Spis treści
Oto Rynek w Bytomiu, w woj. śląskim. Pod koniec XX wieku podczas sporego remontu zniknął skwer, a powstał utwardzony, duży plac. Ludzie, jak się okazało, wciąż tęsknią za stylem, jaki prezentował w latach 90. Władze miasta chcą to zmienić, ale...
Kierunek jest zapowiedziany, ale ostateczny projekt nie jest publicznie znany. Miasto chce, by Rynek był bardziej zielony, funkcjonalny i dostępny. W czerwcu 2025 roku podpisało z katowickim oddziałem SARP umowę na analizę, audyt i wytyczne. Zakres prac obejmuje m.in. historię i archeologię, ochronę zabytków, komunikację, infrastrukturę, zieleń oraz małą architekturę. Według zapowiedzi audyt miał określić także przybliżony zakres i koszt inwestycji. Wyniki mieliśmy poznać niemal rok temu. Ale wciąż ich nie znamy, nie ogłoszono też konkursu, który miał być następstwem audytu.
W linku - szczegółowa historia projektu przebudowy rynku w Bytomiu pod okiem SARP.
Zobacz krótkie wideo - oto serce Bytomia - i czytaj dalej.
Dlaczego rynek w Bytomiu nie jest zwyczajny?
Może zacznę od tego, że Bytom jest starszy niż Kraków. Naprawdę.
Rynek wyznacza centrum Bytomia od lokacji miasta na prawie niemieckim w 1254 roku. Średniowieczny plac był nieco mniejszy od dzisiejszego; jego dawną zachodnią pierzeję zaznacza dziś ciemniejszy pas kamieni w nawierzchni. Od początku łączył funkcje handlowe i administracyjne: działały tu kramy, ławy kupieckie, studnia i waga do ważenia kruszcu wydobywanego w okolicy.
Ratusz - którego odbudowa wraca regularnie do dyskusji publicznej - stał pierwotnie pośrodku rynku, później przeniesiono go do zachodniej pierzei.
Ratusz spłonął, pierzeję wyburzono, plac jest jeszcze większy
Jego ostatnia, neorenesansowa postać pochodziła z 1877 roku. Budynek spłonął w styczniu 1945 roku, a cały zachodni kwartał z ratuszem został rozebrany. Obecna zachodnia pierzeja i fragment południowej powstały na początku lat 60. XX wieku; przy rynku zachowały się natomiast kamienice z przełomu XIX i XX wieku, w tym secesyjne.
Pojawiający się regularnie temat odbudowy ratusza związany jest z prestiżem miasta - jego wskrzeszenie, a raczej dyskusja o niej, ma podobne znaczenie, jak odbudowa Pałacu Saskiego dla Warszawy. Prezydent miasta pomysłowi przyklaskuje, ale zastrzega: kluczowe będzie finansowanie. Na razie nic się w tej sprawie nie dzieje.
Czerwona nawierzchnia, pamiątka z przebudowy z lat 90.
Pod placem odkryto dwukondygnacyjne gotyckie piwnice, badane w latach 1993–1999. Dzisiejsza, rozległa płyta rynku jest w dużej mierze efektem przebudowy zakończonej w 1999 roku: wyłożono ją czerwoną kostką, ustawiono fontannę i przywrócono rzeźbę Śpiącego Lwa, dzieło Teodora Erdmanna Kalidego.
W południowo-wschodnim narożniku wyróżnia się funkcjonalistyczny Gloria-Palast z 1930 roku — jedyny zrealizowany element niezrealizowanego planu kompleksowej, modernistycznej przebudowy rynku z końca lat 20. To biały budynek na tym zdjęciu:
To warto wiedzieć o rynku w Bytomiu
- Średniowieczny układ i zmienione granice placu. Dzisiejszy rynek jest większy od pierwotnego; ciemniejszy pas w nawierzchni pokazuje przebieg dawnej zachodniej pierzei.
- Ślady dawnego ratusza pod płytą. Jego obrys zaznaczono szarą kostką, a pod dawną zabudową zachowały się gotyckie piwnice.
- Zestawienie epok. Secesyjne kamienice i historyczny układ staromiejski sąsiadują z modernistycznym Gloria-Palast oraz powojenną zabudową.
- Śpiący Lew. Rzeźba Kalidego, pierwotnie część pomnika odsłoniętego w 1873 roku, wróciła do Bytomia po odnalezieniu jej w Warszawie w 2006 roku.
- „Plac czerwony”. Tak część mieszkańców nazywa płytę z czerwonej kostki, wykonaną podczas przebudowy lat 90.; to określenie stało się też punktem wyjścia do dyskusji o zazielenieniu rynku.
Odbudowane ratusze w Polsce
W Polsce są miasta, które zdecydowały się na odbudowę ratusza na rynku po zniszczeniu. Te budowle mają dziś różne przeznaczenie. I tak, renesansowy ratusz na Starym Rynku ciężko uszkodzony w 1945 odbudowano już w 1954 r. Budynek przeznaczono na muzeum.
Nowy jest ratusz w Strzelinie. Obiekt, zniszczony w 1945 r. odbudowano, zachowano historyczną bryłę i wygląd zewnętrzny, a wnętrze zaprojektowano współcześnie jako urząd. Prace przy wieży prowadzono wcześniej, ale odbudowę całego gmachu rozpoczęto w 2020. Otwarto go w 2023 r.
Spalony podczas walk w 1945 r. odbudowywany w 1984 ratusz w Głogowie ponownie służy jako urząd miejski. Zrekonstruowano też wieżę - na podstawie wcześniejszego wyglądu.
W Muszynie w latach 2019–2021 zbudowano ratusz na rynku, nad reliktami archeologicznymi dawnych piwnic i siedziby władz miejskich. Architektura nawiązuje do galicyjskich ratuszy z XIX wieku.
Natomiast w Elblągu przy Starym Rynku, w miejscu dawnego ratusza spalonego w 1777 r., zbudowano Ratusz Staromiejski, oddany do użytku w 2010 r. To nowoczesny obiekt nawiązujący do historii miejsca, nie wierna replika dawnego budynku.
Rynek to nie jedyny unikat w tym mieście. Dworzec w Bytomiu też jest niezwykły. Oto zdjęcia.
11
