Spis treści
Surower materiały w norweskim krajobrazie
W 1883 roku wybrzeże norweskiego Arendal było miejscem intensywnej działalności handlowej. W lokalnych portach przeładowywano drewno, które później - drogą morską - trafiało do odbiorców w całej Europie. Bliskość lasów, dostęp do wody i rozwinięta żegluga tworzyły warunki sprzyjające rozwojowi przemysłu drzewnego. W takim otoczeniu, pomiędzy skalistym wybrzeżem a wodą, powstał tartak parowy i strugarnia Strømsbu.
Architektura tartaku wynikała przede wszystkim z przeznaczenia. Budynki musiały pomieścić urządzenia do obróbki drewna; zapewnić miejsce na jego składowanie i umożliwić sprawny transport materiałów. Powstał zespół prostych, użytkowych obiektów, w których dominowały drewno i kamień. Surowe materiały dobrze wpisywały się w otaczający krajobraz, a ich zastosowanie odpowiadało lokalnym tradycjom budowlanym.
Przez kolejne dziesięciolecia zabudowania Strømsbu wielokrotnie zmieniały funkcję. Po zakończeniu działalności tartaku mieściły się tu między innymi punkt sprzedaży drewna, magazyn i warsztat samochodowy. Każdy kolejny użytkownik dostosowywał przestrzeń do własnych potrzeb. Z czasem pierwotny układ zespołu został częściowo zatarty, a jeden z budynków łączących jego historyczne części rozebrano. Mimo tych zmian zachowało się wystarczająco dużo oryginalnej substancji, by dawna funkcja miejsca pozostała czytelna.
Ubezpieczenia morskie w zabytkowym tartaku
Ponad 140 lat po uruchomieniu tartaku jego zabudowania otrzymały kolejne przeznaczenie. Za adaptację odpowiadają duńska pracownia Henning Larsen oraz firma Rambøll. Nowym użytkownikiem kompleksu została firma Gard, zajmująca się ubezpieczeniami morskimi. Charakter prowadzonej tu działalności zmienił się całkowicie. Mimo to architekci zadbali o zachowanie symbolicznego związku miejsca z żeglugą i międzynarodowym handlem.
Czytaj także: Tak daje się zabytkom drugie życie. Oto polskie metamorfozy na plus
Powierzchnia przebudowanego zespołu wynosi 2390 m². Nowe biura połączono tunelem pieszym z główną siedzibą Gard w Arendal. Architekci musieli więc dostosować zabytkową zabudowę do wymagań współczesnego miejsca pracy, nie pozbawiając jej przemysłowej tożsamości. Podstawą projektu stało się odtworzenie historycznej kompozycji trzech brył. Odrestaurowano dawny magazyn drewna oraz właściwy budynek tartaku. Pomiędzy nimi odbudowano nieistniejący już obiekt, przywracając ciągłość przestrzenną zespołu. Magazyn został dodatkowo rozbudowany. W ten sposób udało się odzyskać dawny układ zabudowy, a jednocześnie wygospodarować powierzchnię niezbędną do funkcjonowania biur.
Wewnątrz znalazły się elastyczne przestrzenie do pracy, spotkań i współpracy. Zadbano o lepszy dostęp światła dziennego oraz rozwiązania zwiększające dostępność budynków. Nowe elementy wprowadzono jednak w taki sposób, by nie zdominowały zachowanej struktury.
Charakter tartaku wynika w równym stopniu z zastosowanego drewna, kamienia i relacji z wodą, co z samych budynków. Chcieliśmy wykorzystać te cechy, pozwalając, by historia miejsca pozostała widoczna, a jednocześnie tworząc przestrzeń dla zupełnie innego sposobu pracy.
– wyjaśnia Fred Awty, dyrektor ds. projektowania w Henning Larsen.
Przemysłowe posadzki i tarasy z bali
Równie istotnym elementem projektu stało się zagospodarowanie otaczającego je terenu. Architekci postanowili wykorzystać materiały pochodzące z rozbiórek i zachowanych fragmentów dawnego tartaku. Kamienie z pierwotnych fundamentów i konstrukcji posłużyły do wzniesienia murów, wykonania elementów małej architektury oraz budowy systemu odwadniającego. Stare drewniane bale wykorzystano do utworzenia tarasów i schodów. Z kolei odzyskane płytki zestawiono ze żwirem, korą i trocinami, nawiązując do wyglądu XIX-wiecznych posadzek przemysłowych.
Czytaj także: To nie takie małe piwo! Dawne browary stają się najbardziej pożądanymi adresami w polskich miastach
Projekt krajobrazowy powstał we współpracy z ekologami z Rambøll. Zamiast całkowicie przekształcać skaliste wybrzeże w uporządkowany ogród biurowy, zdecydowano się wykorzystać jego naturalne właściwości. Wprowadzono rodzime gatunki roślin, w tym nadmorskie trawy i roślinność łąkową. Przygotowano również piaszczyste siedliska dla owadów zapylających, hotele dla pszczół oraz miejsca gniazdowania utworzone z martwego drewna.
Szczególną uwagę poświęcono motylom. Dobór roślin żywicielskich i nektarodajnych nawiązuje do siedlisk występujących na pobliskiej wyspie Tromøya. Kamienne murki i inne elementy wykonane z odzyskanych materiałów mają z kolei zapewniać schronienie drobnym zwierzętom.
Pomiędzy tymi siedliskami rozmieszczono przestrzenie przeznaczone dla pracowników: miejsca odpoczynku, nieformalnych spotkań i rekreacji.
Drugie życie przemysłowych budynków
Przebudowa Strømsbu wpisuje się w szerszy nurt adaptacji architektury przemysłowej, w którym coraz większą wagę przykłada się do zachowania istniejących konstrukcji, materiałów i śladów wcześniejszego użytkowania. Podobne realizacje wielokrotnie opisywaliśmy na łamach „Architektury-murator”.
Jedną z nich jest adaptacja fabryki Vapor Cortès w hiszpańskiej Terrassie. Dawne hale przemysłowe przekształcono tam w siedzibę fundacji Prodis, działającej na rzecz osób z niepełnosprawnościami. Projektanci z H ARQUITECTES odsłonili historyczne konstrukcje i przywrócili znaczenie dawnej uliczce technicznej pomiędzy magazynami, zamieniając ją w publiczny pasaż. Zamiast ukrywać ślady kolejnych przebudów, uczynili z nich ważny element architektury.
W Polsce interesującym przykładem jest Cukrownia Żnin, gdzie dawny zakład przemysłowy z końca XIX wieku przystosowano do funkcji turystycznych i hotelowych. Projektanci starali się zachować możliwie dużo oryginalnej architektury, a nowe konstrukcje wprowadzali przede wszystkim tam, gdzie były niezbędne.
Zachęcamy do lektury powyższych publikacji.
