Architektura MuratorKrytyka„Herito”, socmodernizm w architekturze, nr 17-18/2014-2015

„Herito”, socmodernizm w architekturze, nr 17-18/2014-2015

Najnowszy, podwójny numer magazynu poświęcony jest w całości architekturze. Jego autorzy skupiają się na międzynarodowej dyskusji na temat przeżywającego renesans dziedzictwa architektury około roku 1960. Krajowy motyw walki o uznanie dla socmodernizmu przedstawia dogłębnie Magdalena Link-Lenczowska, dowodząc m.in. iż kontrowersje wokół tematu sprawiają, że stał się on głównym terenem negocjowania nowej obywatelskości w Polsce – recenzja Grzegorza Stiasnego.

Kwartalnik Herito, wyd. Międzynarodowe Centrum Kultury
"Herito", socmodernizm w architekturze, nr 17-18/2014-2015, Międzynarodowe Centrum Kultury

Międzynarodowe Centrum Kultury – zasłużona, narodowa instytucja działająca od początku lat 90. XX wieku przy krakowskim rynku – jest wydawcą kwartalnika „Herito”. Stanowi on znaczące forum dyskusji o dziedzictwie, kulturze, współczesności i przyszłości. Najnowszy, podwójny numer wydawnictwa poświęcony jest w całości architekturze. Jego autorzy skupiają się na międzynarodowej dyskusji na temat przeżywającego renesans dziedzictwa architektury około roku 1960.

Europejski lud od Bukaresztu po Dublin zawsze zakrzyknie, że nigdy architekci nie byli w swych dziełach tak aroganccy, brutalni i aestetyczni jak wtedy. A na wschód od Łaby na tę niechęć nałoży się jeszcze resentyment spowodowany opresyjnym systemem politycznym. Nawet wybitni badacze architektury, tacy jak Adam Miłobędzki, w końcu poprzedniego wieku określali te dzieła jako wynik ery postartystycznej reprodukującej drugorzędny funkcjonalizm biernie zapożyczony z zachodu.

Już kilka lat po opublikowaniu tych słów – nota bene przez… Międzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie (Architektura ziem Polski. Rozdział europejskiego dziedzictwa, 1994) – optyka widzenia zaczęła się diametralnie zmieniać. I to nie tylko w Polsce, gdzie pojawiły się społeczne grupy nacisku przeciwdziałające dewastacji i wyburzeniom architektury symbolicznie wyrażającej naszą nowoczesność, otwartość na rozwój i modernizację. We wschodniej części Niemiec narastała wówczas kulturowa „ostalgia”, a napędzający ją popularny film Goodbye Lenin także w Polsce zdobył serca widzów. W 2008 roku w londyńskim Victoria & Albert Museum, na wystawie Cold War Modern, pokazano już nie tylko dzieła sztuki, ale też architektury i dizajnu z lat 1945-1970, ze szczególnym zwróceniem uwagi na pracę twórców poddanych zimnowojennej presji.

Krajowy motyw walki o uznanie dla architektury socmodernistycznej przedstawia dogłębnie w „Herito” Magdalena Link-Lenczowska. W jej ujęciu to fascynująca historia, jak porządny, hitchcockowski horror. Autorka dowodzi, że kontrowersje wokół tematu sprawiają, że stał się on głównym terenem negocjowania nowej obywatelskości w Polsce. Anna Syska i Paweł Jaworski z fundacji Napraw Sobie Miasto przyglądają się centralnej, modernistycznej przestrzeni Katowic, rozciągającej się od Rynku do niezwykłej hali Spodka. A profesor Ewa Chojecka z Uniwersytetu Śląskiego rewizytuje zaprojektowane przez warszawskich urbanistów nowe socjalistyczne miasto Tychy.

Cennymi materiałami porównawczymi są teksty z zagranicy. W materiałach nadesłanych z Czech, Słowacji, Niemiec, Węgier i krajów dawnej Jugosławii przebija motyw artystycznej walki architektów – wizjonerów nie tyle z politycznym systemem, co raczej o uznanie dla swej twórczości, często dalekiej od „drugorzędnego funkcjonalizmu”. Czy i kiedy świat będzie gotowy do obiektywnej artystycznie oceny architektury tamtych czasów pozostaje wciąż otwartym pytaniem. W „Herito” sygnalizuje je tekst Żanny Komar, która omawia entuzjastyczną recepcję dzieł sowieckiego modernizmu w oczach Zachodu. To, co europejscy kuratorzy określają mianem arcydzieł czy niebywałych obiektów, rosyjscy badacze wciąż wkładają do przegródki: styl cenzury – wytwór jednych urzędników na zamówienie drugich, według typowych projektów opracowanych przez trzecich.

Tagi:
Ekstremalne budowy Z zapałem godnym lepszej sprawy dążymy do budowania w miejscach ekstremalnych, kolonizując obszary dotąd nietknięte stopą człowieka. Szukamy lokalizacji pod ziemią, pod wodą, na szczytach gór, lub jeszcze bardziej niezwykłych. Z czego to wynika? Głównie – z ciekawości, niekiedy – z rzeczywistej potrzeby, zawsze – z wyjątkowego uporu. Oskar Grąbczewski przygląda się realizacjom, które ze względu na swoją trudną lokalizację, przesuwają granice naszej wiedzy i możliwości technicznych.
Laboratorium Dostępności po raz pierwszy Punktem wyjścia do dyskusji stały się smutne statystyki. W latach 2015-2019 Integracja przeprowadziła 185 audytów dostępności architektonicznej budynków. Dla osób z niepełnosprawnością ruchową dostępnych było zaledwie 49 proc. z nich.
Świadomość architektoniczna Polaków – raport Narodowego Centrum Kultury Pod koniec listopada 2018 roku Narodowe Centrum Kultury sporządziło raport W dialogu z otoczeniem? Społeczne postrzeganie przestrzeni publicznej i architektury w Polsce. Okazało się m.in., że pojęcie architektury rozumiane jest dosyć wąsko. Kojarzy się zazwyczaj z budownictwem, rzadziej z projektowaniem, kształtowaniem otoczenia i krajobrazu, a jeszcze rzadziej z kulturą, sztuką i pięknem.
O krytyce architektonicznej. Co to jest i do czego jej potrzebujemy? Czas, w którym nieustająco ewoluowały oczekiwania wobec architektury, był też czasem zmiany oczekiwań wobec związanych z architekturą mediów. Spojrzenie autorytetów było coraz mocniej wypierane przez krytyczną analizę architektury przez jej bezpośrednich użytkowników. Tak, dziś ciągle pozostaje miejsce na profesjonalną ocenę architektury, ale krytyka staje się coraz bardziej wielowątkowa – pisze Ewa P. Porębska.
Nowe wyzwanie dla polskiej architektury Na pytanie, jak przekształcić się będzie musiała polska architektura i jej projektowanie w obliczu zachodzących zmian klimatycznych i związanych z nimi globalnych raportów oraz wdrażanych w Unii Europejskiej przepisów odpowiadają członkowie Koła Architektury Zrównoważonej Oddziału Warszawskiego SARP: Justyna Biernacka, Piotr Biernacki, Jan Dowgiałło, Piotr Jurkiewicz, Mateusz Płoszaj-Mazurek, Magda Pios, Dariusz Śmiechowski, Kinga Zinowiec-Cieplik i Anka Zawadzka.
Krzysztof Zalewski i Adam Gil o projekcie balkonu Walk-on [FILM] Wykład Krzysztofa Zalewskiego i Adama Gila na temat projektu balkonu Walk-on w Gliwicach (proj. Zalewski Architecture Group). Prezentacja odbyła się w ramach otwartych obrad jury towarzyszących konkursowi Innowacje w Architekturze 2017.