwalamy na takie sytuacje.
Przyzwolenie dało samo państwo na Dworcu Centralnym
Gigantyczne telebimy reklamowe nie spadły nam przecież z nieba. Kiedy na Dworcu Centralnym pojawił się wielki cyfrowy wyświetlacz o powierzchni ponad 480 mkw., byliśmy już po latach dyskusji o reklamowym zaśmiecaniu przestrzeni. Kolejarze nieraz zbierali w niej cięgi za robienie z zabytkowego obiektu wieszaka na reklamy. Więc wyciągnęli wnioski. Spółka publiczna, która powinna wyznaczać trendy i dawać dobry przykład, wywiązała się ze swojej roli znakomicie. Pokazała, że zastąpienie wielkoformatowej płachty wielkoformatowym ekranem pozwala dalej zarabiać na reklamie – pod szyldem nowoczesności.
To PKP pokazało, jak otworzyć ten biznes na nowo. Branża była zachwycona, bo zobaczyła, że można. Naprzeciwko Centralnego wyrosły telebimy przy dawnym Marriotcie. Na kolejne nie trzeba było długo czekać – i to nie tylko w Warszawie. W sierpniu 2023 roku opisywałem już także ekran na dworcu w Katowicach. Fala narastała, aż w tym roku przyszło tsunami: ekran na Złotych Tarasach, ekran na budynku na rogu Marszałkowskiej i Nowogrodzkiej. I ten – wielki powód do wstydu – montowany za szklaną elewacją Warsa i Sawy.
Branża była w ekscytacji. Decydenci to przegapili
Ewidentnie przegapiliśmy moment, w którym należało ustalić zasady. Ale przecież nie dlatego, że nie wiedzieliśmy. Sam pisałem o ekspansji cyfrowych reklam wielokrotnie. W „Polityce” w sierpniu 2023 roku zwracałem uwagę na ekstazę branży, która otwarcie opowiadała o możliwościach tych nośników. Wystarczyło wyciągnąć wnioski.
Przeczytaj: Cyfrowe billboardy w pełnym świetle. Oni zarabiają, my płacimy zdrowiem
Ponad trzy lata później nadal słuchamy przede wszystkim wyjaśnień i zapewnień. „Nie podobają nam się te wyświetlacze” – mówił podczas wrześniowej konferencji dyrektor warszawskiego biura architektury. Zapewniał też, że duże wyświetlacze w ogóle nie są przewidziane w konsultowanym projekcie uchwały krajobrazowej. Tyle że one już są. Świecą i zarabiają. Urzędnicze upodobania niewiele tu zmieniają. Co gorsza, jak przyznają przedstawiciele miasta, projektowana uchwała nie rozwiąże problemu części nośników posiadających już odpowiednie zgody.
Przeczytaj więcej: Reklamy bezczelnie pożerają warszawskie domy i ulice, a władze miasta przez lata bezradnie rozkładały ręce. Nowa ustawa krajobrazowa ma zmienić układ sił
Innowacje w gigantozie ledowej
Są też oczywiście innowatorzy, jak inwestor montujący ekran w Domach Towarowych Centrum. Jak opisał Michał Wojtczuk w „Wyborczej”, umieścił go za szklaną elewacją i przyjął, że wewnątrz budynku nie prowadzi robót budowlanych. Ekran potraktował jako wyposażenie. Ot – kolejny mebel. Nie wystąpił o pozwolenie na budowę, ominął więc również etap uzyskania opinii konserwatorskiej.
Z dzisiejszego tekstu Wojtczuka i Jakuba Chełmińskiego dowiadujemy się, że inspektorzy nadzoru budowlanego dostali się na budowę dopiero za trzecim podejściem, i to w asyście policji. Nakazali zatrzymać prace. Ale czy to powstrzyma uruchomienie ekranu? Zobaczymy. Na razie trwa gra w kotka i myszkę.
Czym się tu zachwycać?
Powodów, żeby ograniczać takie ekrany, mamy aż nadto. Ich światło wychodzi przecież daleko poza powierzchnię, którą właściciel wynajął reklamodawcy: dociera do mieszkań i dokłada się do zanieczyszczenia światłem. Ekran jest więc sprawą publiczną. Nocna ekspozycja na sztuczne światło może zaburzać sen i rytm dobowy. Zmieniające się obrazy nieustannie walczą o uwagę, również kierowców i pieszych przy skrzyżowaniach. Do tego wielki ekran potrafi podporządkować sobie architekturę i całą otaczającą przestrzeń. Właśnie na tym polega jego handlowa wartość.
Nie odkryliśmy tych problemów w Warszawie. Już w tekście z 2023 roku opisywałem spory o cyfrowe billboardy w Los Angeles i Miami: o bezpieczeństwo, jasność ekranów i społeczne koszty reklamowego biznesu. Nie jest tak, że świat przyjmuje je z zachwytem, podczas gdy my tutaj marudzimy. A jednak ciągle słyszę, że ludzie lubią przecież Times Square w Nowym Jorku. Że tak wygląda pół Tokio czy Seulu. Metropolia musi świecić. Komu się to nie podoba, ten pewnie chciałby Warszawy prowincjonalnej.
Prowincjonalny jest właśnie ten zachwyt, który zwalnia z myślenia o zasadach. Przekonanie, że skoro ktoś zamontował drogi ekran, to zrobił miastu prezent. Że przychód właściciela elewacji i firmy reklamowej automatycznie staje się wspólną korzyścią.
Żaden kotek nie przesłoni wstydu
Przez lata zaniedbań urzędników i polityków argumentem w dyskusji o LED-ach jest dziś słodki kotek wyskakujący z ekranu. Wielki, trójwymiarowy i uroczy. Ludzie robią zdjęcia, internet się zachwyca. I nagle sympatyczna animacja ma zastąpić rozmowę o urządzeniu, które przez kolejne lata będzie sprzedawać naszą uwagę. Kotek zniknie po kilku sekundach. Ekran zostanie.
Warszawa dostarcza temu biznesowi coś bardzo cennego: centrum pełne ludzi i ich uwagi. Mamy więc prawo określać warunki korzystania z tej wartości. Przez lata nie potrafiliśmy zrobić tego skutecznie.
I tego wstydu żaden kotek nie zasłoni.
---
Dziękujemy, że tu jesteś. Posłuchaj także naszego PODCASTU ARCHITEKTONICZNEGO