Architektura MuratorKrytykaKsiążki o architekturze: Star City. The future under Communism

Książki o architekturze: Star City. The future under Communism

Choć książka Star City. The future under Communism nie jest poświęcona wyłącznie architekturze, autorzy poszczególnych esejów ukazują wpływ kosmologii na projektowanie: od Planitów Kazimierza Malewicza przez projekt Heliopolis, po ikoniczne budynki, takie jak Ministerstwo Transportu w Tbilisi. Publikację recenzuje Łukasz Wojciechowski  

Architektura i żelazna kurtyna, Star city. The future under communism

Miasto Gwiazd – Zwiezdograd – to poetycki przydomek Bajkonuru, słynnego radzieckiego kosmodromu, wymyślony specjalnie na wizytę francuskiego prezydenta Georgesʼa Pompidou w 1973 roku. Tak naprawdę miasteczko o nazwie Bajkonur znaj - duje się 300 kilometrów od faktycznej stacji kosmicznej i dla zachowania pozoru prawdy wyposażono je w makiety rakiet. Podczas zimnowojennego wyścigu kosmicznego z jednej strony prowadzono działania dezinformacyjne, z drugiej propaganda wykorzystywała w pełni sukcesy odciętych od świata naukowców skoszarowanych gdzieś wśród kazachskich stepów. Wizje przyszłości kreślono w powieściach i filmach sci-fi, czasopismach popularno-naukowych, o podboju gwiazd pisano piosenki, wiersze i książki dla dzieci, na placach zabaw ustawia - no małe rakiety. Temat ten stał się przedmiotem rozważań artystycznych i filozoficznych, a także znalazł ujście w projektach architektonicznych.

Książka Star City to zbiór tekstów o przyszłości widzianej oczami artystów i architektów czasów ZSRR. Publikacja jest następstwem wystawy zorganizowanej w Nottingham w 2010 roku. Głównym składnikiem opisywanych w Star City wizji był podbój kosmosu – romantyczne marzenie o oderwaniu się od Ziemi, o międzygwiezdnych podróżach czy nawet o zasiedleniu innych planet i spotkaniu obcych cywilizacji. Choć na pozór temat ten luźno odnosi się do architektury, autorzy poszczególnych esejów ukazują wpływ kosmologii na projektowanie: od Planitów Kazimierza Malewicza, które miały orbitować wokół Ziemi, przez projekt Heliopolis – pierścieniowego miasta w słowackich Tatrach (VAL – Alex Mlynárĉik, Ludovit Kupkovič i Viera Meckowá), po późnomodernistyczne futurystyczne budynki jak ikoniczne Ministerstwo Transportu w Tbilisi.

Książkę otwiera przekrojowy tekst Davida Crowleya, historyka i krytyka sztuki i dizajnu z Royal College of Art Londynie, w którym znajdujemy odniesienia do literatury (Stanisław Lem), sztuki (Krzysztof Wodiczko), filmu (Milcząca Gwiazda) i architektury (Jerzy Rosołowicz). Autor kreśli obraz zróżnicowanych form twórczości czerpiących z faktycznych i potencjalnych osiągnięć radzieckiej techniki. W pozostałych tekstach tematy te są pogłębiane: Tomas Pospiszyl patrzy na ówczesne science-fiction z perspektywy Czechosłowacji, podkreślając rolę komunistycznego wizjonerstwa jako sposobu zerwania z niewygodną przeszłością; Svetlana Boym ukazuje narzędzia radzieckiej propagandy, kontrastując mity z szarą rzeczywistością zamkniętych miast, problemów technicznych i zatajanych wypadków; Łukasz Ronduda opisuje „kosmiczne wycieczki” Zdzisława Jurkiewicza – artysty z Wrocławia, który na długim czasie naświetlania fotografował ruch planet przez teleskop. Wartkie teksty, rozmowy z twórcami aktywnymi od lat 60. do dziś i bogaty materiał ilustracyjny składają się na niezwykle interesującą mozaikę różnorodnych wątków, których wspólnym mianownikiem jest absurdalne dążenie do gwiazd społeczeństw odgrodzonych od sąsiedniego – ziemskiego – świata żelazną kurtyną.

Star City. The Future under Communism

Red. Łukasz Ronduda, Alex Farquharson, Barbara Piwowarska
Mammal Foundation, Nottingham Contemporary
Tranzit.at 2011


Warszawa rysuje Skopje: nowa publikacja Centrum Architektury Nakładem Centrum Architektury ukazała się książka „Warszawa rysuje Skopje” autorstwa Kingi Nettmann-Multanowskiej. Autorka, od lat niestrudzenie badająca polskie wątki na terenie Gruzji i Macedonii Północnej, odkrywa przed czytelnikiem wciąż mało znaną historię udziału architektów z Polski w odbudowie Skopje po tragicznym trzęsieniu ziemi z 1963 roku.
Lista nieobecności: Janusz Sepioł o Archiprzewodniku Roberta Koniecznego i Tomasza Malkowskiego Lista obiektów zebranych w Archiprzewodniku budzi kilka zasadniczych pytań dotyczących całych obszarów nieobecności. Właściwie nie ma tu wsi. Trudno też znaleźć jakieś realizacje urbanistyczne. Nie ma architektury przemysłowej ani obiektów inżynierskich. Państwo jako inwestor, poza sferą kultury, właściwie nie istnieje.
Alcazar: uniwersalna opowieść o patologiach przemysłu budowlanego Nakładem Centrum Architektury wyszedł kolejny komiks. „Alcazar” Simona Lamoureta to fabularyzowana opowieść o pracownikach na indyjskiej budowie, ukazująca nepotyzm, opóźnianie wypłat, przemocowe relacje i łapówkarstwo.
„Architektki” Agaty Twardoch: 19 inspirujących rozmów z wyjątkowymi architektkami „Ta książka powstała ze złości” – pisze autorka we wstępie. „Złości na to, że kobietom w świecie architektury jest trudniej, są mniej doceniane i rzadziej nagradzane. I to nie dlatego, że są niewystarczająco dobre”. Właśnie ukazały się „Architektki” Agaty Twardoch, a my jesteśmy partnerem tej publikacji.
Archiprzewodnik po Polsce: Konieczny i Malkowski tym razem oprowadzają po polskiej architekturze współczesnej „Archiprzewodnik po Polsce” prezentuje nie tylko nowe polskie ikony, nagradzane w najważniejszych konkursach, ale też subiektywny wybór realizacji, które – zdaniem autorów – wyróżniają się innowacyjnym myśleniem o architekturze. Robert Konieczny i Tomasz Malkowski tym razem zabierają nas w podróż po polskich miastach i miasteczkach, wskazując zarówno przełomowe gmachy publiczne, jak i domy jednorodzinne czy obiekty małej architektury.
ArchiKod: nowa książka Czesława Bieleckiego Zachęta — Narodowa Galeria Sztuki i Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki zapraszają na premierę książki „ArchiKod” Czesława Bieleckiego oraz spotkanie z autorem. „Architektura-murator” jest patronem medialnym publikacji.