Spis treści
Amerykański dar dla krakowskiej młodzieży
Organizacja YMCA, czyli Young Men’s Christian Association, łączyła wychowanie w duchu chrześcijańskim z rozwojem umysłowym i fizycznym. W Polsce działała prężnie - dziś została nam po tym rozdziale przyzwoita modernistyczna architektura, choć obecnie niestety mocno zaniedbana, i nieźle funkcjonujące domy kultury, sportu. Krakowska siedziba YMCA stanęła na narożniku Krowoderskiej i Biskupiej. Budowa ruszyła w 1925 roku, a w 1927 odbyły się już pierwsze zajęcia.
Większość kosztów budowy pokryła darowizna Sereno P. Fenna, przemysłowca i prezesa YMCA w Cleveland. Brakujące środki oraz pieniądze na wyposażenie prężnie zbierano wśród Krakowian.
Dziś nieopodal gmachu biegnie kameralna i swoją drogą przepiękna ulica Sereno Fenna, nazwana tak dla upamiętnienia jego zasług.
Projekt wykonał świetny architekt, Wacław Krzyżanowski. Zaprojektował budynek jako trzypiętrową bryłę z niskim dachem i mocno zaakcentowanym gzymsem. Drobne okna pięter odpowiadały niewielkim, zwykle jednoosobowym pokojom, a duże przeszklenia od ul. Biskupiej doświetlały salę gimnastyczną.
Najwięcej dekoracji skupiono przy parterze, na wysokości wzroku przechodnia. Diamentowe bonia przez ostatnie dekady miały kolor czerwony, być może oryginalny, a na pewno kontrastujący z piaskową powierzchnią ścian.
Pomimo rozmachu i zastrzyku dolarów, założenia nie zrealizowano w całości - stąd wysoka, pozbawiona okien i niezbyt urokliwa ściana szczytowa od strony Biskupiej. Na starych fotografiach obok niej widać pustą działkę prawdopodobnie po rozebranych budynkach. Część z niej zajmie w latach 30. kamienica czynszowa Fabryki Porcelany Ćmielów (przypisana do ul. Sereno Fenna). Część pozostanie niezabudowana do dziś - mieści się tu wciąż niezbyt urokliwy parking.
Sport i elegancja zamiast samego internatu
Obok sal do nauki i mieszkań znalazła się sala gimnastyczna z żelbetowym stropem belkowym. Kryta pływalnia otrzymała widownię na 239 miejsc, organizowano więc zawody. Na dachu jednego ze skrzydeł urządzono z kolei boisko do koszykówki, a według Narodowego Archiwum Cyfrowego - korty tenisowe.
Hol ozdobiono lastrykiem, ceramiką i drewnianymi panelami, przybrano kutymi lub drewnianymi, obłymi balustradami. Wnętrze pływalni wyłożono barwną ceramiką o geometrycznych podziałach. Część wyposażenia zaprojektował sam Krzyżanowski.
Wojna przerwała działalność placówki. W 1951 roku powołano tutaj Młodzieżowy Dom Kultury, a pomieszczenia przebudowano na potrzeby utworzonych tu pracowni. W 1972 roku placówka otrzymała status Pałacu Młodzieży. Jej następca, Centrum Młodzieży im. dr. Henryka Jordana, przeniósł główną siedzibę na Krupniczą w 2009 roku.
Zobacz także: Modernistyczny drapacz chmur w Krakowie - kontrowersyjny wieżowiec Komunalnej Kasy Oszczędnościowej
Krakowska YMCA, dzieło uznanego (choć dziś powszechnie nieznanego) architekta, przez kolejne dziesięciolecia bez remontów trwała w coraz bardziej opłakanym stanie. Odpadał z niej tynk, odsłaniały się cegły. W sierpniu 2026 roku zakończono w końcu remont konserwatorski dachu, elewacji i okien. Prace trwały sześć miesięcy.
Architekt Wacław Krzyżanowski
Wacław Krzyżanowski (1881-1954) ukończył Politechnikę Lwowską w 1904 roku. Był profesorem krakowskiej Państwowej Szkoły Sztuk Zdobniczych i Przemysłu Artystycznego.
Zaprojektował m.in. Bibliotekę Jagiellońską, gmach Izby Skarbowej i Państwowego Banku Rolnego w Krakowie, a razem ze Stefanem Piwowarczykiem - Dom Akademicki "Żaczek".
20
