Deweloperzy wykorzystują brak wyobraźni kupujących, więc architekci projektują niewygodne mieszkania

„Marzy mi się, aby wśród polskich architektów pojawiła się wreszcie moda na piękne rzuty” – pisze Rafał Mazur w artykule „Mieszkania społeczne” w jesiennym wydaniu papierowej „Architektury-murator”. Opisuje wąski salon z oknem na krótszym boku i aneksem kuchennym w ciemnej części mieszkania. Przypomina też, że w dziecięcej sypialni powinno zmieścić się pełnowymiarowe łóżko, kiedy dziecko podrośnie. Zaciekawiło mnie, dlaczego tak podstawowe oczekiwania wciąż trzeba formułować jako marzenie?

Do wspólnego poszukiwaniu odpowiedzi zaprosiłem Katarzynę Jacek, architektkę, która na Instagramie analizuje rzuty mieszkań. Prowadzi też firmę doradczą, w której pomaga klientom analizować ich potencjalne decyzje zakupu nowego mieszkania. To w samo w sobie pokazuje już, że wiedza o tym, jak odróżnić dobre mieszkanie od tego gorszego, wcale nie jest powszechna, a jakość rzutu bywa nieoczywista.

Przeczytaj także: Rzut oka na mieszkania społeczne - artykuł Rafała Mazura

Kongres Budownictwa Polskiego 2026. Ewelina Karp-Kręglicka, członek zarządu Unibep

Od wejścia do codziennego życia

Naszą analizę rzutów Katarzyna Jacek zaczyna od drzwi wejściowych. Sprawdza, gdzie można odłożyć zakupy, odwiesić płaszcz i usiąść, aby zdjąć buty. Następnie przygląda się temu, co zobaczą domownicy i goście. Czy droga do salonu prowadzi obok sypialni? Czy otwarte drzwi odsłaniają łóżko? Jak układ mieszkania pozwala oddzielić wspólne życie od potrzeby prywatności?

W jednym z omawianych przykładów szafa znajduje się dopiero w głębi mieszkania. Żeby do niej dotrzeć, trzeba minąć łazienkę i sypialnię. Jacek proponuje prosty test: wyobraźmy sobie powrót do domu zimą, z piaskiem na butach. Ślad zostawiony po drodze przetnie później codzienne trasy domowników. Drobna decyzja projektowa staje się powtarzającą się niewygodą.

Czy łóżko na pewno ma dobry wymiar?

Osobną kwestią jest wiarygodność wyposażenia narysowanego na planie. Zmniejszone meble mogą sugerować przestronność, której w rzeczywistości zabraknie. Warto sprawdzać ich wymiary, ale także miejsce potrzebne do korzystania z nich: przejścia, otwieranie szaf czy odsuwanie krzeseł.

Nawet poprawnie narysowany prostokąt o wymiarach materaca nie zawsze pokazuje rzeczywisty gabaryt łóżka. Rama, zwłaszcza tapicerowana, zajmie dodatkową przestrzeń. W analizowanej sypialni przejście do garderoby ma mniej niż 50 cm. To właśnie takie odległości decydują, czy rozwiązanie, które wygląda przekonująco na papierze, będzie wygodne po urządzeniu wnętrza.

Dobre, czyli jakie? I dla kogo?

W rozmowie pojawia się sześć rzutów: trzy wybrane jako dobre i trzy pokazujące problemy. Ocena nie sprowadza się jednak do poszukiwania rozwiązania idealnego. Niewielkie mieszkanie może mieć sensownie zorganizowaną przestrzeń, a duży metraż nie gwarantuje funkcjonalności.

Znaczenie mają potrzeby konkretnej osoby. Jacek zwraca uwagę na ilość blatu kuchennego, ale przyznaje, że sama nie lubi gotować i wolałaby większy stół. Dla kogoś innego ten sam układ będzie wymagał kompromisu trudnego do zaakceptowania. Podobnie jest z wyborem między stołem a wyspą czy z otwartą częścią sypialnianą. Przed oceną rzutu warto więc zapytać, jaki sposób życia ma on umożliwić.

Szczególnie wyraźnie widać to przy omawianiu mieszkania o powierzchni ponad 100 m², którego cenę rozmówczyni wspomina jako bliską 5 mln zł. Otwarty układ prowokuje dyskusję o granicach funkcjonalności. Czy przestrzeń bez kolejnych szaf jest zmarnowana? Czy może służyć oglądaniu widoku lub eksponowaniu sztuki? Cena sama nie rozstrzyga o jakości projektu, ale też nie wszyscy kupujący oczekują od mieszkania tego samego.

Postulat Mazura przypomina również o zmianie potrzeb. Dziecko rośnie, pojawia się praca w domu, przybywa rzeczy do przechowywania. Dobry rzut nie musi pasować wszystkim. Warto jednak oczekiwać, że pozwoli na więcej niż jeden sposób urządzenia mieszkania i nie straci sensu po kilku latach.

Dlaczego powstają złe rzuty?

W rozmowie powraca presja ekonomiczna. Metraż i liczbę pokoi łatwo przedstawić w ofercie; wygodę przejść, prywatność czy dobrze zorganizowaną kuchnię trudniej pokazać w tabeli parametrów. Jacek wskazuje na ścisk w tańszych mieszkaniach, ale również na rozrzutność przestrzeni w drogich. Wysoka cena nie gwarantuje dobrego projektu.

Być może jedną z tych nieoczywistych umiejętności jest wyobrażenie sobie rzuty mieszkania w rzeczywistości 3D. Trzeba umieć na te płaskie rysunki nałożyć swój własny ruch, widok z otwartych drzwi, odległości między meblami i czynności powtarzane każdego dnia. Sam metraż ani liczba pokoi nie odpowiedzą na pytanie o wygodę.

Przy zakupie mieszkania na etapie przysłowiowej dziury w ziemi rysunek ma szczególne znaczenie. Kupujący nie może przejść przez pomieszczenia ani sprawdzić, co zobaczy z przedpokoju. Musi zaufać reprezentacji przyszłej przestrzeni. Powstaje więc nierówność wiedzy między osobą przygotowującą ofertę a jej odbiorcą. Im mniej czytelny i wiarygodny plan, tym większa część ryzyka zostaje po stronie przyszłego mieszkańca.

Na twoje miejsce czeka 200 osób

Czy architekci mogliby się temu przeciwstawić? Jacek mówi o sumieniu, ale również o możliwościach sprzeciwu. Przywołuje wypowiedzi opisujące presję, którą oddaje zdanie: „Rysuj, bo na twoje miejsce czeka 200 osób”. W takich warunkach obrona jakości projektu może oznaczać konflikt ze zleceniodawcą, a nawet ryzyko utraty zlecenia czy pracy. Odpowiedzialność zawodowa pozostaje ważna, lecz trudno oczekiwać, że indywidualna odmowa rozwiąże problem, jeśli inwestor może łatwo znaleźć kogoś, kto zaakceptuje jego wymagania.

Do tego dochodzą przepisy, które w ocenie rozmówczyni zbyt słabo chronią komfort mieszkańców. Ich spełnienie staje się wówczas argumentem zamykającym dyskusję: skoro rozwiązanie jest dopuszczalne, po co je poprawiać? Tymczasem pytanie o zgodność z wymaganiami i pytanie o wygodę codziennego życia nie zawsze prowadzą do tej samej odpowiedzi. Właśnie w tej przestrzeni ujawnia się znaczenie decyzji projektowych.

„Przyzwyczajamy się tak samo do komfortu jak i do niewygody” – zauważa Jacek. Z rozmowy wyłania się splot przyczyn: oczekiwania sprzedażowe inwestorów, słaba pozycja projektantów i brak dostatecznej presji ze strony kupujących. Dopóki mieszkania sprzedają się pomimo funkcjonalnych wad, wygoda mieszkańca zbyt łatwo przegrywa z innymi priorytetami. Dlatego nauka czytania rzutów może być również nauką stawiania wymagań.

---

Dziękujemy, że tu jesteś. Posłuchaj także nowego PODCASTU ARCHITEKTONICZNEGO

Podcast Architektoniczny
Ile jest warta najdroższa działka świata? Polska na Biennale Architektury w Wenecji 2027