Otwierała go królowa Elżbieta II, a pod plątaniną stalowych rur kryje osiemnastowieczne wnętrze. Lloyd’s Building skończył 40 lat

Londyńskie City słynie z architektonicznych osobliwości. Jest tu Ogórek, jest Tarka, jest gigantyczne walkie-talkie. Już same nazwy sugerują, że będziecie mieli na co zadzierać głowę. Tu każdy chce być wyjątkowy. Każdy coś wygina, ścina, wybrzusza. Chodzicie więc pomiędzy tymi wszystkimi popisami najlepszych biur architektonicznych ze świata. A potem nagle stajecie przed Lloyd’s Building. I wszystko inne niknie w tle.

Przed Wami architektoniczny ekshibicjonista. Windy, rury, schody, kanały wentylacyjne. Wszystko na wierzchu. Łobuz, który najwyraźniej niczego się nie wstydzi. A potem okazuje się, że pod tą stertą stali chowa osiemnastowieczne, klasycystyczne wnętrze.

Richard Rogers - sława była, zleceń brakowało

Ten ekscentryczny projekt powstał w pracowni Richard Rogers Partnership. Rogers jest dziś postacią legendarną, ale kiedy w jego życiu pojawił się temat Lloyd’s, jego dziedzictwo stanęło pod znakiem zapytania. To był czas, w którym wszyscy podziwiali Centre Pompidou, które zaprojektował razem z Renzo Piano. Niby sukces, sława, cały świat patrzy. Tylko kolejnych zleceń jakoś brakowało – nikt nie chciał drugiego Pompidou. Rogers uczył więc w Kalifornii, dawny zespół się rozchodził, a John Young, architekt i jeden z najbliższych współpracowników Rogersa, poważnie rozważał przekwalifikowanie się na taksówkarza.

Architektura. Natura architektonicznych zachwytów. Robert Konieczny i Tomasz Malkowski o Archiprzewodniku po świecie

Zamówienie z Lloyd’s nie przyszło łatwo. Ta instytucja z wielowiekowymi tradycjami konkurs na swoją nową siedzibę ogłosiła w 1978 roku. Jego częścią było opracowanie elastycznej koncepcji, która pozwoliłaby jej dopasowywać swoją powierzchnię do aktualnej sytuacji na rynku. Branża ubezpieczeniowa raz potrzebowała więcej miejsca, raz mniej. Każda zmiana oznaczała destabilizację życia biura, a to przekładało się na straty. Idealnie byłoby więc, aby reakcja na rynek nie oznaczała przerwania pracy.

Rozsądne powody, żeby się rozebrać

Rogers zaproponował wnętrze skupione wokół wielkiego atrium, otoczone galeriami. Przestrzeń, którą można dzielić i łączyć, przeznaczać na biura albo powiększać o nią salę transakcyjną. A wszystko, co mogłoby w tym przeszkadzać, wyprowadził na obrzeża. Stąd miał właśnie wywodzić się charakterystyczny wygląd zewnętrzny – sześć wież i windy jeżdżące po zewnętrznej stronie budynku, toalety w osobnych kapsułach. I żurawie, które zostały na górze, żeby umożliwiać konserwację i wymianę części.

Przeczytaj więcej o architekturze tego budynku na stronie pracowni: TUTAJ

Lloyd’s Building skończył 40 lat
Autor: Artur Celiński/ Archiwum prywatne Lloyd’s Building skończył 40 lat. Ten ekscentryczny projekt powstał w pracowni Richard Rogers Partnership

Rogers uznał bowiem, że o ile konstrukcja będzie stać przez pokolenia, to poszczególne systemy budynku – takie jak wentylacja czy windy – będą wymagać wymiany znacznie wcześniej. Jeśli zamontuje się je, jak nakazuje tradycja, w środku budynku, każda większa naprawa będzie oznaczać perturbacje w życiu biura i pracowników. Ten ekshibicjonista miał więc całkiem rozsądne powody, żeby się rozebrać. Choć oczywiście nikt nie kazał mu robić z tego aż takiego widowiska.

Kiedy zobaczyłem go pierwszy raz, po prostu stałem i patrzyłem. To jeden z tych budynków, przy których zapomnicie o pragmatyce, kosztach użytkowania, śladzie węglowym, trwałości czy komforcie. I to paradoks, bo wygląd tego budynku wynika właśnie z chęci uczynienia go najbardziej funkcjonalnym w historii.

Królowa Elżbieta II zapowiadała kontrowersje i spory

Lloyd’s skończył czterdzieści lat. Otwarty przez Elżbietę II 18 listopada 1986 roku, zdążył już zostać zabytkiem. Okazuje się, że jego potencjał do nieustannej zmiany jest wartością, którą należy zatrzymać w czasie. Ale to wcale nie było takie oczywiste. Królowa Matka przewidziała spór już podczas budowy. W 1981 roku zapowiadała „budynek, o który mieszkańcy mogą się spierać”, dodając, że będą mieli powody do dumy.

Lloyd's Building
Autor: Dzięki uprzejmości Lloyd's Bank/ Materiały prasowe Wnętrza budynku Lloyd's w Londynie

Sędziwa instytucja miała swoje przyzwyczajenia

Zakładam, że futurystyczna wizja architektów musiała nieco przerażać inwestora. O jego przywiązaniu do tradycji świadczy choćby wcześniejsza historia z 1956 roku, kiedy przedstawiciele Lloyd’s pojechali kupić kominek do gabinetu prezesa. Wyprawa na aukcję do Bowood House skończyła się tym, że kupiono i kominek, i cały otaczający go pokój. Ponad trzydzieści ton podzielono na 1500 ponumerowanych części i przewieziono do Londynu.

Wnętrze trafiło najpierw do poprzedniej siedziby Lloyd’s, a później zostało odtworzone na jednej z górnych galerii budynku Rogersa. Chciał, żeby sala była bogatą „szkatułką” w surowo nowoczesnym otoczeniu. Tymczasem nowy prezes Lloyd’s zlecił urządzenie sąsiednich przestrzeni kierownictwa tradycyjnie, z marmurami i meblami stylizowanymi na historyczne.

Nowy Lloyd’s Building stanął na miejscu wcześniejszej siedziby instytucji przy Leadenhall Street, zaprojektowanej przez Edwina Coopera i otwartej w 1928 roku. Jej rozbiórkę przeprowadzono w latach 1979–1981, ale zachowano monumentalną kamienną fasadę wejściową – z wielkim portalem, rzeźbami i pamiątkowymi inskrypcjami – włączając ją jako wejście do jednej z wież nowego kompleksu.

Lloyd's Building
Autor: Colin / Wikimedia Commons/ CC BY-SA 4.0 Wnętrza Adam's Room zrekonstruowane w budynku Lloyd's Building

Łobuz musiał poczekać na sympatię

Pierwsze wrażenia były bardzo mieszane. Krytyk Gavin Stamp określił go jako zdumiewająco prymitywny. Nie ma ciała, które można objąć i pokochać – zarzucał. Z drugiej strony brytyjski historyk i krytyk architektury Colin Amery uważał jego wnętrze za niezwykłe i na swój sposób piękne. Użytkownicy budynku powoli oswajali się z pomysłami architektów.

Jeden z ubezpieczycieli przyznawał w 1987 roku, że z zewnątrz budynek jest potworny, ale w środku zaczyna mu się coraz bardziej podobać. Krążył też żart, że Lloyd’s zaczął w kawiarni, a skończył w perkolatorze – rodzaju maszyny do zaparzania kawy.

Z czasem londyńczycy oswoili osobliwość. W 2011 roku wygrał plebiscyt na ulubiony londyński budynek lat 80. Organizował go sam Lloyd’s, ale jednak: ekshibicjonista zbierał już głosy sympatii. W grudniu tego samego roku przyszło oficjalne potwierdzenie jego wartości – Grade I, najwyższa kategoria ochrony zabytkowej. Lloyd’s miał zaledwie dwadzieścia pięć lat. W Polsce biurowce często nie dożywają tego wieku.

Lloyd’s Building skończył 40 lat
Autor: Artur Celiński/ Archiwum prywatne Lloyd’s Building skończył 40 lat. Ten ekscentryczny projekt powstał w pracowni Richard Rogers Partnership

Zabytek, czyli jak zatrzymać w czasie wrodzoną zdolność do zmian

W uzasadnieniu zabytkowego statusu Lloyd’s Building doceniono innowacyjność architektury, odważne pokazanie instalacji i elastyczność wnętrza, a także umiejętność włączenia w nowy budynek fragmentów historii instytucji, w tym sali Roberta Adama. Zauważono, że mimo upływu ćwierćwiecza jego futurystyczna architektura zachowała siłę. I jeszcze jedno: relację z otoczeniem. Lloyd’s uznano za wspaniale nieprzystające tło dla zabytkowych sąsiadów, dostrzegając zarazem pokrewieństwo jego przeszklonego atrium z pobliskim Leadenhall Market. Czyli można tu było pasować również przez to, jak bardzo się nie pasowało. Ale najciekawsze schowano w punkcie dotyczącym elastyczności. Autorzy uzasadnienia podkreślali, że budynek pozwalał na kolejne zmiany, a jego zasadnicze elementy przetrwały w bardzo dobrym stanie.

Dla mnie jest to dzisiaj jeden z tych budynków, które absolutnie trzeba zobaczyć z bliska. Nawet najbardziej zjawiskowe zdjęcia nie oddają bowiem tego uczucia, jakie będzie Wam towarzyszyć, gdy ujrzycie, jak się wyłania zza rogu. Ta architektura działa tak, jak widok prezentów pod choinką, zachód słońca nad morzem i pierwsze spojrzenie na oświetlone słońcem ośnieżone szczyty na górskiej wycieczce. Czyli po prostu fantastycznie.

A gdyby komuś sam zachwyt nie wystarczał, jest jeszcze tegoroczna nagroda Architecture Today Test of Time w kategorii miejsc pracy. Tu trzeba się wykazać czymś więcej niż efektownym zdjęciem z dnia otwarcia. Liczy się wartość potwierdzona przez lata użytkowania: funkcjonalna, środowiskowa, społeczna i kulturowa. Jury doceniło, że wywrócony na lewą stronę budynek okazał się elastyczny i odporny na zmieniające się potrzeby. A uzasadnienie zakończyło słowami: Świętujący w tym roku czterdzieste urodziny młody pretendent stał się skarbem narodowym. Okazuje się więc, że ten łobuz i architektoniczny ekshibicjonista został na swoje 40 urodziny uznany za skarb narodowy. Oby tylko z tej okazji nie kazano mu już zatrzymać.

----

Dziękujemy, że tu jesteś.

Posłuchaj także PODCASTU ARCHITEKTONICZNEGO. Ten odcinek spodoba się każdemu, kto lubi podróżować po świecie śladem dobrej architektury.

Podcast Architektoniczny
Natura architektonicznych zachwytów. Robert Konieczny i Tomasz Malkowski o "Archiprzewodniku po świecie”