Spis treści
W latach 30. działkę przy Marszałkowskiej 56 w Warszawie oczyszczono ze starej zabudowy pod nowoczesną kamienicę rodziny Kohnów, zasymilowanych Żydów prowadzących w stolicy biznes cukierniczy (i cukrowniczy prawdopodobnie też). Pierwszą koncepcję kilkupiętrowego domu sporządził w 1935 roku Leonard Kario (1900-1942). Projekt nie został jednak zrealizowany. Zadanie przejęli Maksymilian Goldberg (1895-1942) i Hipolit Rutkowski (1896-1961), jeden z ważniejszych duetów warszawskiej architektury międzywojennej.
Żółty piaskowiec, loggie i luksusowe mieszkania
Goldberg i Rutkowski zaprojektowali dom nieco inny niż zwykle stawiało się dla bogatych inwestorów, czyli z mieszkaniem dla właścicieli i z lokalami na wynajem. Tu oprócz tego znalazły się również sklepy, cukiernia i biura. Mieszkania na wynajem miały zaś odpowiadać lokatorom o wyższych oczekiwaniach. Mieszkanie Kohnów znalazło się na czwartym piętrze.
Zobacz także: Malowidło Zofii Stryjeńskiej w Domu Wedla w Warszawie. Malarka chciała przed zleceniem uciekać z kraju
Fasada od Marszałkowskiej została obłożona piaskowcem i skomponowana niemal idealnie symetrycznie. Jej najbardziej charakterystycznymi elementami są dwa piony głębokich, trapezowych loggii na skrajach elewacji i wąski pion okien klatki schodowej pośrodku. Oszczędność dekoracji i wysokiej jakości materiały - warszawski luksusowy modernizm.
Jak to zwykle w realizacjach tego typu bywało, najwięcej działo się za zamkniętymi drzwiami - dla oczu tych, którzy posiadali własny klucz. Dwa szerokie przejazdy w przyziemiu prowadziły w głąb posesji, gdzie znalazł się zaprojektowany przez Goldberga i Rutkowskiego pawilon kina Imperial. Między przejazdami mieściły się sklepy, a od podwórza zamykał je półkolisty, niemal całkowicie przeszklony ryzalit. Nową część połączono przy tym ze starszymi oficynami XIX-wiecznej posesji.
Wróciło kino
Kamienica miała wyjątkowe szczęście podczas wojny; pomogła jej żelbetowa konstrukcja. Rodzina Kohnów wróciła po wojnie do ocalałej kamienicy, ale już w nie w całości - bo jedynie Janina z córką Krystyną. Mieczysław, mąż i ojciec, zmarł w getcie. Po interwencjach udało im się zatrzymać jeden z lokali w budynku. Ostatecznie jednak w 1969 roku, jak wielu Żydów, wyemigrowały do USA i tam już zostały.
Zobacz także: Pilot, adwokaci, aktorki, dyrektorzy. Wszyscy pod jednym dachem w luksusowym drapaczu chmur
Już na początku marca 1945 roku remontowano dawne kino Imperial. Aparaturę złożono z części wydobywanych z innych zniszczonych warszawskich kin. 2 kwietnia 1945 roku otwarto Polonię - pierwsze kino na lewym brzegu powojennej Warszawy. Przed kasami szybko pojawiły się długie kolejki. Jeszcze przez długie lata będzie w Warszawie panować deficyt kin.
Po wojnie kamienica znalazła się w bezpośrednim sąsiedztwie budowanej Marszałkowskiej Dzielnicy Mieszkaniowej. Ciąg zachowanych przedwojennych domów przy Marszałkowskiej 56–62 pozostawiono i dostosowywano do nowego założenia, nie zacierając jednak całkowicie różnic stylistycznych. Dzięki temu modernistyczna fasada Kohnów do dziś wyróżnia się na tle powojennej zabudowy.
Zobacz także: Tej Warszawy już nie ma. I kino, i wielki dom towarowy nie przetrwały zderzenia ze współczesnością
Kino Polonia działało tu przez kolejne dziesięciolecia. W 2005 roku dawna sala kinowa przeszła adaptację przez Fundację Krystyny Jandy na rzecz Kultury. Powstał Teatr Polonia, który do dziś działa przy Marszałkowskiej 56.
Architekci: Goldberg i Rutkowski
Maksymilian Goldberg i Hipolit Rutkowski należeli do pionierów warszawskiego funkcjonalizmu. Współpracowali ze sobą od lat 20., startując razem w konkursach i projektując przede wszystkim domy mieszkalne oraz wnętrza.
Do ich realizacji należały m.in. willa Ireny i Jerzego Krzywickich w Podkowie Leśnej (tzw. Szklany dom), kilka modernistycznych domów na Saskiej Kępie oraz kamienica rodziny Palów przy Marszałkowskiej 8. Ich późniejsze realizacje mieszkaniowe zalicza się do nurtu luksusowego modernizmu lat 30., wyróżniającego się użyciem kamienia, klinkieru i wysokiej jakości detalu oraz inspiracjami marynistycznymi.
Goldberg był ponadto aktywnym członkiem SAP i SARP oraz teoretykiem architektury. Zginął w getcie warszawskim. Rutkowski przeżył wojnę.
