Architektura MuratorKrytykaBohdan Paczowski poleca publikacje ze swojego księgozbioru

Bohdan Paczowski poleca publikacje ze swojego księgozbioru

Co miesiąc w rubryce Czytelnia miesięcznika "Architektura-murator" prezentujemy autorski wybór czterech publikacji. Tym razem swoje ulubione książki poleca Bohdan Paczowski.

Richard Scoffier, Les quatre concepts fondamentaux de L ’architecture contemporaine, Editions Norma 2011

Cztery pojęcia architektury i kultura karoserii

W zamęcie przedmiotów i znaków, jakie przepełniają nasz horyzont, coraz ważniejsze staje się uchwycenie wzajemnej relacji między nimi a przemianami w sposobach życia i w kształcie otoczenia. Pomogłoby to lepiej zrozumieć przemiany w dziedzinie, którą z przyzwyczajenia nazywamy Architekturą, a której obszar i definicja stają się coraz bardziej mgliste i nieuchwytne. Richard Scoffier, profesor teorii projektu w Państwowej Wyższej Szkole Architektury w Wersalu, spróbował przyjrzeć się tym przemianom, rozważając je przy pomocy stworzonych przez siebie czterech podstawowych pojęć architektury współczesnej – Budynku, Fasady, Miejsca i Wydarzenia. Budynek staje się, według niego, przedmiotem, nie wyraża niczego poza sobą samym – zasada zgodna z estetyką porażania i uwodzenia nowością. Fasada zmienia się w ekran, który zatrzymuje wzrok na sobie, maskuje wnętrze i nie przekazuje ani jego treści, ani kształtu, pozostając tym samym w obrębie „kultury karoserii”. Miejsce traci trwałość – podstawę jego istnienia – która przepada w strumieniu wciąż nowych Wydarzeń, jakie się w nim dokonują. Nadają mu one wprawdzie na krótko sens, ale zmywają poprzednie i zacierają ślady pamięci. Wizja apokaliptyczna. Na szczęście autorowi chodzi o przedstawienie tendencji panujących w pewnych kręgach współczesnej kultury – także architektonicznej – należałoby więc traktować ją raczej jako sygnał ostrzegawczy i punkt wyjściowy do debaty.

Andrzej Basista i Andrzej Nowakowski, Jak czytać architekturę?, Wydawnictwo Universitas 2012

Wprost ku rzeczom

Tytuł Jak czytać architekturę – wydaje się podejmować na swój sposób, po przeszło 60 latach, wezwanie, jakie zawarł w tytule swojej książki Bruno Zevi i które w spolszczeniu brzmi Jak widzieć architekturę. Autorzy tej wyjątkowej książki poszli jednak inną drogą. Pokazują wprawdzie nie tylko jak architekturę czytać i jak ją widzieć, ale zamiast zestawiać ze sobą chronologicznie teorie różnych okresów i analizować związane z nimi rozmaite gatunki stylistyczne, wyruszają w rodzaj fenomenologicznej podróży „wprost ku rzeczom”. Dzięki niezwykle bogatej ikonografii i zwięzłym, treściwym komentarzom, prowadzą zwiedzających wśród budowli wszystkich epok historii architektury, stopniując kolejne etapy ich doświadczania. Etap pierwszy otwierają budowle zobaczone z daleka, w skali terytorium, potem z bliska, w ich bezpośrednim otoczeniu, i wreszcie poprzez poddane analizie układy przestrzenne. Dalsze etapy to najpierw rodzaje kształtów zewnętrznych, fasad i ich elementów, a następnie obrazy przestrzeni wnętrz mieszkalnych, publicznych i sakralnych, też z ogromną ilością szczegółów, rodzajów schodów, stropów, sklepień, polichromii, tapet i sposobów wprowadzania światła naturalnego do wnętrz. Książka ta jest cenna także dla tych, którzy nie mieli dotąd okazji zapoznać się z treściami, dziejami i kształtem budowanego krajobrazu, pomagając im w patrzeniu na otoczenie, w którym żyją.

Filip Springer, Wanna z kolumnadą. Reportaże o polskiej przestrzeni, Wydawnictwo Czarne 2013

Spojrzenie w głąb budowanego pejzażu

Patrząc na obrazy dzisiejszych miast – ich „formę urbis” – jak nazywał swoje wspaniałe fotografie Gabriele Basilico i oglądając żywe reportaże z przestrzeni francuskich miasteczek, miast i ich peryferii, zobaczonych przez Raymonda Depardon’a, czułem żal, że polski krajobraz nie doczekał się wrażliwego i inteligentnego spojrzenia, na jakie zasługuje. Teraz już je ma. Książka Filipa Springera, podobnie jak jego publicystyka znana wszystkim, którym losy budowanego w Polsce pejzażu nie są obojętne, jest czymś więcej niż reportażem o polskiej przestrzeni. Jest opowieścią o tym, co tkwi w poszyciu polskiej kultury i sub-kultury, o bezsilności biurokracji wobec bezkarnego zatruwania krajobrazu pieniądzem i o tym, jak pieniądz prosperuje, wykorzystując przebiegle ukryte i niezaspokojone pragnienia naiwnie pojmowanego piękna, potrzeby zbytku, „swojskości” i związków z przeszłością, których nowoczesność zredukowana do karykatury, pozbawiła świat. Springer patrzy na polski krajobraz spojrzeniem dwoistym. To co widzi oburza go i nie godzi się z tym, ale równocześnie, zamiast dawać ujście agresywności, woli ze spokojem i z ironiczną lekkością śledzić mechanizmy rządzące tą rzeczywistością, stara się je zrozumieć i pokazać w konkretnych szczegółach, co nie oznacza, że je usprawiedliwia. Liryczna strona jego wyobraźni zarysowuje się za to w pełni, kiedy opowiada z czułością o rzece – Wiśle – i jej losach.

Peter Zumthor. Buildings and projects 1985-2013, red. Thomas Durisch, tomy 1-5, Verlag Scheidegger & Spiess 2014

Przyjazne piękno

Rzemieślnicza młodość Petera Zumthora sprawiła, że już w szkole, gdzie Aldo Rossi uczył pamięci architektury, dyskutował z kolegami o jej zmysłowym, fizycznym odbieraniu, a w tym samym czasie czytał w piśmie „archithese” Stanislausa von Moosa o monotonii i realizmie w architekturze i o Learning from Las Vegas. Jak mówi we wstępie, chce projektować budynki odpowiadające miejscu, budować przestrzenie, których kształt i atmosfera pasują jak rękawiczka do ich użytkowania. Tworzyć piękno przyjazne ludziom i podnosić urok miejsca. W jego pracach uderza ciągłość nie tyle w stylu, co w sposobie podejścia do tematu. Żeby ją odkryć trzeba znaleźć w sobie uważny i dogłębny rytm odbioru – rodzaj synchronii z rytmem, w jakim dzieła te powstają. Łatwiej można zrozumieć wtedy dramat ciszy berlińskiej Topografii Terroru, jakim Zumthor chciał odpowiedzieć miejscu, gdzie planowano i wykonywano zbrodnie przeciwko ludzkości. Bezskutecznie.

Bohdan Paczowski - architekt, publicysta i fotografik, partner w pracowni Paczowski et Fritsch w Luksemburgu. Autor szpitali w Paryżu, terminalu lotniczego w Luksemburgu i rozbudowy Trybunału Unii Europejskiej. W roku 2009 zwyciężył w konkursie na Muzeum Historii Polski w Warszawie. Opublikował zbiory esejów Zobaczyć i Ścieżki oraz album Spojrzenia – Glimpses.

Książki na wakacje 2022: architektoniczne nowości wydawnicze TOP 10 Od lat co miesiąc recenzujemy dla Was najciekawsze książki o architekturze, urbanistyce, wnętrzach i projektowaniu krajobrazu. Tym razem polecamy 10 nowości wydawniczych, w sam raz na letnie nadrabianie zaległości bądź planowanie architektonicznych podróży. Książki na wakacje 2022: TOP 10.
MUR. Ilustrowany atlas architektury Muranowa – pomóż go wydrukować! Centrum Architektury prowadzi zbiórkę na druk ósmego tomu z serii ilustrowanych atlasów warszawskiej architektury. Książkę, tym razem poświęconą dzielnicy Muranów, napisali Beata Chomątowska, Grzegorz Piątek i Katarzyna Uchowicz.
Warszawa rysuje Skopje: nowa publikacja Centrum Architektury Nakładem Centrum Architektury ukazała się książka „Warszawa rysuje Skopje” autorstwa Kingi Nettmann-Multanowskiej. Autorka, od lat niestrudzenie badająca polskie wątki na terenie Gruzji i Macedonii Północnej, odkrywa przed czytelnikiem wciąż mało znaną historię udziału architektów z Polski w odbudowie Skopje po tragicznym trzęsieniu ziemi z 1963 roku.
Lista nieobecności: Janusz Sepioł o Archiprzewodniku Roberta Koniecznego i Tomasza Malkowskiego Lista obiektów zebranych w Archiprzewodniku budzi kilka zasadniczych pytań dotyczących całych obszarów nieobecności. Właściwie nie ma tu wsi. Trudno też znaleźć jakieś realizacje urbanistyczne. Nie ma architektury przemysłowej ani obiektów inżynierskich. Państwo jako inwestor, poza sferą kultury, właściwie nie istnieje.
Alcazar: uniwersalna opowieść o patologiach przemysłu budowlanego Nakładem Centrum Architektury wyszedł kolejny komiks. „Alcazar” Simona Lamoureta to fabularyzowana opowieść o pracownikach na indyjskiej budowie, ukazująca nepotyzm, opóźnianie wypłat, przemocowe relacje i łapówkarstwo.
„Architektki” Agaty Twardoch: 19 inspirujących rozmów z wyjątkowymi architektkami „Ta książka powstała ze złości” – pisze autorka we wstępie. „Złości na to, że kobietom w świecie architektury jest trudniej, są mniej doceniane i rzadziej nagradzane. I to nie dlatego, że są niewystarczająco dobre”. Właśnie ukazały się „Architektki” Agaty Twardoch, a my jesteśmy partnerem tej publikacji.