Architektura MuratorKrytykaFragments of Metropolis 3: ekspresjonizm górą

Fragments of Metropolis 3: ekspresjonizm górą

Książka ma charakter atlasu, ułożonego według niezbyt zrozumiałego porządku – nie jest on chronologiczny, nie rządzi nim też geografia czy typologia budowli. Na kolejnych stronach zaprezentowano budynki użyteczności publicznej i mieszkalne, czasem obiekty małej architektury. Piszą Pitor Lewicki i Kazimierz Łatak.

Fragments of Metropolis 3: ekspresjonizm górą
Niels Lehmann, Christoph Rauhut, Fragments of Metropolis. East/Osten, Hirmer Verlag 2018

W zamierzchłych czasach lat 80., gdy studiowaliśmy na Wydziale Architektury Politechniki Krakowskiej, wyczekiwaliśmy dnia, kiedy dane nam będzie obejrzeć film Fritza Langa Metropolis. Jakże często przywoływany był ten obraz w publikacjach architektonicznych, zwłaszcza książkach dotykających historii architektury międzywojennej – i tej nieco wcześniejszej. Częstotliwość, z jaką występował (i występuje nadal) w rozmaitych tekstach – fachowych i bardziej popularnych – w połączeniu z ówczesną niemożnością obejrzenia go, czyniło zeń film „kultowy”. I to zanim jeszcze termin ten zyskał nowe znaczenie, nieco odmienne od pierwotnego. Fenomen miast, fascynujący współczesnych epoki, której apogeum przypada na lata 20. XX wieku, wyrażał się w wielu dziedzinach sztuki: w filmie, muzyce, literaturze, malarstwie i rzeźbie, również w architekturze. Zwykło się określać ten kierunek mianem ekspresjonizmu. Trwał krótko, lecz pozostawił niemało ciekawej spuścizny, zwłaszcza w Europie – w tym Środkowej i Wschodniej. Fragments of Metropolis jest trzecim tomem większej publikacji („Am” 9/2016), która przybliża zachowane realizacje z owego czasu i nurtu. Obejmuje budowle z terenów obecnych Czech, Słowacji i Polski.

Zanim o meritum, kilka drobnych spostrzeżeń: czy to przypadek, że z Osten na okładce książki wewnątrz – na stronie tytułowej – został tylko fragment (Ost)? Dlaczego z listy 172 obiektów zilustrowano w zbliżony sposób większość, ale ostatnie 35 pozostało wyłącznie suchym spisem, zajmującym kilka kartek publikacji? Fragmenty… Książka ma charakter atlasu, ułożonego według niezbyt zrozumiałego porządku – nie jest on chronologiczny, nie rządzi nim też geografia czy typologia budowli. Na kolejnych stronach zaprezentowano budynki użyteczności publicznej i mieszkalne, czasem obiekty małej architektury. Zamieszczono kolorowe, współczesne fotografie – po jednej bądź dwu na budowlę. Zdjęciom, co szczególnie cenne, często towarzyszą rysunki – rzuty lub elewacje, utrzymane wszystkie w jednolitej szacie graficznej i skali (1:1000). I jak my marzyliśmy o Metropolis, tak miasta wspomnianych trzech państw marzyły o metropoliach. Aspiracje większych i mniejszych ośrodków – trudno tu szukać miast wielkości Berlina czy Wiednia – wyraziły się wielkomiejską architekturą. Choć żaden z publikowanych budynków nie dorównuje rozmiarami hamburskiemu Chilehaus, sztandarowemu dziełu ekspresjonizmu, niejeden z nich mógłby się z nim zmierzyć siłą wyrazu. Część będzie doskonale znana fachowcom: polscy czytelnicy rozpoznają z łatwością gmach Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie (proj. Jan Koszczyc-Witkiewicz), budynek mieszkalny przy pl. Inwalidów w Krakowie (proj. Wacław Nowakowski) czy siedzibę komendy policji we Wrocławiu (proj. Rudolf Fernholz). Z kolei niejedna z prezentowanych realizacji czeskich i słowackich – zwłaszcza tych z mniejszych miast, położonych na uboczu szlaków turystycznych – może być ciekawym odkryciem, które ucieszy oko miłośnika architektury lat 20. Niestety przegląd zamieszczonych zdjęć przynosi także smutną refleksję. Część budynków jest zniszczona i zaniedbana. Inne zaś – odnowione tandetnie, pokryte farbą bez wyczucia. Ale nawet w tych obu przypadkach siła charakteru prezentowanych budowli wygrywa z ich obecną – nieszczęsną – postacią. Ekspresjonizm górą!

„Architektura-murator” na BAZARCHU! Już w najbliższy weekend kolejna edycja BAZARCHU, czyli najpopularniejszych targów książek i wydawnictw architektonicznych. W programie m.in. spotkanie autorskie z Czesławem Bieleckim, warsztaty dla dzieci i młodzieży oraz teatralna adaptacja komiksu „Robert Moses. Ukryty władca Nowego Jorku”. Nie zabraknie też „Architektury-murator” ze specjalną ofertą prenumeraty dla wszystkich pasjonatów czytelnictwa!
Czy warto zajmować się projektowaniem liter? Bezpłatna publikacja Otwiera oczy, obala mity, prezentuje świat niezależnych projektantów krojów pisma w Polsce. Cyfrową wersję publikacji „Independent Type” można pobrać bezpłatnie.
MUR. Ilustrowany atlas architektury Muranowa Nakładem Centrum Architektury ukazał się kolejny przewodnik po Warszawie, tym razem poświęcony architekturze Muranowa. Najważniejsze realizacje dzielnicy zilustrowali Kamila Doniec, Maciej Drążkiewicz, Mateusz Gryzło i Maria Łomia, a tekstami opatrzyli Beata Chomątowska, współzałożycielka stowarzyszenia Stacja Muranów, krytyk architektury Grzegorz Piątek i Katarzyna Uchowicz, badaczka z Instytutu Sztuki PAN.
Ilustrowany atlas architektury Łodzi Centrum Architektury zaprasza na premierę kolejnego przewodnika, tym razem poświęconego architekturze Łodzi. Najważniejsze realizacje miasta zilustrowali Mateusz Gryzło, Hubert Przybyszewski i Maria Łomiak, a tekstami opatrzyli Anna i Błażej Ciarkowscy, łodzianie, znawcy i miłośnicy miasta.
Gdynia obiecana: nowa książka Grzegorza Piątka Nakładem Wydawnictwa W.A.B. wkrótce ukaże się długo wyczekiwana książka Grzegorza Piątka: „Gdynia obiecana. Miasto, modernizm, modernizacja 1920-1939”. Historia rozwoju Gdyni wciąga jak najlepszy kryminał, a jednocześnie napawa czytelnika optymizmem – jeżeli tak wspaniałe miasto powstawało w tak chaotycznych warunkach, to jest jeszcze nadzieja dla naszego kraju – pisze w nocie od wydawcy Agata Twardoch.
Z miasta do miasta. Historie z czterech stron świata Już 31 sierpnia nakładem wydawnictwa Dwie Siostry ukaże się książka „Z miasta do miasta. Historie z czterech stron świata” autorstwa Michała Strzałkowskiego.  To pełna informacji, ciekawostek i świetnych ilustracji Łukasza Majewskiego publikacja o wyjątkowych miastach, miasteczkach i metropoliach z całego świata.