Spis treści
- Kontekst ma znaczenie - ale dla każdego ważne jest coś innego
- Rozdzielenie nie służy wspólnemu dopingowaniu
- Architekci nie dają się zepchnąć do narożnika
- 88 propozycji z całego świata. Wielcy obok małych
- Pierwsze miejsce dla Włochów, piątek dla Polaków (i Francuzów)
- VG13, czyli młodzi architekci z Włoch
- Polsko-francuska propozycja z okrężną, czerwoną promenadą
- Konstrukcja zaangażowana w kibicowanie
Nowy Maksimir ma zastąpić dotychczasowy stadion w Dinama Zagrzeb. W ogłoszonym konkursie architektonicznym oczekiwano propozycji obiektu z 35 tysiącami zadaszonych miejsc i rozbudowanym zapleczem. Zwycięskie studio VG13 Architects z Mediolanu zaproponowało kompozycję czterech wyraźnie odrębnych trybun, nakrytych rozległymi, prostokątnymi połaciami dachów. Na wizualizacjach dominują srebrzystoszare powierzchnie, ostre krawędzie i głębokie cienie pod zadaszeniami. Wysunięte dachy oraz ukośne płaszczyzny przy narożnikach nadają bryle niemal rzeźbiarski charakter. Surowa kolorystyka, monumentalne zadaszenia i wyeksponowana geometria trybun budzą skojarzenia z brutalizmem.
Dodatkowo pomiędzy trybunami pozostają duże prześwity, przez które z wnętrza widać drzewa. Otoczenie wchodzi więc w obraz stadionu również podczas meczu. W skali całego założenia obiekt staje się częścią większego krajobrazu sportowego, powiązanego przestrzeniami pieszymi z parkiem Maksimir.
Kontekst ma znaczenie - ale dla każdego ważne jest coś innego
Układ trybun, ekspresja konstrukcji i otwarcie na otoczenie mają nawiązywać do dziedzictwa Vladimira Turiny — chorwackiego modernisty i współautora powojennej koncepcji Maksimiru. W jego projekcie istotną rolę odgrywały żelbetowa konstrukcja trybun oraz przestrzenny kontakt z sąsiednim parkiem, osłabiony przez późniejsze rozbudowy stadionu. Ta opowieść przekonała jury, ale kibice mieli na ten temat inne zdanie.
Rozdzielenie nie służy wspólnemu dopingowaniu
Rozdzielenie trybun stało się głównym powodem sprzeciwu. Grupa Bad Blue Boys deklarowała, że uznaje uczciwość procedury, lecz wybrane rozwiązanie rozmija się z oczekiwaniami, które kibice przekazywali wcześniej klubowi. Chcieli stadionu domkniętego, z trybunami połączonymi w narożnikach. Ich sprzeciw można odczytać również jako upomnienie się o określone doświadczenie meczu: poczucie wspólnoty i atmosferę zwartej widowni otaczającej boisko. Spór ujawnia więc różne priorytety — architekci i jurorzy podkreślają ciągłość przestrzenną z dawnym Maksimirem, a kibice oczekują, że nowy obiekt urzeczywistni ich wyobrażenie o stadionie do wspólnego dopingowania.
Prezes Dinama Zvonimir Boban, który jako juror poparł zwycięski projekt, już 25 września - czyli dzień po ogłoszeniu wyników - mówił „Večernjemu listowi”, że rozważą opcję zmniejszenia otworów między trybunami przy zachowaniu głównej idei. W późniejszym oświadczeniu klubu podtrzymał własną ocenę, ale przyznał, że zdecydowana większość kibiców uważa wybór za błędny. Zadeklarował zabieganie o uwzględnienie ich opinii. Zapowiedzi korekt nie oznaczają jednak przedstawienia przeprojektowanego stadionu.
Architekci nie dają się zepchnąć do narożnika
Architekci z VG13 odpowiedzieli na krytykę, zapewniając, że od początku uwzględniali akustykę, ochronę widzów przed pogodą oraz sprawną komunikację. Nie sprecyzowali jednak, czy i w jaki sposób zmienią otwarte narożniki — najbardziej kontestowany element koncepcji. Zadeklarowali natomiast, że uwagi przyszłych użytkowników oraz rozmowy z miastem i klubem będą istotne w dalszej pracy nad projektem.
Ostateczne decyzje należą teraz do inwestorów — miasta Zagrzebia i rządu Chorwacji. Burmistrz Tomislav Tomašević, początkowo broniący wyjątkowości koncepcji, 28 września zapowiedział rozmowy o dalszym postępowaniu, przyznając, że władze są świadome krytyki. Zakres zmian i sposób pogodzenia ich z autorską koncepcją pozostają do ustalenia.
88 propozycji z całego świata. Wielcy obok małych
Projekt VG13 Architects wybrano w otwartym, jednoetapowym konkursie architektoniczno-urbanistycznym, przygotowanym przez miasto i rząd, a przeprowadzonym przez Stowarzyszenie Architektów Zagrzebia (DAZ). Zadanie obejmowało zaprojektowanie kompleksu piłkarskiego Maksimir, a w części studialnej także centrum sportowo-rekreacyjne Svetice i węzła transportowego Borongaj. Dziewięcioosobowemu jury przewodniczył Toma Plejić; zasiadali w nim m.in. Vasa Perović, Kersten Geers, François Chas i Mia Roth-Čerina, a także przedstawiciele miasta, rządu oraz Zvonimir Boban.
Chętni mogli zgłaszać swoje propozycje od 20 marca do 17 lipca 2026 roku. Wpłynęło 88 propozycji. Regulamin nie wymagał od uczestników wcześniejszych projektów ani realizacji stadionów. Przy zleceniu dalszych prac zwycięzca miał natomiast zapewnić wielobranżowy zespół, obejmujący m.in. projektantów konstrukcji i instalacji oraz specjalistów ochrony przeciwpożarowej — również spoza własnego biura. Jury oceniało spełnienie wymagań przestrzennych i funkcjonalnych, spójność koncepcji architektoniczno-urbanistycznej, możliwość realizacji w założonym budżecie, jakość przestrzeni publicznych oraz efektywność energetyczną proponowanych rozwiązań.
Pierwsze miejsce dla Włochów, piątek dla Polaków (i Francuzów)
Jury przyznało pięć nagród. Drugie miejsce, za VG13 Architects, zajęło brukselskie XDGA — Xaveer De Geyter Architects. Trzecią nagrodę otrzymał rozbudowany zespół współautorski: Plan Común, Studio Muoto, DATA architectes, Beatriz Borque i Beatriz Saladich. Czwartą przyznano chorwackiemu njiric plus arhitekti, za propozycję autorstwa Hrvoja Njiricia i Iskry Filipović. Nagrodzoną piątkę zamknął francusko-polski zespół LAN i P2PA.
Poza nagrodzoną piątką znalazły się propozycje kilku szeroko rozpoznawalnych pracowni. Zaha Hadid Architects przedstawiło stadion wpisany w krajobraz, odwołujący się do początków Maksimiru i widowni ukształtowanej jako ziemny nasyp. Cały teren biuro potraktowało jako miejski park sportowy, dostępny także poza dniami meczowymi. Również zagrebski zespół 3LHD akcentował rolę stadionu jako aktywnej przestrzeni publicznej. Lokalne biuro Urbane ideje połączyło natomiast siły z Kengo Kuma & Associates — pracownią mającą w dorobku Japoński Stadion Narodowy w Tokio. W konkursie uczestniczyli także Proarh Davora Matekovicia, GEplus wspólnie z DBA Architects oraz architekt Otto Barić.
VG13, czyli młodzi architekci z Włoch
VG13 to mediolańskie studio projektowe prowadzone przez duet Tommaso Fantini i Alberto Rossi. Obaj urodzili się w 1992 roku, a swoje studia na Accademia di architettura w Mendrisio ukończyli w 2017 roku. Łączą projektowanie z działalnością akademicką: prowadzili zajęcia m.in. w Mendrisio, Neapolu, Genui i Biberach. Deklarują przywiązanie do wyraźnej idei, która pozostaje czytelna mimo ograniczeń budżetowych, klimatycznych i prawnych. Ich dorobek obejmuje realizacje we Włoszech, Szwajcarii i Maroku, od wnętrz i domów po obiekty użytkowe. W portfolio znajdują się kamienna willa w Carovigno, dom z czterema ogrodami w Marrakeszu oraz betonowy magazyn w Monforte d’Alba. Maksimir przenosi ich praktykę na skalę dużego obiektu publicznego, którego forma podlega wyjątkowo silnej społecznej ocenie.
Polsko-francuska propozycja z okrężną, czerwoną promenadą
Piątą nagrodę zdobyła polska pracownia P2PA wspólnie z francuskim LAN. Ich propozycja również sięga do Turiny, lecz rozwija ten punkt wyjścia poprzez rytm konstrukcji, kolor i sieć przestrzeni publicznych. Analiza planu Zagrzebia z 1907 roku pozwoliła autorom odczytać dawne powiązanie głównej alei parku Maksimir z dzisiejszą ulicą Johna F. Kennedy’ego. Projekt podejmuje tę relację za pomocą trójkątnego placu i pieszej osi prowadzącej od południowego węzła komunikacyjnego ku parkowi. Okrężna promenada wiąże basen z częścią lekkoatletyczną, a hale sportowe porządkują południowo-zachodnią krawędź kompleksu. Trójkąt, linia, koło i prostokąt tworzą czytelny schemat organizujący cały teren.
9
Konstrukcja zaangażowana w kibicowanie
Sam stadion otrzymał mocną, czerwoną oprawę. Powtarzalne elementy elewacji, zestawiające pełne powierzchnie z prześwitami, stanowią abstrakcyjne odwołanie do chorwackiej szachownicy obecnej także w herbie Dinama. Głęboki błękit trybun dopełnia klubową identyfikację. Wysokie podcienia, budowane przez rytm ukośnych podpór, nadają wejściu monumentalność, a zarazem zapewniają osłonięte miejsce spotkań i oczekiwania. Konstrukcja uczestniczy tu bezpośrednio w doświadczeniu widza, od pierwszego kontaktu z budynkiem po zajęcie miejsca na trybunie.
P2PA i LAN szczegółowo zaprojektowały również moment wejścia na stadion. Główną esplanadę wyniesiono osiem metrów ponad poziom placu przy basenie, prowadząc kibiców na poziom pomiędzy dolnym a górnym pierścieniem widowni. Po przekroczeniu kontroli dostępu mają od razu zobaczyć boisko i wypełniające się trybuny. Rozdzielenie poziomów porządkuje ruch publiczności, gości VIP i obsługi, a podcienia łączą obiekt z pieszym bulwarem. Place, promenady i funkcje dostępne poza dniami meczowymi mają utrzymywać aktywność kompleksu przez cały rok. W tej propozycji tożsamość stadionu powstaje zarówno z symboli i architektonicznych odniesień, jak i z codziennych dróg jego użytkowników.
Przeczytaj także o innych stadionach:
Betonowe spirale i czerwone dźwigary stadionu San Siro. La Scala Futbolu przechodzi do historii
---
Dziękujemy, że tu jesteś!
Posłuchaj także naszego Podcastu Architektonicznego
