Zaplecze kolei
Historia kolei grójeckiej zaczęła się w 1898 roku, gdy ruszyła budowa wąskotorowej linii z Warszawy przez Piaseczno w stronę Góry Kalwarii. Sam zespół warsztatowy jest jednak młodszy - powstał wraz z połączeniem w 1935 roku Kolei Grójeckiej i Wilanowskiej. Wtedy na terenie stacji powstały nowe budynki techniczne.
Zobacz także: To najciekawsze stacje kolejowe Warszawy - większość powstała w PRL-u. Na które modernistyczne budynki warto zwrócić uwagę?
Projekt budynków przypisuje się inżynierowi i architektowi miejskiemu Zygmuntowi Kochmanowi. Karta zabytku nie uznaje jego autorstwa jako absolutnie pewnego. Datuje jednak warsztaty na 1935 i 1947 rok. W 1947 roku przeprowadzono odbudowę i przekształcono część budynków. Kolej była wówczas jednym z najważniejszych zakładów pracy w Piasecznie.
Ceglana architektura zaplecza była całkowicie podporządkowana pracy. Budynki zespołu nie potrzebowały dekoracji: rytm elewacji budowały stalowe okna, bramy, attyki i zróżnicowana wysokość kolejnych części.
Najbardziej charakterystyczna jest kuźnia połączona z blacharnią i spawalnią. Dach kuźni wieńczył drewniany wywietrznik w formie niewielkiej sygnaturki z żaluzjami, a ściany i frontowy ryzalit podniesiono ponad okap w formie attyk. Wewnątrz zachowały się pozostałości pieców kuźniczych.
Architektura tła
Jeszcze skromniejsza jest elektrownia. Jednoprzestrzenne ceglane wnętrze mieściło główną rozdzielnię oraz sterowanie zespołem prądotwórczym. Budynek przykryto jednospadowym drewnianym dachem, od wschodu i południa ukrytym za attyką. Jeszcze w 2016 roku elektrownia działała zgodnie z pierwotnym przeznaczeniem.
Zobacz także: Łupiny konoidalne na kombajnach. Nowy zabytek Warszawy to industrialny unikat
Drezyniarnia to z kolei niski, parterowy garaż połączony torem bezpośrednio z układem stacji. Najbardziej elementarną architekturę mają komórki: pięć gospodarczych pomieszczeń ustawionych za ceglanym murem z pilastrami, pod jednym niskim dachem pulpitowym.
Od rozbiórki do rewitalizacji
Całość ma dostać nowe życie, choć przyszłość kompleksu nie zawsze była tak optymistyczna. W dokumentacji modernizacji przygotowanej dekadę temu stan części obiektów oceniano jako bardzo zły. Komórki miały zapadnięte dachy, kuźnia i spawalnia były zawilgocone i popękane, a wcześniejsza koncepcja zakładała nawet rozbiórkę drezyniarni, komórek i części warsztatów. Dziś podejście jest już inne. Gmina planuje zachować te obiekty, naprawić historyczne ceglane mury, odtworzyć dachy oraz wprowadzić stolarkę nawiązującą do pierwotnej.
Rewitalizacja obejmie drezyniarnię, elektrownię, kuźnię, blacharnię i spawalnię oraz komórki. Przewidziano m.in. izolacje przeciwwilgociowe, konserwację ceglanych murów i rekonstrukcję konstrukcji dachowych.
Modernizacja kolejnych budynków na terenie stacji kolei wąskotorowej pozwoli nadać im nową funkcję, np. utworzyć kawiarnię czy salę konferencyjną, zorganizować wydarzenia kulturalne i przestrzeń rekreacyjną a tym samym przyciągnąć mieszkańców nie tylko ze względu na atrakcyjne przejazdy turystyczne wąskotorówką
- informował burmistrz Piaseczna, Daniel Putkiewicz.
Poprzemysłowe, postindustrialne dziedzictwo nie ma łatwo. Nie zawsze jest ładne, a więc dla wielu nie jest warte ochrony. Stojące odłogiem, opuszczone, nierzadko jest też w nienajlepszym stanie technicznym. Niemal zawsze jest jednak zapisem ważnego rozdziału w rozwoju całych miast i jako takie zasługuje na ochronę. Tu jednak zaczynają się schody - bo przecież nie wszystko zamienimy w muzeum. Nie wszystko też da się estetycznie przerobić na mieszkaniówkę, co pokazuje ostatnia inwestycja tego typu na Kępie Mieszczańskiej we Wrocławiu, gdzie historyczne niskie ceglane stajnie nadbudowano raczej przeciętną (choć jak na polskie standardy - premium) deweloperką według projektu Zbigniewa Maćkowa.
Mądra rewitalizacja kompleksu w Piasecznie nie przyćmi architektury, a jednocześnie zagwarantuje długie życie zabytku tak ważnego w historii Piaseczna. Jednocześnie da dobry przykład. Bo przecież kiedy adaptować i rewitalizować, jak nie teraz? A później, rzecz jasna, mądrze zarządząć.
Zobacz także: Kontrowersyjna realizacja na Kępie Mieszczańskiej we Wrocławiu