Architektura MuratorKrytykaPrzestrzeń publiczna 2.0. Miasto u progu XXI wieku

Przestrzeń publiczna 2.0. Miasto u progu XXI wieku

Dorota Wantuch-Matla wychodzi z założenia, że w Polsce o przestrzeni publicznej coraz częściej mówi się i pisze, lecz powstająca literatura to głównie pozycje akademickie, w niewielkim stopniu wykraczające poza kręgi uczelniane. Autorka proponuje więc m.in. typologię współczesnych miejskich przestrzeni publicznych, charakteryzując relatywnie nowe trendy i funkcje, a także opisuje nowatorskie rozwiązania architektoniczne i krajobrazowe, w tym sposoby kształtowania relacji budynek-przestrzeń, oraz technologie materiałowe i multimedialne – recenzja Michała Stangla

Przestrzeń publiczna 2.0. Miasto u progu XXI wieku
Dorota Wantuch-Matla, Przestrzeń publiczna 2.0. Miasto u progu XX wieku, Księży Młyn 2016

Książka stanowi przekrojowe kompendium aktualnych zjawisk i trendów kształtowania przestrzeni publicznych wraz z omówieniem współczesnych czynników cywilizacyjnych wpływających na ostateczny ich kształt. Odnosi się do miast zachodnich, do których autorka zalicza także miasta w Polsce – i słusznie. Szkoda jednak, że polskie przykłady są dość nieliczne. Książka powstała dzięki stypendium Młoda Polska pochodzącemu z dotacji Narodowego Centrum Kultury. Tekst to opracowana na nowo rozprawa doktorska autorki z 2013 roku Przeobrażenia i wielopostaciowość współczesnych przestrzeni publicznych. Dorota Wantuch-Matla wychodzi z założenia, że w Polsce o przestrzeni publicznej coraz częściej mówi się i pisze, lecz powstająca literatura to głównie pozycje akademickie, w niewielkim stopniu wykraczające poza kręgi uczelniane. Nie można się z tym jednak zgodzić. Przeciwnie – w ostatnich latach temat jest coraz szerzej opisywany: od publicystyki, przez tłumaczenia klasyki zagranicznej, po książki popularyzatorskie czy poradniki dostępne też w internecie (jeden z ich spisów dostępny TU).

Książka składa się z trzech części: Ewolucja, Hybrydyzacja i Polimorfizm. W pierwszej przypomniano tytułowe zagadnienie w perspektywie historycznej, od starożytności po eksperymenty dwudziestowieczne oraz opisano współczesne „konteksty”. W drugiej omówiono zjawiska dotyczące przestrzeni publicznej, takie jak technologie informacyjne, zmiany sposobów zarządzania, komercjalizacja, tematyzacja czy bezpieczeństwo. Zebranie tych zagadnień w jednym, popularnym kompendium może mieć wartość dla niezaznajomionego z problematyką czytelnika. Ciekawa jest druga połowa książki, gdzie autorka przedstawia nowe zjawiska odnosząc się do sfery projektowania przestrzeni publicznej. Tu opisano jej nowe funkcje związane z aktualnymi, rodzącymi się formami rekreacji, kreatywności, handlu czy wdrażaniem koncepcji ekologicznych. Pokazano nowatorskie rozwiązania architektoniczne i krajobrazowe, w tym sposoby kształtowania relacji budynek-przestrzeń, oraz technologie materiałowe i multimedialne. W ostatniej części autorka proponuje typologię współczesnych miejskich przestrzeni publicznych, charakteryzując relatywnie nowe trendy i funkcje (np. węzły zintegrowanego transportu z przestrzenią publiczną, przestrzenie komercyjno-handlowe, rewitalizowane tereny zdegradowane). Na tym tle, dopiero przy końcu książki, opisuje relacje przestrzeni publicznej i struktury miejskiej. Niewykorzystaną szansą publikacji są ilustracje. W wydanym na papierze kredowym tomie jest ich wprawdzie ponad 200, ale to niemal zawsze pojedyncze zdjęcia – „pocztówki”, które nie pogłębiają omawianej tematyki. Najczęściej nie ma też do nich odniesień w tekście. Szkoda, bo cenne byłoby zestawienie różnorodnych ilustracji, bądź to ukazujących przekrojowo opisywane zagadnienia (np. sposoby wykorzystania pochyłych dachów jako przestrzeni publicznej), bądź kompleksowo prezentujących konkretne miejsca (rzuty, schematy, przekroje, fotografie z lotu ptaka i z poziomu człowieka). Wszak w dobrych publikacjach architektonicznych ilustracje są nie dodatkiem do tekstu, ale pełnoprawnym materiałem porządkującym i wyjaśniającym konkretne zagadnienia.

Michał Stangel

MUR. Ilustrowany atlas architektury Muranowa – pomóż go wydrukować! Centrum Architektury prowadzi zbiórkę na druk ósmego tomu z serii ilustrowanych atlasów warszawskiej architektury. Książkę, tym razem poświęconą dzielnicy Muranów, napisali Beata Chomątowska, Grzegorz Piątek i Katarzyna Uchowicz.
Warszawa rysuje Skopje: nowa publikacja Centrum Architektury Nakładem Centrum Architektury ukazała się książka „Warszawa rysuje Skopje” autorstwa Kingi Nettmann-Multanowskiej. Autorka, od lat niestrudzenie badająca polskie wątki na terenie Gruzji i Macedonii Północnej, odkrywa przed czytelnikiem wciąż mało znaną historię udziału architektów z Polski w odbudowie Skopje po tragicznym trzęsieniu ziemi z 1963 roku.
Lista nieobecności: Janusz Sepioł o Archiprzewodniku Roberta Koniecznego i Tomasza Malkowskiego Lista obiektów zebranych w Archiprzewodniku budzi kilka zasadniczych pytań dotyczących całych obszarów nieobecności. Właściwie nie ma tu wsi. Trudno też znaleźć jakieś realizacje urbanistyczne. Nie ma architektury przemysłowej ani obiektów inżynierskich. Państwo jako inwestor, poza sferą kultury, właściwie nie istnieje.
Alcazar: uniwersalna opowieść o patologiach przemysłu budowlanego Nakładem Centrum Architektury wyszedł kolejny komiks. „Alcazar” Simona Lamoureta to fabularyzowana opowieść o pracownikach na indyjskiej budowie, ukazująca nepotyzm, opóźnianie wypłat, przemocowe relacje i łapówkarstwo.
„Architektki” Agaty Twardoch: 19 inspirujących rozmów z wyjątkowymi architektkami „Ta książka powstała ze złości” – pisze autorka we wstępie. „Złości na to, że kobietom w świecie architektury jest trudniej, są mniej doceniane i rzadziej nagradzane. I to nie dlatego, że są niewystarczająco dobre”. Właśnie ukazały się „Architektki” Agaty Twardoch, a my jesteśmy partnerem tej publikacji.
Archiprzewodnik po Polsce: Konieczny i Malkowski tym razem oprowadzają po polskiej architekturze współczesnej „Archiprzewodnik po Polsce” prezentuje nie tylko nowe polskie ikony, nagradzane w najważniejszych konkursach, ale też subiektywny wybór realizacji, które – zdaniem autorów – wyróżniają się innowacyjnym myśleniem o architekturze. Robert Konieczny i Tomasz Malkowski tym razem zabierają nas w podróż po polskich miastach i miasteczkach, wskazując zarówno przełomowe gmachy publiczne, jak i domy jednorodzinne czy obiekty małej architektury.