Architektura, w której chce się żyć. Wystawa Iwony Buczkowskiej w warszawskim Zodiaku

„Dobra architektura musi dawać przyjemność. Zarówno jej projektantowi, jak i użytkownikowi” – mówi Iwona Buczkowska. W jej projektach oznacza to konkretne decyzje, które zostaną przybliżone przez wystawę „Iwona Buczkowska. Architektura empatyczna”, prezentowana od 4 grudnia 2026 roku do 28 lutego 2027 roku w ZODIAKU Warszawskim Pawilonie Architektury.

Iwona Buczkowska na Weekendzie Architektury w Gdyni
Autor: Przemysław Kozłowski / Agencja Rozwoju Gdyni / Materiały prasowe Iwona Buczkowska na Weekendzie Architektury w Gdyni

Wyjątkowość tego podejścia dobrze pokazuje osiedle w Le Blanc-Mesnil pod Paryżem. Drewniane konstrukcje i spiętrzone dachy mieszczą wielopoziomowe wnętrza, ogrody i tarasy. Buczkowska projektowała je, wyobrażając sobie, że sama w nich zamieszka. Pozostawiała przy tym lokatorom swobodę: jedna z rodzin regularnie zamieniała się pokojami, poznając dom z kolejnych perspektyw. Tak rozumiana architektura daje możliwość zmiany wraz z potrzebami mieszkańców.

Przeczytaj: Iwona Buczkowska: Dobrą architekturę mieszkaniową wyróżnia to, że daje przyjemność zarówno architektowi, jak i mieszkańcom

Uznana za granicą, nieznana w Polsce. Kim jest Iwona Buczkowska?

Buczkowska od pięciu dekad mieszka i tworzy we Francji. Jest architektką, projektantką i artystką, absolwentką Politechniki Gdańskiej oraz École Spéciale d’Architecture w Paryżu. Realizowała osiedla socjalne i budynki edukacyjne, wiele z nich z drewna. Jej język tworzą linie ukośne, łuki i trójkąty; projektuje też mieszkania-ogrody oparte na planach fraktalnych. Odwaga formalna łączy się tu z troską o relacje między ludźmi i ich kontakt z naturą. To właśnie tę więź między eksperymentem a uważnością na użytkownika opisuje tytuł warszawskiej wystawy.

Jej dorobek zyskał międzynarodowe uznanie - od 2017 roku projekty Buczkowskiej są częścią wystawy stałej Cité de l’Architecture et du Patrimoine w Paryżu. W 2024 roku otrzymała Jane Drew Prize, nagrodę dla architektek promujących innowacyjność, różnorodność i otwartość w architekturze. W Polsce jej twórczość wciąż pozostaje zbyt słabo obecna w debacie. Pierwsza tak duża krajowa prezentacja pozwoli przyjrzeć się zarówno jej metodzie pracy, jak i społecznym konsekwencjom projektowania.

Weekend Architektury 2026. Iwona Buczkowska: Dobra architektura musi dawać przyjemność

Empatia, czyli uważność wobec człowieka

Tytułowa empatia oznacza tu uważność na człowieka: jego potrzebę prywatności, bycia z innymi i bliskości przyrody. O wartości tych miejsc wiele mówi przywiązanie mieszkańców. Gdy niektórym realizacjom Buczkowskiej zaczyna grozić wyburzenie, lokalne społeczności angażują się w ich obronę. Wystawa przygląda się więc również temu, co dzieje się z architekturą po zakończeniu budowy. Pytania o użytkowanie, rewitalizację i przyszłość osiedli prowadzą do dyskusji o współczesnej Francji, polityce mieszkaniowej oraz znaczeniu sąsiedzkich więzi.

Kuratorki Dorota Jędruch i Hanna Skąpska sięgają zarówno do archiwum projektantki, jak i doświadczeń użytkowników jej budynków. W ZODIAKU zobaczymy fotografie, rysunki oraz makiety studyjne, które nigdy wcześniej nie opuszczały atelier Buczkowskiej w Ivry-sur-Seine. Towarzyszyć im będą pamiątki mieszkańców i mieszkanek, dokumentacja działań lokalnych stowarzyszeń społecznych i artystycznych, a także materiały audiowizualne, zdjęcia i rysunki powstałe w ramach projektów studenckich we współpracy z ENSA Paris-Belleville i ENSA Paris-La Villette.

Wernisaż, program towarzyszący, Podcast Architektoniczny

Ten pomysł na wystawę nabiera szczególnego znaczenia wobec zagrożenia wyburzeniem części realizacji Buczkowskiej. W ich obronę angażują się lokalne społeczności, związane ze swoimi domami i sąsiadami. Ekspozycja stawia pytania o to, jak oceniamy istniejące budynki, kto decyduje o ich przyszłości i jakie miejsce w tych decyzjach zajmuje doświadczenie mieszkańców. Pokazuje architekturę w kontekście społeczno-politycznym: jej użytkowanie, możliwości rewitalizacji i plany rozbiórek prowadzą do najważniejszych problemów współczesnej Francji. Opowieść uzupełnią materiały audiowizualne, zdjęcia i rysunki z projektów studenckich realizowanych we współpracy z ENSA Paris-Belleville i ENSA Paris-La Villette.

Program towarzyszący pozwoli rozwinąć te wątki w bezpośrednich spotkaniach. Wernisaż odbędzie się 4 grudnia o godz. 18.00, ze wstępem wolnym. W sobotę 5 grudnia o godz. 12.00 po wystawie oprowadzą kuratorki. W niedzielę 6 grudnia o godz. 16.00 Iwona Buczkowska wystąpi w Audytorium Muzeum Sztuki Nowoczesnej przy ul. Marszałkowskiej 103. Kolejne okazje do wspólnego poznawania architektury przyniosą warsztaty międzypokoleniowe w ZODIAKU: 9 stycznia i 20 lutego 2027 roku o godz. 12.30. Przy wejściu znajdzie się kod QR prowadzący do audiodeskrypcji broszury wystawy.

Podcast Architektoniczny
Iwona Buczkowska. Jeśli patrzysz tylko na metry kwadratowe, nie zaprojektujesz dobrego mieszkania

Do wizyty warto również dołączyć odsłuchanie Podcastu Architektonicznego, w którym rozmawiam z Iwoną Buczkowską. Architektka opowiada mi o swojej drodze projektowej, metodzie pracy i dochodzeniu do idei przyjemności zamieszkiwania. Mówimy także rozwiązaniach, które mają decydujące znaczenie dla jakości zamieszkiwania: wysokości wnętrz, dostępie światła, tarasach i ogrodach. Przykład osiedla w Le Blanc-Mesnil pozwala zrozumieć, jak te decyzje przekładają się na życie lokatorów.

Grafika wystawy Iwona Buczkowska. Architektura Empatyczna
Autor: Fundacja Katarzyny Kozyry/ Materiały prasowe Grafika wystawy " Iwona Buczkowska. Architektura Empatyczna".

Autorzy i autorki wystawy

Kuratorki: Dorota Jędruch, Hanna Skąpska

Scenografia: Aleksandra Czupkiewicz

Identyfikacja wizualna: Joanna Smogorzewska

Produkcja: Malwina Bątruk

Patronat honorowy: Stowarzyszenie Architektów Polskich SARP

Partnerzy: Mazowiecka Okręgowa Izba Architektów Rzeczypospolitej Polskiej, Instytut Francuski w Polsce, Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki, Muzeum Architektury we Wrocławiu, ENSA Paris-Belleville, Paged Plywood

Dofinansowano ze środków Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego z Funduszu Promocji Kultury (program „Sztuki wizualne 2026”).