Miękki modernizm na Saskiej Kępie zmiękcza serca swoich mieszkańców. Maślana elewacja, świetni architekci

Dom dochodowy przy Bajońskiej 2 / Paryskiej 3 w Warszawie wciąż wygląda nowocześnie, choć ma już 90 lat. To zasługa remontu, oczywiście, ale przede wszystkim projektu świetnych architektów - Maksymiliana Goldberga i Hipolita Rutkowskiego. Kamienica jest jednym z najciekawszych przykładów miękkiego funkcjonalizmu Saskiej Kępy. Niedawno, za sprawą mieszkańców, odzyskała dawny wygląd.

Architektura. Łukasz Mieszkowski. Najpierw porządki. Potem mocniej spojrzymy w przyszłość architektury

Luksusowy dom wielorodzinny

Dom stojący u zbiegu Bajońskiej i Paryskiej powstał w 1936 roku dla rodziny Wolframów. To nie willa, a dom dochodowy - przed wojną, tak jak i dziś, był to znany i sprawdzony sposób na lokatę i pomnożenie kapitału. Bogaci dyrektorzy czy przedsiębiorcy zlecali śmietance architektonicznego świata projekty luksusowych na tamte czasy kamienic wypełnionych mieszkaniami na wynajem.

Zobacz także: To jedna z ciekawszych willi Saskiej Kępy. Była wizytówką dla budowlańca, ale nie cieszył się nią długo

Tu inwestorami byli Karol Edmund Wolfram i Anatol Lothe, a architektami - Maksymilian Goldberg (współzałożyciel SARP) i Hipolit Rutkowski. Projektowali razem, a na koncie mieli już sporo - zarówno gmachów, jak i domów dochodowych (np. dla rodziny Kohnów), ale i jednorodzinnych rezydencji. Raczej luksusowo.

Wolfram i Lothe szybko zbyli nieruchomość. Po ukończeniu budowy Maria Wolfram, żona Karola, odkupiła od Lothego północną część posesji. Dwa lata później, w 1938 roku, Wolframowie sprzedali całość rodzinie Jandurów.

Miękki modernizm

Goldberg i Rutkowski to jeden z najważniejszych duetów projektujących w latach 30. na Saskiej Kępie. W tej samej okolicy stworzyli m.in. bliźniaczą willę Wohlów i Kutrzebów przy Bajońskiej 3/5 oraz dom Kleinów przy Styki 22. Dom Wolframów jest największym z nich, a przy tym prawdopodobnie jednym z najbardziej rygorystycznie funkcjonalistycznych.

Trzykondygnacyjna bryła została podporządkowana długiej i nieregularnej działce. By odejść od prostopadłościennego standardu, do bryły architekci wprowadzili łuki i obłe narożniki, również w mieszkaniach. Szczególnie efektowna jest elewacja od Bajońskiej, prowadzona po nieregularnej krzywiźnie. W jednym z narożników bryłę podcięto, tworząc półotwartą loggię. W uzasadnieniu wpisu do rejestru konserwator określił tę architekturę jako przykład miękkiego albo umiarkowanego funkcjonalizmu - nurtu, który łagodził geometryczną surowość modernizmu detalem, materiałem i płynną linią.

Dom dochodowy na Bajońskiej 2 w Warszawie
Autor: Szymon Starnawski / Grupa Murator

Ważnym elementem kompozycji była faktura i kolor ścian. Elewację pokryto regularnymi kwadratowymi płytkami w kolorze zabaglione, a cokół obłożono ciemnobrązowym klinkierem. Wewnątrz zachowały się m.in. schody z metalowymi balustradami, a w pojedynczych mieszkaniach stolarka czy gorseciki na podłogach.

Zobacz także: Zanim białe wille. Kolonia Łaskiego była początkiem nowej Saskiej Kępy i eksperymentów

Budynek od początku składał się z dwóch autonomicznych części odpowiadających pierwotnie dwóm inwestorom, ale Goldberg i Rutkowski połączyli je wspólną kompozycją elewacji. Dziś dwie części odpowiadają dwóm osobnym, choć zgodnym wspólnotom. I to właśnie mieszkańcy 13 mieszkań doprowadzili do remontu elewacji, który przywrócił jej oryginalny kolor. Kiedy później część z nich opowiadała "Vogue'owi" o swoich mieszkaniach, jasnym było, że architektura domu i nazwiska architektów wciąż silnie oddziałują na lokatorów związanych z biznesem, sztuką, branżami kreatywnymi i dużymi pieniędzmi. Czy to jednak powszechne pod tym adresem? Trzeba by zapytać tych, którzy siebie i swoich mieszkań nie zaprezentowali.

Mieszkańcy sfinansowali prace z pomocą miasta - dofinansowano je kwotą 299 tys. zł dla Bajońskiej 2 i 178 tys. zł dla Paryskiej 3.

Zachowane postrzeliny, płytki na zamówienie

Dom przetrwał II wojnę światową, ale mocno obrywał. Do dziś na części elewacji od strony Bajońskiej widoczna jest część postrzelin, które podczas ostatniej konserwacji świadomie nie zatarto.

Pod koniec 2025 roku zakończył się gruntowny remont elewacji obu części domu. Usunięto wtórne naprawy i przemalowania, wzmocniono zachowane oryginalne płytki, naprawiono balkony oraz klinkierowy cokół. Najtrudniejsze okazało się odtworzenie brakujących elementów okładziny. Nowe płytki wykonywano ręcznie, barwiąc je w masie i dodając kruszywo tak, by fakturą i kolorem możliwie najdokładniej odpowiadały materiałowi z lat 30. Metalowym balustradom balkonów przywrócono natomiast pierwotną oliwkową kolorystykę.

Po dziewięćdziesięciu latach zabytkowy dom-kamienica nadal pełni tę samą funkcję, dla której został zaprojektowany - jest budynkiem mieszkalnym, choć dziś już nie ma tu lokali na wynajem.

Na Saskiej Kępie od pokoleń

Nazwisko Wolframów ma dla historii Saskiej Kępy dodatkową wagę. Przodkowie Wolframów należeli do osadników holenderskich, którzy osiedlali się na podmokłych terenach Saskiej Kępy i Gocławia. Edmund Wolfram dysponował tu gruntami, uczestniczył w ich parcelacji i był zaangażowany w prace umożliwiające osuszanie terenów przeznaczanych pod rozwijającą się dzielnicę mieszkaniową. Niedługo po realizacji kamienicy zlecił Goldbergowi budowę kolejnego, tym razem rodzinnego domu przy Bajońskiej 4.

Po przeciwnej stronie ulicy Goldberg i Rutkowski zaprojektowali willę bliźniaczą dla rodzin Wohlów i generała Tadeusza Kutrzeby.

Zobacz także: Desnobizacja Saskiej Kępy. Porwał się na to mieszkaniec najbardziej awangardowej willi w okolicy. Zaraz po wojnie

Podcast Architektoniczny
Błażej Ciarkowski. Architektura dawnych domów wczasowych i sanatoriów, czyli jak Polska Ludowa projektowała wypoczynek