Architektura MuratorKrytykaKontestowanie kontekstu – o Centrum Edukacji Geologicznej Antoni Domicz

Kontestowanie kontekstu – o Centrum Edukacji Geologicznej Antoni Domicz

Konkurs na projekt Europejskiego Centrum Edukacji Geologicznej Uniwersytetu Warszawskiego wzbudził ogromne zainteresowanie i obrodził znakomitymi pomysłami. Rywalizowały w nim dwa podejścia do tematu – „ekologiczne”, zakładające minimalną ingerencję w przestrzeń, oraz „kontestujące kontekst”, w myśl znanego powiedzenia Rema Koolhaasa. Jury wybrało to pierwsze, inwestor zrealizował to drugie. Generalnie nie zgadzam się z kwestionowaniem werdyktów konkursowych, ale…

Centrum Edukacji Geologicznej
Przeszklony korytarz łączy w parterze poszczególne bryły. Fot. Marcin Czechowicz

Teren dawnego kamieniołomu w Chęcinach to wymarzona lokalizacja dla każdego architekta – zalesione Wzgórza Chęcińsko-Kieleckie, tło wapiennych skał, a obok ruiny średniowiecznego zamku królewskiego. Nic dziwnego, że konkurs na projekt Europejskiego Centrum Edukacji Geologicznej Uniwersytetu Warszawskiego wzbudził ogromne zainteresowanie i obrodził znakomitymi pomysłami. Moją uwagę zwróciła zwłaszcza wspólna propozycja biur ATJ Architekci i MIMIKA. Wstęga połączonych ze sobą pawilonów tworzyła dodatkową ścianę z kamieni i szkła, a trasa widokowa biegnąca po uskoku urwiska byłego kamieniołomu miała swoją kontynuację na zielonych dachach budynków. Ze wszystkich pomieszczeń można było podziwiać piękną panoramę wzgórz i dolin lub wykutą w skale ścianę. Komfort obcowania z niezwykłym krajobrazem był w tej pracy ważniejszy od architektonicznych fajerwerków. Niestety, ta znakomita koncepcja harmonijnego wpisania centrum w malownicze otoczenie nie została doceniona przez jury.

W konkursie rywalizowały dwa podejścia do tematu – „ekologiczne”, zakładające minimalną ingerencję w przestrzeń, oraz „kontestujące kontekst”, w myśl znanego powiedzenia Rema Koolhaasa. Jury wybrało to pierwsze, inwestor zrealizował to drugie. Zwycięski projekt Marka Budzyńskiego zakładał budowę szeregu pawilonów obsypanych ziemią i stworzenie sztucznego krajobrazu przypominającego wioskę hobbitów. Negocjacje z laureatem nie powiodły się, więc władze uczelni zdecydowały się na pracę zdobywców drugiej nagrody, pracowni WXCA. Generalnie nie zgadzam się z kwestionowaniem werdyktów konkursowych, ale… Wciąż aktualny jest dla mnie przekaz pracy dyplomowej Anny Szkurłat-Wojno wykonanej w latach 70. pod kierunkiem Stefana Müllera. Hotel w Górach Sowich w kształcie głowy autorki manifestował, że każda działalność architektoniczna jest zawsze osobistą ingerencją w otoczenie. Mimikra w sztuce architektury na ogół się nie sprawdza. Mimo że hasło Koolhaasa jest z założenia kontrowersyjne, bo zawsze, nawet kontestując, wyrażamy swój stosunek do kontekstu, to jego przesłanie wydaje się słuszne.

Centrum Edukacji Geologicznej
Nawierzchnię dróg wewnętrznych i opaski przy budynkach wykonano ze skały wydobytej przy tworzeniu wykopów pod inwestycje. Fot. Marcin Czechowicz

Potwierdzeniem jest realizacja projektu WXCA. Swobodnie rozsypane na działce kostki pawilonów wpisały się w otoczenie. Wystarczyło pokrycie ścian miejscowym kamieniem, by te z pozoru obce, modernistyczne bryły stały się integralną częścią krajobrazu. Poszczególne segmenty Centrum Edukacji Geologicznej zostały połączone nitką parterowego, przeszklonego korytarza. Pierwszy z nich mieści obszerną, wykutą w skale podziemną salę audytoryjną. Imponujące jest zarówno samo jej wnętrze, jak i dwukondygnacyjne foyer otwarte na pokrytą kamieniami skarpę oraz wykończona chropowatym betonem stołówka z widokiem na wzgórza. Te przestrzenie niewiele straciły z nastroju konkursowych wizualizacji. Jedynie uzupełnienie skalnych ścian sali audytoryjnej głazami wydaje się nieco kontrowersyjne. Hole prowadzące do kolejnych segmentów dydaktycznych i hotelowych utrzymane są w ciemnym odcieniu szarości, którą starano się przełamać ostrymi akcentami kolorystycznymi soczystej zieleni, pomarańczu i cytrynowej żółci. Studenci zostali obdarowani dodatkowymi efektami ze świata przedszkolaków.

Dyskusyjny może wydawać się też fakt, że większość pokoi hotelowych i sal dydaktycznych ma widok na sąsiednie pawilony, a nie na otwarty krajobraz. Oraz to, że rytmy otworów okiennych na kamiennych elewacjach, zgodnie z modą na dekonstrukcję, za każdym razem zakłóca przynajmniej jeden o odmiennych wymiarach. Więcej wątpliwości pojawia się, gdy z pobliskiego wzgórza widzimy jeszcze piątą elewację – zielone dachy przyozdobione świetlikami, wywietrznikami i błyszczącymi w słońcu panelami ogniw fotowoltaicznych. Jednak gdy znajdziemy się w kameralnych przestrzeniach między pawilonami, dyskretnie ozdobionymi skałami, oczkami wodnymi i młodymi brzozami, powraca nastrój harmonii i spokoju. To świat kontemplacji i nauki. Warto studiować geologię, by się tu znaleźć.

Rozmowa ze Szczepanem Wrońskim, prowadzącym biuro WXCA Cała cywilizacja oparta jest na dążeniu do doskonałości. Więc wierzę w postęp – mówi Szczepan Wroński, współautor Centrum Edukacji Geologicznej w Chęcinach.
Struktura, materiał i przestrzeń – o Centrum Edukacji Geologicznej Krzysztof Mycielski Porównanie projektów wyróżnionych w konkursie I i II nagrodą obrazuje przewartościowanie, do jakiego doszło w polskiej architekturze wraz ze zmianą pokoleniową. Zwycięska koncepcja Marka Budzyńskiego była ekologicznym manifestem. W pracy WXCA, którą ostatecznie skierowano do realizacji próżno szukać efektów scenograficznych czy literackich odniesień. Autorzy przemawiają tu wyłącznie językiem architektury, mając za jedyne tworzywo strukturę, materiał i przestrzeń – pisze Krzysztof Mycielski.
Miejsce dla wszystkich – o Centrum Edukacji Geologicznej Marcin Pałys Ten budynek będzie służyć pracownikom i studentom Uniwersytetu Warszawskiego, ale liczymy na współdziałanie naukowców z innych miast i z innych krajów. Chcielibyśmy też, aby z Centrum korzystali mieszkańcy, żeby nie był to jedynie „obiekt Uniwersytetu na terenie gminy Chęciny”, ale miejsce, które przyciąga lokalną społeczność – pisze profesor Marcin Pałys, rektor Uniwersytetu Warszawskiego.
Nietypowy konkurs – jak powstało Centrum Edukacji Geologicznej Zgodnie z regulaminem konkursu, zaproszenie do negocjacji na temat szczegółowego opracowania koncepcji skierowano zarówno do autorów, którzy zdobyli pierwszą, jak i drugą nagrodę. Oceniano koszt przygotowania dokumentacji i parametry cieplne obiektu – pisze Tomasz Żylski.
Centrum Edukacji Geologicznej w Chęcinach Choć w konkursie na projekt budynku zwyciężyła koncepcja Marka Budzyńskiego, do realizacji skierowano pracę warszawskiego biura WXCA, którą wyróżniono drugą nagrodą – o podobieństwach i różnicach obu konkursowych propozycji, odniesieniach do kontekstu i zmianie pokoleniowej w polskiej architekturze piszą Antoni Domicz i Krzysztof Mycielski. W numerze także wypowiedź profesora Marcina Pałysa, rektora Uniwersytetu Warszawskiego oraz współprojektanta obiektu Szczepana Wrońskiego.