Architektura MuratorKrytykaJadwiga Dobrzyńska: prekursorka, architektoniczka, pierwsza kobieta w polskiej architekturze

Jadwiga Dobrzyńska: prekursorka, architektoniczka, pierwsza kobieta w polskiej architekturze

W 2022 roku mija sto lat, odkąd Jadwiga Dobrzyńska jako pierwsza kobieta w Polsce ukończyła studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, a następnie, również jako pierwsza kobieta, otrzymała uprawnienia architektoniczne. Tym razem inicjatorki Balu architektek przypominają postać tej niezwyklej projektantki.

Jadwiga Dobrzyńska: prekursorka, architektoniczka, pierwsza kobieta w polskiej architekturze
Jadwiga Dobrzyńska i jej dom własny na Saskiej Kępie w Warszawie; fot. domena publiczna

UWAGA UWAGA: Czy wiecie, że w tym roku przypada 100-lecie kobiet w architekturze polskiej? Jubileusz możemy świętować dzięki Jadwidze Dobrzyńskiej. W 1922 roku jako pierwsza kobieta w Polsce ukończyła studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, a potem, również jako pierwsza kobieta, otrzymała uprawnienia architektoniczne, które dały jej m.in. możliwość prowadzenia robót budowlanych. To ją ówczesna prasa nazwała „architektoniczką”, szukając odpowiedniej formy feminatywu. Pomimo bycia pionierką w dziedzinie, Dobrzyńska jest jedną z mniej znanych architektkek przedwojnia, dlatego dziś przypominamy jej sylwetkę.

Po otrzymaniu dyplomu Jadwiga Dobrzyńska swoje umiejętności projektowe szybko sprawdza w praktyce i startuje w różnych konkursach wraz z kolegami. Z jednym z nich, Zygmuntem Łobodą, tworzy duet nie tylko w pracy, ale też w życiu prywatnym. W 1928 roku ich wspólny projekt – kompleks Śląskich Technicznych Zakładów Naukowych w Katowicach – zostaje wyznaczony do realizacji. Dobrzyńska ma wreszcie okazję, by sprawdzić się na budowie. Projekt jest skomplikowany – obok klasycznych sal lekcyjnych zaplanowano pracownie, przy których wymagana jest specjalistyczna wiedza techniczna.

Jadwiga Dobrzyńska: prekursorka, architektoniczka, pierwsza kobieta w polskiej architekturze
Śląskie Techniczne Zakłady Naukowe w  Katowicach, proj. Jadwiga Dobrzyńska, Zygmunt Łoboda; fot. NAC
Śląskie Techniczne Zakłady Naukowe w Katowicach, proj. Jadwiga Dobrzyńska, Zygmunt Łoboda; fot. NAC
Jadwiga Dobrzyńska: prekursorka, architektoniczka, pierwsza kobieta w polskiej architekturze
Śląskie Techniczne Zakłady Naukowe w  Katowicach, proj. Jadwiga Dobrzyńska, Zygmunt Łoboda; fot. NAC

Wieloaspektowe doświadczenie zdobyte w Katowicach przydaje się parze przy kolejnym projekcie. Dziecięce Sanatorium Przeciwgruźlicze w Istebnej to prawdziwe wyzwanie – oprócz pogodzenia skomplikowanego programu i wymogów technicznych należy uwzględnić piękne otoczenie obiektu. Twórcom się to udaje. Prosta, modernistyczna bryła została harmonijnie wpisana w krajobraz, a przestronne sale, otwarte na naturę, poprawiły komfort kuracjuszy.

Czytaj też: Sanatorium w Istebnej |

W 1933 roku parze udało się zakończyć budowę domu własnego na Saskiej Kępie w Warszawie. W projekcie widać ogromną inspirację Le Corbusierem – bryła jest prosta, smukła, zwieńczona tarasem na dachu. Dom Dobrzyńskiej i Ładoby musiał być nie lada konkurencją dla domu Brukalskich na Żoliborzu. Karierę Dobrzyńskiej przerywa wojna. Architektka umiera w 1940 roku w wieku zaledwie 42 lat. Dziś BAL wznosi toast za Jadwigę Dobrzyńską!

Jadwiga Dobrzyńska: prekursorka, architektoniczka, pierwsza kobieta w polskiej architekturze
Dziecięce Sanatorium Przeciwgruźlicze w Istebnej, proj. Jadwiga Dobrzyńska, Zygmunt Łoboda; fot. NAC
Dom Brukalskich na Żoliborzu Dom Brukalskich na Żoliborzu był pierwszym tak bezkompromisowym manifestem polskiej awangardy architektonicznej XX wieku.
Sanatorium w Istebnej Sanatorium w Istebnej było pierwszym i największym polskim sanatorium złożonym z tarasowych pawilonów – wzorcową placówką leczniczą ze szkołą dla dzieci – pisze Hanna Faryna-Paszkiewicz.
Tagi:
Apel ukraińskich architektek o wsparcie dla ich mężów, braci i ojców, którzy walczą o niepodległą Ukrainę Na portalu zrzutka.pl trwa zbiórka pieniędzy na samochody, środki medyczne i wyposażenie dla ukraińskich żołnierzy. Akcja została zainicjowana na prośbę tamtejszych architektek, a także córek i żon architektów, którzy walczą w obwodzie donieckim, jednym z najgorętszych miejsc na Ukrainie.
Własny pokój: historia kobiet w duńskiej architekturze W 1929 roku Virginia Woolf napisała esej „Własny pokój”. W tekście zwraca uwagę na potrzebę niezależności finansowej oraz prywatnej przestrzeni, które wspólnie pozwolą kobietom tworzyć. Czy sto lat później kobiecie-matce nie przyznaje się własnego pokoju w ostatniej kolejności? Podpowiadamy od razu, że kuchnia czy pralnia to nie jest prywatne pomieszczenie do samorozwoju.
Młoda architektka ratuje zespół pałacowy w Rokietnicy Osiemnastowieczny zespół pałacowy w Rokietnicy ma szansę stać się regionalnym centrum edukacyjnym, promującym m.in. zrównoważony rozwój, bioróżnorodności i wykorzystanie odnawialnych źródeł energii. Za projektem stoi 24-letnia architektka Natalia Gnoińska, prawnuczka dawnych właścicieli Rokietnicy.
Cztery lekcje od Aliny Scholz dla burmistrzów Zakliczyna, Kutna, Leżajska oraz innych miast, gdzie w wakacje można usmażyć jajko na betonowym rynku Dyskusja nad opacznie rozumianą modernizacją rynków i placów trwa kolejny sezon. Inicjatorki Balu architektek tym razem przygotowały krótki poradnik dla decydentów: „Cztery lekcje od Aliny Scholz, wybitnej, polskiej architektki krajobrazu, dla burmistrzów Zakliczyna, Kutna, Leżajska oraz innych miast, gdzie można w wakacje usmażyć jajko na betonowym rynku”.
Agnieszka Kalinowska-Sołtys na czele Stowarzyszenia Architektów Polskich Architektka Agnieszka Kalinowska-Sołtys została prezes zarządu głównego SARP! Jest pierwszą kobietą na tym stanowisku w 88-letniej historii stowarzyszenia.
Stanisława Sandecka Nowicka: Grand Dame światowej architektury Stanisława Sandecka Nowicka tworzyła m.in. okładki do książek, ilustracje i plakaty, była współautorką Domu Turysty w Augustowie i słynnego Paraboleum w Raleigh, pracowała w Biurze Odbudowy Stolicy i u Le Corbusiera, a w 1963 roku jako pierwsza kobieta na architektonicznej uczelni w USA uzyskała tytuł profesora. Inicjatorki Balu architektek tym razem przypominają postać Stanisławy Sandeckiej Nowickiej.