„Przepis straci pazury i będzie martwy”. Szef Związku Ogólnopolskiego Projektantów i Inżynierów bije na alarm w sprawie nowego prawa

Polska branża projektowa stoi na rozdrożu pomiędzy obiecującymi perspektywami w energetyce, obronności i megaprojektach pokroju Portu Polska a głębokim kryzysem procedur przetargowych. Podczas Kongresu Budownictwa Polskiego Cezary Saganowski, prezes Związku Ogólnopolskiego Projektantów i Inżynierów, zdiagnozował systemowe patologie zamówień publicznych: fikcję kryteriów jakościowych, paraliż decyzyjny sterroryzowanych kontrolami urzędników oraz skrajnie niebezpieczne plany nowelizacji Prawa zamówień publicznych, które zdejmują z oferentów obowiązek obrony rażąco niskich cen.

Wnętrze terminala lotniska z polskimi flagami. O projektowaniu megainwestycji, takich jak CPK, przeczytasz na Architektura.
Autor: CPK/Foster+Partners/ Materiały prasowe Wielkie inwestycje, takie jak Port Polska (wizualizacja terminala na zdjęciu) potrzebują jasnych przepisów przetargowych - argumentują przedstawiciele ZOPI
Kongres Budownictwa Polskiego 2026. Cezary Saganowski, prezes Związku Ogólnopolskiego Projektantów i Inżynierów (ZOPI)

Nadzieje i systemowa niewydolność w branży

Polska branża inżynieryjno-projektowa funkcjonuje dziś podzielona. Obok ogromnych nadziei związanych z transformacją energetyczną, rozbudową armii i projektem Port Polska, projektanci i inżynierowie zmagają się z systemową niewydolnością rynku zamówień publicznych. Podczas Kongresu Budownictwa Polskiego prezes Związku Ogólnopolskiego Projektantów i Inżynierów (ZOPI) Cezary Saganowski obnażył mechanizmy, które spychają usługi doradcze na krawędź opłacalności, paraliżują urzędników i grożą kolejną falą zapaści realizacyjnych na strategicznych inwestycjach.

Nasycony rynek tradycyjny kontra szansa w energetyce, zbrojeniówce i CPK

Diagnoza kondycji polskiego rynku projektowego nie pozwala na proste uogólnienia. Choć, jak żartobliwie zauważa Cezary Saganowski,w polskiej naturze leży skłonność do bezrefleksyjnego narzekania, rzeczywistość rynkowa jest mocno zróżnicowana.

Tam, gdzie tradycyjny program inwestycyjny powoli dobiega końca, a Polska osiągnęła już pewien poziom nasycenia infrastrukturą podstawową, nastroje są umiarkowane, a perspektywy zleceń gasną. Prawdziwy impuls rozwojowy bije dziś z zupełnie innych sektorów.

- Dobrze jest tam gdzie, o ile oczywiście zapewnienia naszych polityków się spełnią, planowany jest rozwój energetyki. Tutaj widzimy dużą szansę. Rozwój obronności, również te megainwestycje, które są zapowiadane, czyli Port Polska, czy jak kto woli Centralny Port Komunikacyjny. Tu jest nieźle, są perspektywy i liczymy na to, że one się szybko zmaterializują - wskazuje prezes ZOPI.

Najważniejszym czynnikiem pozostaje jednak czas. Aby potencjał inżynieryjny nie uległ rozproszeniu, zapowiedzi polityczne muszą błyskawicznie przełożyć się na realne przetargi i podpisane umowy.

Spektakularny przypadek krakowskiego metra i fikcja kryteriów pozacenowych

Najpoważniejsze zagrożenie dla polskiej myśli inżynieryjnej leży jednak w mechanizmach przetargowych, gdzie plagą pozostaje zjawisko rażąco niskich cen. Symbolem tej patologii stało się postępowanie na badania geologiczne pod planowane metro w Krakowie, w którym budżet zamawiającego opiewał na 25 milionów złotych, a zwycięska oferta została złożona na kwotę nieporównywalnie niższą nieco ponad 9 mln zł..

Choć Urząd Zamówień Publicznych od lat apeluje o równoważenie wagi cenowej kryteriami jakościowymi, rynkowa praktyka drastycznie rozjeżdża się z deklaracjami. W postępowaniach przetargowych kryteria pozacenowe stały się czystą formalnością: niemal wszyscy oferenci otrzymują identyczną, maksymalną liczbę punktów za jakość czy doświadczenie personelu. W efekcie cały przetarg sprowadza się wyłącznie do licytacji na najniższą stawkę.

  • Cała Rozmowa z prezesem ZOPI - Cezarym Saganowskim jest dostępna również na naszym kanale Murator TV na You Tube - tu

Syndrom przerażonego urzędnika, czyli dlaczego system promuje oferty najtańsze?

Zdaniem szefa ZOPI problem ma charakter głęboko systemowy i nie da się go rozwiązać samą kosmetyką przepisów. Jego źródłem jest patologiczny model odpowiedzialności urzędniczej w administracji publicznej.

- Zrzuca się tę odpowiedzialność na tego najniższego w hierarchii urzędnika, członka komisji przetargowej, i oczekuje się od niego, że będzie superodważny i podejmie decyzję: "Wybiorę ofertę droższą, bo ona jest jakościowo lepsza". A kto tak mówi? Przychodzi kontrola i rozlicza tego urzędnika za podjęcie takiej decyzji. Urzędnik po pierwszej takiej nieprzyjemnej kontroli następnym razem jest w efekcie mrożącym. W związku z tym podejmie decyzję bardzo oportunistyczną: "Wybierzmy najtańszą, nikt nie będzie mnie pytał" – punktuje Cezary Saganowski.

Mechanizm ten potęguje brak merytorycznego przygotowania części samych kontrolerów, którzy weryfikują skomplikowane procesy inżynieryjne przez pryzmat suchych liczb w tabelach księgowych, zamiast oceniać techniczne ryzyka i długofalowe koszty eksploatacji obiektów.

Nowelizacja PZP pod pręgierzem. Odebranie procedurze badania cen otworzy drogę do nadużyć

Zamiast naprawiać te ułomności, prawodawcy forsują rozwiązania, które środowisko inżynierskie przyjmuje z ogromnym niepokojem. W przygotowywanej nowelizacji Prawa zamówień publicznych pojawiła się propozycja przerzucenia ciężaru dowodu rażąco niskiej ceny na podmiot, który zaskarża zaniżoną ofertę konkurenta.

Dla praktyków rynku oznacza to faktyczną likwidację jakiejkolwiek ochrony przed dumpingiem. Dziś to wykonawca składający podejrzanie tanią ofertę musi wykazać rzetelną kalkulację kosztów. Po zmianach konkurent musiałby udowodnić niegospodarność rywala, nie mając wglądu w jego finanse.

Cezary Saganowski przytacza wstrząsający przykład ze sali Krajowej Izby Odwoławczej:

- Kiedy w KIO zaskarżaliśmy ofertę naszego konkurenta, który miał absolutnie rażąco niską cenę, a wynagrodzenia jego personelu były poniżej jakichkolwiek standardów rynkowych, arbiter stwierdził: "Fajnie, to jest hipoteza, proszę przynieść dowody, umowy o pracę". Mówię: jak ja mogę przynieść umowy o pracę mojego konkurenta? One są zdeponowane w jego sejfie! Ten projekt idzie w kierunku, w którym procedura badania rażąco niskiej ceny po prostu straci pazury. To będzie martwy przepis - dowodzi szef ZOPI.

ZOPI wraz z innymi organizacjami branżowymi postulowało wprowadzenie do prawa pojęcia tzw. ceny referencyjnej, popartej precyzyjnym algorytmem matematycznym odcinającym oferty nierealistyczne. Mimo przygotowania gotowych wzorów, UZP uznał ten krok za wykraczający poza wąskie ramy procedowanej ustawy i zawiesił jego wdrożenie. W zapomnieniu leży też wydana wcześniej przez Urząd wzorcowa broszura na temat profesjonalnego konstruowania kryteriów pozacenowych.

Zagraniczny dumping kontra definicja local content. Kiedy zamawiający staje się zakładnikiem?

Ostatnim, lecz równie palącym wyzwaniem jest kwestia dopuszczania do polskiego rynku podmiotów z zagranicy oraz właściwe rozumienie pojęcia local content. Prezes ZOPI twierdzi, że działające w Polsce od 30 lat międzynarodowe koncerny, które zatrudniają w 100% polskich inżynierów i tu płacą podatki, są w rzeczywistości podmiotami lokalnymi.

Śmiertelnym zagrożeniem są natomiast międzynarodowe korporacje, które wkraczają do Polski wyłącznie w celach ekspansywnych, dysponując gigantycznymi budżetami marketingowo-rozwojowymi. Wchodzą one na przetargi z cenami drastycznie dumpingowymi, byle tylko zdobyć referencyjny przyczółek.

Skutki braku znajomości lokalnych uwarunkowań prawnych i inżynieryjnych są opłakane. Zamiast oszczędności, inwestycje popadają w wieloletnie opóźnienia. Publiczny zamawiający staje się zakładnikiem, bo po dwóch latach impasu zerwanie umowy oznaczałoby wyrzucenie dotychczasowych prac do kosza i konieczność rozpoczynania procedur od nowa. W rezultacie inwestorzy zaciskają zęby, zadowalają się naliczaniem symbolicznych kar umownych i za wszelką cenę próbują dociągnąć projekt do finału, marnując czas i pieniądze podatników.

Głos środowiska inżynierskiego wybrzmiewający z Kongresu Budownictwa Polskiego jest jednoznaczny, że tanie projektowanie to najdroższy błąd, jaki może popełnić państwo. Bez odważnego premiowania jakości, odciążenia urzędników i twardych rygorów antydumpingowych polskie megainwestycje utkną w gąszczu aneksów i sporów sądowych, zanim na budowach pojawi się pierwszy ciężki sprzęt.

Podcast Architektoniczny
Łukasz Mieszkowski. Najpierw porządki. Potem mocniej spojrzymy w przyszłość architektury