Architektura MuratorBibliotekaSOS Brutalism. A Global Survey

SOS Brutalism. A Global Survey

W 2015 roku frankfurckie Deutsches Architekturmuseum wraz z Wüstenrot Foundation podjęło kampanię na rzecz ochrony brutalistycznych budynków. Promowano ją hasłem SOS Brutalizm. Ratujmy betonowe monstra! Jak zauważają twórcy projektu, brutalistyczna architektura z całą jej surowością i pokazaną „bez osłonek” konstrukcją jest wyjątkowo fotogeniczna i zyskała już kultowy status w mediach społecznościowych. Całe przedsięwzięcie podsumowuje wystawa w DAM oraz dwutomowa publikacja. To siódma książka poświęcona temu kierunkowi architektonicznemu w ostatnich trzech latach, będąca jak dotychczas najpełniejszym ujęciem tematu – recenzja Agnieszki Dąbrowskiej.

sos brutalizm

Frankfurckie Deutsches Architekturmuseum (DAM) to jedna z tych instytucji, które robią dziś najwięcej dla promowania, dokumentowania i badania architektury, nie tylko w Europie. Niemieccy kuratorzy mają doskonałe wyczucie aktualnych tematów, umiejętność rozwijania dyskusji o nich i gromadzenia potrzebnych do tego danych. W 2015 roku muzeum wraz z Wüstenrot Foundation podjęło kampanię na rzecz ochrony brutalistycznych budynków. Promowano ją hasłem SOS Brutalizm. Ratujmy betonowe monstra! Jak zauważają twórcy projektu, brutalistyczna architektura z całą jej surowością i pokazaną „bez osłonek” konstrukcją jest wyjątkowo fotogeniczna i zyskała już kultowy status w mediach społecznościowych. Z drugiej strony wielu tym budynkom, w rzeczywistości niecyfrowej postrzeganym po prostu jako brzydkie, grozi dziś wyburzenie albo nieprzemyślana modernizacja. Stąd #SOSBrutalism – potężne narzędzie pozwalające fanom brutalizmu łączyć siły i komunikować się za pomocą mediów społecznościowych. Dzięki internautom na stronie www.sosbrutalism.org można dziś znaleźć ponad 1100 przykładów takiej architektury (obiekty zagrożone wyburzeniem oznaczono na czerwono; mamy wśród nich i dwa przykłady z Polski), a całe przedsięwzięcie podsumowuje wystawa w DAM oraz dwutomowa publikacja. To siódma książka poświęcona temu kierunkowi architektonicznemu w ostatnich trzech latach, będąca jak dotychczas najpełniejszym ujęciem tematu. Niemieccy kuratorzy-redaktorzy poszukują rzemieślniczej, rzeźbiarskiej, ale też – co nie mniej ważne – regionalnej twarzy brutalizmu. Nie interesuje ich modernistyczna z gruntu etyka budowania oszczędnego i szczerego, ale estetyka tej architektury, i mają to odwagę przyznać. W 1955 roku, w nawiązaniu do projektowych koncepcji Alison i Petera Smithsonów, brutalistyczną architekturę zdefiniował brytyjski krytyk Reyner Banham. Jednak już w 1966 roku ogłosił jej śmierć, bo to, co początkowo było postawą etyczną zmieniło się w estetykę, styl. I tu właśnie zaczyna się opowieść autorów projektu SOS Brutalism, poszukujących fotogenicznych „betonowych monstrów”. Pierwszy tom publikacji dokumentuje 120 najbardziej znaczących brutalistycznych budynków świata. Zawiera też teksty opisujące rozwój tego nurtu w architekturze 12 regionów wraz z wyróżnieniem znaczących miejsc, takich jak Skopje czy New Haven. Druga część podsumowuje sympozjum na temat brutalizmu, które odbyło się w Berlinie w 2012 roku. To monumentalne, doskonale opracowane wydawnictwo budzi jedną wątpliwość. Zasadnicze pytanie brzmi, czy brutalistyczny budynek może być z innego materiału niż rozpropagowany przez Le Corbusiera béton brut. Autorzy publikacji odpowiadają na nie twierdząco. Holenderski krytyk Hans Ibelings, opisujący architekturę naszego regionu – Europy Wschodniej – ze świadomością napinania granic przytacza przykłady masywnych gmachów o „gładkich” elewacjach – szklanych czy obłożonych kamieniem. Może zatem w przedsięwzięciu pod hasłem SOS Brutalism chodzi po prostu o późny modernizm? Przykład z Polski zaprezentowany pośród 120 obiektów ze świata to wycyzelowany, betonowy klejnot wprawiony w pas dawnych murów Krakowa – tzw. Bunkier Sztuki autorstwa Krystyny Tołłoczko-Różyskiej. Zapewne, tak samo jak inni przywoływani w książce architekci, autorka budynku nie byłaby zadowolona z powodu zaklasyfikowania jej dzieła do nurtu brutalizmu (nie cierpiała też podobno nazwy Bunkier Sztuki). Jak w przypadku każdego w miarę świeżego kierunku artystycznego definicja i kanon brutalizmu bowiem dopiero się tworzą.

Warszawa rysuje Skopje: nowa publikacja Centrum Architektury Nakładem Centrum Architektury ukazała się książka „Warszawa rysuje Skopje” autorstwa Kingi Nettmann-Multanowskiej. Autorka, od lat niestrudzenie badająca polskie wątki na terenie Gruzji i Macedonii Północnej, odkrywa przed czytelnikiem wciąż mało znaną historię udziału architektów z Polski w odbudowie Skopje po tragicznym trzęsieniu ziemi z 1963 roku.
Lista nieobecności: Janusz Sepioł o Archiprzewodniku Roberta Koniecznego i Tomasza Malkowskiego Lista obiektów zebranych w Archiprzewodniku budzi kilka zasadniczych pytań dotyczących całych obszarów nieobecności. Właściwie nie ma tu wsi. Trudno też znaleźć jakieś realizacje urbanistyczne. Nie ma architektury przemysłowej ani obiektów inżynierskich. Państwo jako inwestor, poza sferą kultury, właściwie nie istnieje.
Alcazar: uniwersalna opowieść o patologiach przemysłu budowlanego Nakładem Centrum Architektury wyszedł kolejny komiks. „Alcazar” Simona Lamoureta to fabularyzowana opowieść o pracownikach na indyjskiej budowie, ukazująca nepotyzm, opóźnianie wypłat, przemocowe relacje i łapówkarstwo.
„Architektki” Agaty Twardoch: 19 inspirujących rozmów z wyjątkowymi architektkami „Ta książka powstała ze złości” – pisze autorka we wstępie. „Złości na to, że kobietom w świecie architektury jest trudniej, są mniej doceniane i rzadziej nagradzane. I to nie dlatego, że są niewystarczająco dobre”. Właśnie ukazały się „Architektki” Agaty Twardoch, a my jesteśmy partnerem tej publikacji.
Archiprzewodnik po Polsce: Konieczny i Malkowski tym razem oprowadzają po polskiej architekturze współczesnej „Archiprzewodnik po Polsce” prezentuje nie tylko nowe polskie ikony, nagradzane w najważniejszych konkursach, ale też subiektywny wybór realizacji, które – zdaniem autorów – wyróżniają się innowacyjnym myśleniem o architekturze. Robert Konieczny i Tomasz Malkowski tym razem zabierają nas w podróż po polskich miastach i miasteczkach, wskazując zarówno przełomowe gmachy publiczne, jak i domy jednorodzinne czy obiekty małej architektury.
ArchiKod: nowa książka Czesława Bieleckiego Zachęta — Narodowa Galeria Sztuki i Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki zapraszają na premierę książki „ArchiKod” Czesława Bieleckiego oraz spotkanie z autorem. „Architektura-murator” jest patronem medialnym publikacji.
W aktualnym numerze Architektury