Spis treści
- Pierwszy dworzec kolejowy w Poznaniu powstał na Jeżycach
- Budowa Dworca Głównego w Poznaniu trwała pięć lat
- Jak wyglądał poznański Dworzec Centralny w XIX wieku?
- Powszechna Wystawa Krajowa przyniosła przebudowę dworca
- Zniszczenia wojenne i odbudowa Dworca Głównego w Poznaniu
- Zamknięcie starego Dworca Głównego po 134 latach
- Co dalej ze starym Dworcem Głównym w Poznaniu?
Pierwszy dworzec kolejowy w Poznaniu powstał na Jeżycach
Historia kolei w Poznaniu rozpoczęła się znacznie wcześniej niż budowa Dworca Głównego. Pierwszą stację kolejową na terenie dzisiejszego miasta otwarto w 1848 r. na Jeżycach, będących wówczas osobną miejscowością. Obsługiwała ona linię łączącą Poznań ze Szczecinem.
Rozwój sieci kolejowej sprawił jednak, że potrzebny stał się większy dworzec, w którym zbiegałyby się wszystkie linie prowadzące do miasta. Problemem były ograniczenia wynikające z militarnego charakteru Poznania. Pruskie władze wojskowe kontrolowały zabudowę w sąsiedztwie fortyfikacji, ograniczając możliwość wznoszenia trwałych budynków.
Budowa Dworca Głównego w Poznaniu trwała pięć lat
Projekt nowego dworca zatwierdzono już w 1869 r., jednak sprzeciw Dyrekcji Budowy Twierdzy Poznań opóźnił inwestycję. W grudniu 1873 r. uruchomiono tymczasowy budynek dworcowy o konstrukcji szachulcowej. Szybko okazał się za mały, szczególnie podczas wzmożonego ruchu pasażerskiego w niedziele i święta.
Budowę stałego Dworca Centralnego rozpoczęto 23 października 1874 r. W przedsięwzięciu uczestniczyły przede wszystkim miejscowe firmy. Uroczyste otwarcie nastąpiło 16 listopada 1879 r., chociaż prace wykończeniowe i związane z rozbudową kompleksu prowadzono jeszcze przez kolejne lata, aż do 1906 r.
Nowy dworzec zastąpił wcześniejszą stację na Jeżycach. Był to jeden z ważniejszych etapów przekształcania Poznania w nowoczesny węzeł komunikacyjny.
- Zobacz również: Czy Osiedle Murawa 2 w Poznaniu to drugi Nowy Strzeszyn?
Jak wyglądał poznański Dworzec Centralny w XIX wieku?
Pierwotny budynek miał dwie kondygnacje, piwnice i charakterystyczne elewacje z czerwonej cegły licowej, wzbogacone dekoracjami z terakoty. Posadowiono go na fundamentach z kamieni polnych.
Reprezentacyjna fasada wyróżniała się arkadową loggią, półkoliście zamkniętymi oknami i bogatym detalem architektonicznym. Jej wygląd przypominał Dworzec Poczdamski w Berlinie. Budynek wzniesiono jako dworzec wyspowy, położony pomiędzy torami kolejowymi.
Wewnątrz znajdował się główny hol z kasami biletowymi, poczekalnie pierwszej i drugiej klasy, restauracja, bufet, jadalnia oraz przechowalnia bagażu. Przewidziano również pomieszczenia dla policji, telegraf i sanitariaty. Jak na ówczesne warunki był to rozbudowany kompleks służący podróżnym.
Powszechna Wystawa Krajowa przyniosła przebudowę dworca
Na początku XX wieku zwiększająca się liczba pasażerów wymusiła rozbudowę infrastruktury. W latach 1900–1904 powstały dwa podziemne tunele prowadzące na perony, początkowo niepołączone ze sobą.
Kolejne duże zmiany nastąpiły w 1929 r., kiedy Poznań przygotowywał się do Powszechnej Wystawy Krajowej. Organizatorzy spodziewali się ogromnej liczby gości przyjeżdżających pociągami. Połączono więc istniejące tunele i wykonano szerokie schody, usprawniając przemieszczanie się podróżnych pomiędzy peronami a halą dworcową.
Zniszczenia wojenne i odbudowa Dworca Głównego w Poznaniu
Podczas II wojny światowej budynek został poważnie uszkodzony. Jednym z tragicznych wydarzeń był amerykański nalot bombowy na Poznań 9 kwietnia 1944 r., w pierwszy dzień Wielkanocy.
Odbudowę dworca przeprowadzono w latach 1946–1949. Nie zdecydowano się jednak na wierne odtworzenie pierwotnej architektury. Elewacja frontowa uzyskała klasycyzujące formy, a charakterystyczne łukowe okna zastąpiono większymi, prostokątnymi. Zniknęła także dawna arkadowa loggia.
Kolejna gruntowna modernizacja rozpoczęła się w latach 60. XX wieku. Przebudowano wnętrza, usunięto część ścian i powiększono hol. Pojawiły się marmurowe okładziny oraz podwieszany sufit z oświetleniem jarzeniowym. W wyniku powojennych zmian dworzec stracił większość widocznych cech XIX-wiecznej architektury.
Zamknięcie starego Dworca Głównego po 134 latach
29 maja 2012 r., przed piłkarskimi mistrzostwami Europy, uruchomiono nowy budynek dworcowy, połączony później z galerią handlową. Jego charakterystyczna bryła szybko zyskała wśród mieszkańców przezwisko „chlebak”.
Historyczny gmach nadal przez pewien czas obsługiwał pasażerów, jednak 25 października 2013 r. został ostatecznie zamknięty. Z tej okazji PKP zorganizowały pożegnalne zwiedzanie, podczas którego można było zobaczyć między innymi zaplecze dawnych kas i podziemia pełniące niegdyś funkcję schronu.
Zamknięciu towarzyszyły protesty mieszkańców i społeczników, którzy zwracali uwagę na wygodną lokalizację dawnego budynku oraz problemy z dojściem do części peronów z nowego dworca.
Co dalej ze starym Dworcem Głównym w Poznaniu?
W 2026 r. przyszłość historycznego budynku ponownie stała się przedmiotem dyskusji. We wrześniu PKP Polskie Linie Kolejowe, we współpracy z miastem, ogłosiły przetarg na opracowanie koncepcji nowego Dworca Głównego.
Wstępne założenia przewidują budowę nowych torów i peronów w miejscu starego gmachu. Nad nimi miałaby powstać płyta transferowa z nowym budynkiem dworcowym. Oznaczałoby to rozbiórkę historycznego obiektu, choć ostateczne rozwiązania mają dopiero zostać wypracowane.
Koncepcja inwestycji ma być gotowa w 2028 r., a jako realny termin zakończenia kompleksowej przebudowy wskazywany jest rok 2035.
Tym samym dworzec, którego otwarcie 147 lat temu było symbolem rozwoju Poznania, może ustąpić miejsca kolejnemu pokoleniu infrastruktury kolejowej. Chociaż jego pierwotny wygląd został zatarty przez wojenne zniszczenia i późniejsze modernizacje, sam budynek pozostaje materialnym świadectwem niemal półtora wieku historii miasta.
- Przejdź do galerii: Dworzec PKP Poznań Główny przed przebudową