Spis treści
Świetna lokalizacja, wszędzie blisko, przystanki, szkoła, sklepy - niemal pod domem, sporo przestrzeni między blokami. Idealnie? Niekoniecznie. Ale niemal.
Osiedle zaprojektowane jest dobrze i tak niewiele brakuje, aby stworzyć tu lepsze warunki do życia” - pisał w 1982 roku Osiedlowy Komitet Samorządu Mieszkańców.
Osiedle Gwiazdy w Katowicach - 7 wieżowców
Powstały mimo protestów władz górniczych, które stanowczo sprzeciwiały się lokalizacji budynków na tzw. terenach zamułkowych, źle uzbrojonych i nieprzystosowanych do tej wysokości zabudowań, za to w czasach, kiedy ludność woj. katowickiego stanowiła 11 proc. całej ludności Polski i to właśnie tu łatwiej było kupić pralkę czy lodówkę. Powstały tak, żeby nie zasłaniać widoku na oddaloną o 2 km katedrę - a przecież w czasach PRL. I po to, by Katowice godnie prezentowały się od strony wschodniej, czyli wjazdu z "gierkówki" (czyli - od strony Warszawy).
Tu przeczytasz o tym jak powstawały Gwiazdy.
Dla ludzi spoza osiedla, spoza Katowic, spoza Górnego Śląska to ikony architektury, zaprojektowane przez znamienity duet Henryk Buszko & Aleksander Franta, chwalone za kształt, który pozwalał na równomierne doświetlenie mieszkań. A dla mieszkańców to po prostu dom. Lokatorzy mają swoje problemy. Co ciekawe, przed laty skarżyli się dokładnie na to samo, na co skarżą się dziś.
Budynki te postawiono tylko ze względu na prestiż, nie uwzględniając podstawowych norm budowlanych - to jeden z zarzutów, podnoszony już od lat 70.
Tramwaje, pociągi, samochody - wszystko mają pod oknami
44 lata temu, w listopadzie 1982, gazeta „Trybuna Robotnicza” opublikowała list mieszkańców osiedla Gwiazdy zatytułowany „Gwiazdy wcale nie lśnią”. Skarżyli się na hałas, zapylenie, brak zieleni i niewłaściwe zagospodarowanie terenu. Sprawdźmy, jak jest dzisiaj.
Niestety. Hałas pozostaje jednym z głównych problemów, choć naprzeciw nie fedruje już kopalnia "Katowice". Ale jest plan przebudowy ruchliwej arterii tuż obok - Alei Roździeńskiego. Na dodatek między osiedlem a hotelem Novotel (Warszawa) powstała nowa, szeroka ulica.
W konsultacjach dotyczących przebudowy Roździeńskiego mieszkańcy wskazywali na uciążliwości powodowane przez samochody, tramwaje i pociągi. Obawiają się, że przesunięcie układu drogowego bliżej bloków zwiększy hałas i emisję spalin. W maju 2026 roku jeden z mieszkańców 12. piętra pisał, że słyszy ruch na DTŚ nawet przy zamkniętych oknach.
Niedostatek zieleni i terenów rekreacyjnych
W liście z 1982 roku mieszkańcy obliczali, że na osiedlu przypada zaledwie około 0,7 m² zieleni na osobę. Przez osiem lat zabiegali o zadrzewienie osiedla i zagospodarowanie przestrzeni między blokami. Część nasadzeń wykonywali społecznie.
Jak jest dziś? W porównaniu z obecnie budowanymi osiedlami deweloperskimi, tu jest naprawdę dużo przestrzeni i zieleni między blokami. Ale mieszkańcy sprzeciwiają się ograniczaniu istniejących terenów zielonych na potrzeby przebudowy drogi. Miasto deklarowało minimalizację wycinki i nasadzenia zastępcze, ale rzeczywisty zakres ingerencji zależy od ostatecznego projektu. Na pociechę: pnącza obrosły ekrany akustyczne.
Zimne mieszkania i niewydolne instalacje
W lutym 1979 roku mieszkańcy pisali do „Dziennika Zachodniego”, że kaloryfery nie grzeją, mimo interwencji pracowników ciepłowni. Podczas mrozów temperatury w niektórych mieszkaniach spadały do 14–15°C. Relację o tym zachował w swej obszernej publikacji historyk Bogusław Tracz. (Bogusław Tracz, Polska Katanga czy socjalistyczne eldorado? Z problemów życia codziennego na Górnym Śląsku w latach siedemdziesiątych XX w.,)
Dziś niedogrzanie nie jest powszechnym problemem Gwiazd., a bloki dawno przeszły termomodernizację, która była bardzo skomplikowana i kosztowna.
Pękające ściany i przecieki - powodem były szkody górnicze
Reportaż „Gwiezdni ludzie” z 1997 roku opisuje spękania elewacji łatane przez alpinistów przemysłowych i przeciekanie ścian podczas deszczu. „Trybuna Śląska” w 1999 roku informowała o odpadającym tynku, nieszczelnych oknach oraz szkodach górniczych powodujących pęknięcia ścian i sufitów. Podobno tynki zaczęły tu odpadać zaraz po oddaniu bloków do użytku!
Obecnie w debacie o przebudowie alei powraca pytanie o bezpieczeństwo i jakość środowiska mieszkaniowego w sąsiedztwie intensywnego ruchu Nie ma jednak potwierdzenia, że planowane roboty będą oddziaływały na konstrukcje wieżowców. Gwiazdy trzymają się mocno.
Awarie wind a poczucie bezpieczeństwa
W 1997 roku mieszkańcy skarżyli się na zawodność wind. Dwa lata później część wind była już wymieniona, a ich stan oceniano lepiej.
W reportażu Gwiezdni ludzie z 1997, opublikowanym w "Przeglądzie katowickim" podniesiono jeszcze jedną kwestię, która jest związana z windami: czy mieszkanie tak wysoko jest dla człowieka korzystne? Przecież ludzie to nie ptaki.
- Choć w Polsce nie przeprowadzano jeszcze badań wykazujących wpływ wysokości zamieszkiwania na stan zdrowia, uważa się jednak, iż taka lokalizacja mieszkania może w sposób pośredni wpłynąć na równowagę psychiczną, ponieważ zmusza mieszkańców do korzystania z wind. Może to uaktywnić tkwiące w podświadomości człowieka lęki, głównie klaustrofobie oraz lęk wysokości. Kilka lat temu miałem pacjentkę, mieszkankę „Gwiazd", u której ujawnił się silny stan depresyjno-lękowy - komentował dla gazety pan psycholog.
Dziś Gwiazdy nie są już najwyższymi budynkami Katowic, a ludzie mieszkają nie tylko na wysokości 80 metrów, ale nawet 128 m (taką wysokość ma apartamentowiec Atal Olimpijska). A ideę Gwiazd architekci wykorzystali w kolejnej realizacji - Kukurydze na Osiedlu Tysiąclecia to gwiazdy, ale z zaokrąglonymi balkonami. Zobaczcie zdjęcia.