Spis treści
Dziedzictwo przemysłowe znowu przysłuży się miastu
Fabryka Urządzeń Górniczych Montana S.A. od prawie stu lat funkcjonuje jako istotny element przemysłowego krajobrazu Katowic. Położona obok Fabryki Porcelany, przez wiele lat tworzyła razem z nią jeden z największych kompleksów produkcyjnych w mieście. Zmiany ustrojowe lat 90. doprowadziły do rozdzielenia obu zakładów i oddzielenia ich ogrodzeniem. Obecnie jednak na horyzoncie pojawiła się możliwość ponownego włączenia tego obszaru w strukturę miasta.
Czytaj także: Rewitalizacja ma na celu społeczne przekształcenie dzielnicy w żywą tkankę miasta. To krakowska Apteka Designu
Już rok temu Roman Łuczak, reprezentujący Montanę, zapowiadał na łamach „Gazety Wyborczej” plan zmian w funkcjonowaniu zakładu:
Ogłaszamy plan przekształcenia swojej fabryki, ale firma zdecydowała się zachować historyczną przemysłową architekturę, w którą zostanie wkomponowane nowoczesne centrum usługowe o nazwie "Fabryka Montana".
Jak podkreślał, celem jest stworzenie przestrzeni dla działalności handlowej, pracowni projektowych oraz firm potrzebujących miejsca do ekspozycji lub działań muzycznych. Za projekt realizacji odpowiada Studio Wojciech Fudala. Projekt Fabryki Montana zakłada gruntowną rewitalizację istniejących hal i dostosowanie ich do nowych funkcji, m.in. technologicznych, edukacyjnych, usługowych i społecznych. Inwestycja ma łączyć dziedzictwo przemysłowe z aktualnymi potrzebami miasta.
Podstawowym założeniem projektu jest zachowanie oryginalnego charakteru obiektu. Istniejąca konstrukcja i historyczne detale zostaną wykorzystane na nowo, co ograniczy skalę ingerencji i wpływ inwestycji na środowisko. Na terenie fabryki pozostanie także dawna suwnica jako trwały element przypominający o pierwotnej funkcji tego miejsca.
i
Zniknie ogrodzenie, zastąpi je nowy, miejski plac
Równocześnie z pracami przy budynkach przewidziano zagospodarowanie otoczenia. Utwardzone place mają zostać zastąpione zielenią i ogólnodostępnymi przestrzeniami publicznymi. Między Montaną a Fabryką Porcelany zaplanowano miejski plac, który ponownie połączy oba tereny i włączy je w spójną strukturę miasta.
Realizacja projektu ma doprowadzić do powstania miejsca łączącego działalność innowacyjną, biznesową i funkcje publiczne. Dzięki temu Fabryka Montana może stać się jednym z ważniejszych przykładów przemian obszarów poprzemysłowych na Śląsku. Dawne hale produkcyjne, o wysokości przekraczającej 10 metrów, pozwalają na wydzielenie dodatkowej kondygnacji. Na powierzchni około 3 tys. m² planowane jest utworzenie hubu technologicznego oraz strefy coworkingowej dla startupów, freelancerów, zespołów technologicznych i małych przedsiębiorstw. Całość uzupełnią sale szkoleniowe, konferencyjne i eventowe, przygotowane do organizacji spotkań branżowych, hackathonów oraz wydarzeń kulturalnych. Na poziomie parteru przewidziano usługi ogólnodostępne, w tym gastronomię, ofertę sportową i placówki medyczne, skierowane do mieszkańców oraz użytkowników kompleksu.
Królewska Papiernia w Konstancinie-Jeziornej
Diabeł tkwi jednak w szczegółach, a najwięcej istotnych decyzji projektowych zapadnie w skali detalu - na późniejszych etapach budowy. Pod tym kątem warto przyjrzeć się realizowanej obecnie rewitalizacji Królewskiej Papierni w Konstancinie-Jeziornej, prowadzonej przez Grupę Arche. Trwający etap inwestycji, którego zakończenie planowane jest na koniec 2028 roku, obejmuje adaptację dawnych obiektów przemysłowych na hotel, restaurację, muzeum, biura oraz sale konferencyjne.
Proces ponownego wykorzystania istniejących materiałów bezpośrednio wpływa na kształt projektu, który jest na bieżąco korygowany. Architekci podkreślają, że takie podejście znacząco utrudnia planowanie kolejnych faz prac. Przykładem są przedwojenne kraty, prawdopodobnie z około 1910 roku, odkryte przypadkowo w jednej ze ścian. Zgodnie z pierwotnymi założeniami w tym miejscu miały powstać wejścia do sali konferencyjnej, jednak po odkryciu elementów zmieniono koncepcję. Kraty zostały zdemontowane, oczyszczone i zabezpieczone, a docelowo uzupełnione zostaną przeszkleniami.
Projekt obfituje w rozwiązania łączące stare z nowym - na słupach z lat 60. wykonano nowy strop i belki, a istniejąca cegła w ścianach została wyraźnie oddzielona od współczesnych uzupełnień. W przestrzeni przeznaczonej na główną siedzibę Grupy Arche powstała ścianka wykonana z odzyskanych luksferów. Ze względu na kruchość materiału udało się zachować około 50% z nich. Architekci podkreślają, że w tego typu realizacjach kluczowe znaczenie ma tu elastyczność i gotowość do improwizacji.
Fabryka Montana już zaraz na 4 Design Days 2026
Projekt rewitalizacji Fabryki Montana zostanie po raz pierwszy zaprezentowany publicznie podczas konferencji 4 Design Days 2026, w ramach sesji „Hot List: O tych projektach mówi branża!”. O planowanych zmianach i założeniach projektu opowiedzą Wojciech Fudala, autor koncepcji, oraz Roman Łuczak, prezes spółki Montana S.A. Spotkanie odbędzie się w piątek 23 stycznia 2026 roku o godz. 13:30 w Międzynarodowym Centrum Kongresowym, na Scenie 5, w Sali Wielofunkcyjnej C.
Czytaj także: 4 Design Days 2026. Dwa dni rozmów o przyszłości architektury i miast
Przez cały czas trwania wydarzenia na stoisku Montana S.A. w Sali Wielofunkcyjnej MCK będzie dostępna wystawa poświęcona projektowi rewitalizacji Fabryki Montana oraz możliwość wirtualnego spaceru po obiekcie z wykorzystaniem gogli VR.
