Architektura MuratorKrytykaBohdan Paczowski poleca publikacje ze swojego księgozbioru

Bohdan Paczowski poleca publikacje ze swojego księgozbioru

Co miesiąc w rubryce Czytelnia miesięcznika "Architektura-murator" prezentujemy autorski wybór czterech publikacji. Tym razem swoje ulubione książki poleca Bohdan Paczowski.

Richard Scoffier, Les quatre concepts fondamentaux de L ’architecture contemporaine, Editions Norma 2011

Cztery pojęcia architektury i kultura karoserii

W zamęcie przedmiotów i znaków, jakie przepełniają nasz horyzont, coraz ważniejsze staje się uchwycenie wzajemnej relacji między nimi a przemianami w sposobach życia i w kształcie otoczenia. Pomogłoby to lepiej zrozumieć przemiany w dziedzinie, którą z przyzwyczajenia nazywamy Architekturą, a której obszar i definicja stają się coraz bardziej mgliste i nieuchwytne. Richard Scoffier, profesor teorii projektu w Państwowej Wyższej Szkole Architektury w Wersalu, spróbował przyjrzeć się tym przemianom, rozważając je przy pomocy stworzonych przez siebie czterech podstawowych pojęć architektury współczesnej – Budynku, Fasady, Miejsca i Wydarzenia. Budynek staje się, według niego, przedmiotem, nie wyraża niczego poza sobą samym – zasada zgodna z estetyką porażania i uwodzenia nowością. Fasada zmienia się w ekran, który zatrzymuje wzrok na sobie, maskuje wnętrze i nie przekazuje ani jego treści, ani kształtu, pozostając tym samym w obrębie „kultury karoserii”. Miejsce traci trwałość – podstawę jego istnienia – która przepada w strumieniu wciąż nowych Wydarzeń, jakie się w nim dokonują. Nadają mu one wprawdzie na krótko sens, ale zmywają poprzednie i zacierają ślady pamięci. Wizja apokaliptyczna. Na szczęście autorowi chodzi o przedstawienie tendencji panujących w pewnych kręgach współczesnej kultury – także architektonicznej – należałoby więc traktować ją raczej jako sygnał ostrzegawczy i punkt wyjściowy do debaty.

Andrzej Basista i Andrzej Nowakowski, Jak czytać architekturę?, Wydawnictwo Universitas 2012

Wprost ku rzeczom

Tytuł Jak czytać architekturę – wydaje się podejmować na swój sposób, po przeszło 60 latach, wezwanie, jakie zawarł w tytule swojej książki Bruno Zevi i które w spolszczeniu brzmi Jak widzieć architekturę. Autorzy tej wyjątkowej książki poszli jednak inną drogą. Pokazują wprawdzie nie tylko jak architekturę czytać i jak ją widzieć, ale zamiast zestawiać ze sobą chronologicznie teorie różnych okresów i analizować związane z nimi rozmaite gatunki stylistyczne, wyruszają w rodzaj fenomenologicznej podróży „wprost ku rzeczom”. Dzięki niezwykle bogatej ikonografii i zwięzłym, treściwym komentarzom, prowadzą zwiedzających wśród budowli wszystkich epok historii architektury, stopniując kolejne etapy ich doświadczania. Etap pierwszy otwierają budowle zobaczone z daleka, w skali terytorium, potem z bliska, w ich bezpośrednim otoczeniu, i wreszcie poprzez poddane analizie układy przestrzenne. Dalsze etapy to najpierw rodzaje kształtów zewnętrznych, fasad i ich elementów, a następnie obrazy przestrzeni wnętrz mieszkalnych, publicznych i sakralnych, też z ogromną ilością szczegółów, rodzajów schodów, stropów, sklepień, polichromii, tapet i sposobów wprowadzania światła naturalnego do wnętrz. Książka ta jest cenna także dla tych, którzy nie mieli dotąd okazji zapoznać się z treściami, dziejami i kształtem budowanego krajobrazu, pomagając im w patrzeniu na otoczenie, w którym żyją.

Filip Springer, Wanna z kolumnadą. Reportaże o polskiej przestrzeni, Wydawnictwo Czarne 2013

Spojrzenie w głąb budowanego pejzażu

Patrząc na obrazy dzisiejszych miast – ich „formę urbis” – jak nazywał swoje wspaniałe fotografie Gabriele Basilico i oglądając żywe reportaże z przestrzeni francuskich miasteczek, miast i ich peryferii, zobaczonych przez Raymonda Depardon’a, czułem żal, że polski krajobraz nie doczekał się wrażliwego i inteligentnego spojrzenia, na jakie zasługuje. Teraz już je ma. Książka Filipa Springera, podobnie jak jego publicystyka znana wszystkim, którym losy budowanego w Polsce pejzażu nie są obojętne, jest czymś więcej niż reportażem o polskiej przestrzeni. Jest opowieścią o tym, co tkwi w poszyciu polskiej kultury i sub-kultury, o bezsilności biurokracji wobec bezkarnego zatruwania krajobrazu pieniądzem i o tym, jak pieniądz prosperuje, wykorzystując przebiegle ukryte i niezaspokojone pragnienia naiwnie pojmowanego piękna, potrzeby zbytku, „swojskości” i związków z przeszłością, których nowoczesność zredukowana do karykatury, pozbawiła świat. Springer patrzy na polski krajobraz spojrzeniem dwoistym. To co widzi oburza go i nie godzi się z tym, ale równocześnie, zamiast dawać ujście agresywności, woli ze spokojem i z ironiczną lekkością śledzić mechanizmy rządzące tą rzeczywistością, stara się je zrozumieć i pokazać w konkretnych szczegółach, co nie oznacza, że je usprawiedliwia. Liryczna strona jego wyobraźni zarysowuje się za to w pełni, kiedy opowiada z czułością o rzece – Wiśle – i jej losach.

Peter Zumthor. Buildings and projects 1985-2013, red. Thomas Durisch, tomy 1-5, Verlag Scheidegger & Spiess 2014

Przyjazne piękno

Rzemieślnicza młodość Petera Zumthora sprawiła, że już w szkole, gdzie Aldo Rossi uczył pamięci architektury, dyskutował z kolegami o jej zmysłowym, fizycznym odbieraniu, a w tym samym czasie czytał w piśmie „archithese” Stanislausa von Moosa o monotonii i realizmie w architekturze i o Learning from Las Vegas. Jak mówi we wstępie, chce projektować budynki odpowiadające miejscu, budować przestrzenie, których kształt i atmosfera pasują jak rękawiczka do ich użytkowania. Tworzyć piękno przyjazne ludziom i podnosić urok miejsca. W jego pracach uderza ciągłość nie tyle w stylu, co w sposobie podejścia do tematu. Żeby ją odkryć trzeba znaleźć w sobie uważny i dogłębny rytm odbioru – rodzaj synchronii z rytmem, w jakim dzieła te powstają. Łatwiej można zrozumieć wtedy dramat ciszy berlińskiej Topografii Terroru, jakim Zumthor chciał odpowiedzieć miejscu, gdzie planowano i wykonywano zbrodnie przeciwko ludzkości. Bezskutecznie.

Bohdan Paczowski - architekt, publicysta i fotografik, partner w pracowni Paczowski et Fritsch w Luksemburgu. Autor szpitali w Paryżu, terminalu lotniczego w Luksemburgu i rozbudowy Trybunału Unii Europejskiej. W roku 2009 zwyciężył w konkursie na Muzeum Historii Polski w Warszawie. Opublikował zbiory esejów Zobaczyć i Ścieżki oraz album Spojrzenia – Glimpses.

„Architektura-murator” na BAZARCHU! Już w najbliższy weekend kolejna edycja BAZARCHU, czyli najpopularniejszych targów książek i wydawnictw architektonicznych. W programie m.in. spotkanie autorskie z Czesławem Bieleckim, warsztaty dla dzieci i młodzieży oraz teatralna adaptacja komiksu „Robert Moses. Ukryty władca Nowego Jorku”. Nie zabraknie też „Architektury-murator” ze specjalną ofertą prenumeraty dla wszystkich pasjonatów czytelnictwa!
Czy warto zajmować się projektowaniem liter? Bezpłatna publikacja Otwiera oczy, obala mity, prezentuje świat niezależnych projektantów krojów pisma w Polsce. Cyfrową wersję publikacji „Independent Type” można pobrać bezpłatnie.
MUR. Ilustrowany atlas architektury Muranowa Nakładem Centrum Architektury ukazał się kolejny przewodnik po Warszawie, tym razem poświęcony architekturze Muranowa. Najważniejsze realizacje dzielnicy zilustrowali Kamila Doniec, Maciej Drążkiewicz, Mateusz Gryzło i Maria Łomia, a tekstami opatrzyli Beata Chomątowska, współzałożycielka stowarzyszenia Stacja Muranów, krytyk architektury Grzegorz Piątek i Katarzyna Uchowicz, badaczka z Instytutu Sztuki PAN.
Ilustrowany atlas architektury Łodzi Centrum Architektury zaprasza na premierę kolejnego przewodnika, tym razem poświęconego architekturze Łodzi. Najważniejsze realizacje miasta zilustrowali Mateusz Gryzło, Hubert Przybyszewski i Maria Łomiak, a tekstami opatrzyli Anna i Błażej Ciarkowscy, łodzianie, znawcy i miłośnicy miasta.
Gdynia obiecana: nowa książka Grzegorza Piątka Nakładem Wydawnictwa W.A.B. wkrótce ukaże się długo wyczekiwana książka Grzegorza Piątka: „Gdynia obiecana. Miasto, modernizm, modernizacja 1920-1939”. Historia rozwoju Gdyni wciąga jak najlepszy kryminał, a jednocześnie napawa czytelnika optymizmem – jeżeli tak wspaniałe miasto powstawało w tak chaotycznych warunkach, to jest jeszcze nadzieja dla naszego kraju – pisze w nocie od wydawcy Agata Twardoch.
Z miasta do miasta. Historie z czterech stron świata Już 31 sierpnia nakładem wydawnictwa Dwie Siostry ukaże się książka „Z miasta do miasta. Historie z czterech stron świata” autorstwa Michała Strzałkowskiego.  To pełna informacji, ciekawostek i świetnych ilustracji Łukasza Majewskiego publikacja o wyjątkowych miastach, miasteczkach i metropoliach z całego świata.