Architektura MuratorKrytykaKraków – metropolia

Kraków – metropolia

Publikacja stanowi zbiór referatów prezentowanych na seminarium naukowym zorganizowanym w lipcu 2015 roku na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie. Artykuły pisane są z perspektywy ekonomistów, ale są w nich liczne odniesienia do tematyki urbanistycznej, socjologicznej czy kulturowej. Dla architektów najbardziej interesująca będzie prawdopodobnie trzecia część poświęcona funkcjom metropolitarnym – wszak funkcje te najczęściej „obleczone są” w formę budynków – recenzja Michała Stangla.

Kraków – metropolia. W 25. rocznicę narodzin samorządu terytorialnego w III Rzeczypospolitej
Kraków – metropolia. W 25. rocznicę narodzin samorządu terytorialnego w III Rzeczypospolitej, red. Jacek Purchla, księgarnia akademicka 2016

Kraków jako drugie miasto w Polsce pod względem liczby mieszkańców i powierzchni z pewnością może aspirować do miana metropolii. Problematyce tej poświęcona jest publikacja, będąca zbiorem referatów prezentowanych na seminarium naukowym zorganizowanym w lipcu 2015 roku przez Katedrę Historii Gospodarczej i Społecznej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Artykuły pisane są z perspektywy ekonomistów, ale są w nich liczne odniesienia do tematyki urbanistycznej, socjologicznej czy kulturowej. Wybór tematu nie był przypadkowy. Od ponad pół wieku badania nad dziejami i rozwojem miast zajmują szczególne miejsce w kierunkach badawczych podejmowanych przez pracowników Katedry. Miasto jako złożony proces wymaga dzisiaj nie tylko umiejętności analizy zjawisk długiego trwania, ale też podejścia interdyscyplinarnego – pisze we wstępie profesor Jacek Purchla.

Pierwsza część tekstów poświęcona jest refleksji o miejscu Krakowa w Polsce i w Europie Środkowej w perspektywie historycznej. Omówiono rozwój miasta i proces włączania w jego strukturę obrzeżnych miejscowości, a nawet rolę architektury publicznej w budowaniu wizerunku Krakowa jako metropolii w pierwszej połowie XX wieku. Druga część dotyczy uwarunkowań politycznych funkcjonowania samorządu. Autorzy dość bezpardonowo krytykują reformy samorządowe i sposób dystrybuowania funduszy „według warszawskiego rozdzielnika”. Pojawiają się stwierdzenia, że Kraków pod względem funkcji metropolitarnych niewiele ustępuje Warszawie, ale jest ofiarą wulgarnego centralizmu warszawskiego (!). Autorzy dopominają się, by traktować stolicę Małopolski jako drugie miasto w Polsce, a nie jedno z szesnastu miast wojewódzkich – co z punktu widzenia Trójmiasta, Konurbacji Górnośląskiej czy Wrocławia może być dyskusyjne. Dla architektów najbardziej interesująca będzie prawdopodobnie trzecia część poświęcona funkcjom metropolitarnym – wszak funkcje te najczęściej „obleczone są” w formę budynków. Monika Murzyn-Kupisz omawia rolę muzeów i innych instytucji w kreowaniu metropolitalności.

Wspomina o wartości dodanej ikoniczności architektonicznej na przykładzie obiektów takich, jak Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha (proj. Arata Isozaki & Associates, K. Ingarden – J. Ewy & Jet Atelier), Muzeum Lotnictwa Polskiego (Pyssal.Ruge Architekten i Bartłomiej Kisielewski), Cricoteka (IQ2 Konsorcjum: nsMoonStudio sp. z o.o. i Wizja sp. z o.o.), czy MOCAK (konsorcjum Claudio Nardi i Leonardo Maria Proli). Profesor Jacek Purchla podkreśla rolę uniwersytetów w budowaniu metropolii w nawiązaniu do teorii klasy kreatywnej Richarda Floridy. Dominika Hołuj opisuje znaczenie przestrzeni publicznych w tworzeniu wizerunku miasta, przypominając międzynarodowe nagrody, jakie otrzymał zmodernizowany krakowski plac Bohaterów Getta (Biuro Projektów Lewicki Łatak). Szkoda jednak, że nikt z autorów nie podejmuje tematu związanych z nowymi funkcjami metropolitarnymi planów inwestycyjnych, takich jak projekt strategiczny Nowa Huta Przyszłości, Airport City czy Centrum Muzyki.

Publikacja to jedna z popularnych ostatnio monografii poświęconych poszczególnym polskim miastom, żeby wymienić tu Przestrzeń Warszawy. Tożsamość miasta a urbanistyka Krzysztofa Domaradzkiego („A-m” 1/2014) albo Gdańsk w perspektywie badań młodych naukowców pod redakcją Agnieszki Gębczyńskiej-Janowicz i Doroty Kamrowskiej–Załuskiej. Skupienie uwagi na pojedynczych ośrodkach miejskich pozwala na głębsze, interdyscyplinarne ujęcie tematu.

ArchiKod: nowa książka Czesława Bieleckiego Zachęta — Narodowa Galeria Sztuki i Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki zapraszają na premierę książki „ArchiKod” Czesława Bieleckiego oraz spotkanie z autorem. „Architektura-murator” jest patronem medialnym publikacji.
Monotowns: fotograficzna podróż przez monomiasta na peryferiach byłego ZSRR „Monotowns” to kontynuacja serii, zapoczątkowanej przez książki „Concrete Siberia” i „Eastern Blocks”. Tym razem Zupagrafika zaprasza czytelników w podróż po rosyjskich monomiastach.
Historia architektoniczno-kryminalna o termach w Vals Petera Zumthora „Uwodzenie. Historia architektoniczno-kryminalna” to komiks noir opowiadający m.in. o jednym z arcydzieł Petera Zumthora: zespole term w Vals w szwajcarskiej Gryzonii. Dzięki Centrum Architektury ceniony komiks Lucasa Harariego dostępny jest teraz po polsku.
Wszystko składane. Rower, aparat i przedmieścia: premiera książki i dyskusja z autorem Fundacja Bęc Zmiana zaprasza na premierę książki „Wszystko składane”, będącej zapisem kilkunastu wypraw fotografa Macieja Rawluka na przedmieścia Warszawy. W dyskusji z udziałem autora udział wezmą: Olga Drenda, Jakub Gondorowicz, Adam Mazur i Robert Zydel.
„Najlepsze miasto świata” w finale Nagrody Literackiej Nike Ogłoszono finalistów tegorocznej Nagrody Literackiej Nike. W finałowej siódemce jest „Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944-1949” Grzegorza Piątka. Przypominamy recenzję książki, jaka ukazała się na łamach „Architektury-murator”.
Maksimum śląskiej architektury Przewodnik był dobrą okazją, by śmielej oddzielić budownictwo od architektury. Ale książkę cechuje maksymalistyczne podejście: prezentacja aż 120 realizacji – Hanna Faryna-Paszkiewicz recenzuje książkę Anny Syski „Spodek w Zenicie. Przewodnik po architekturze lat 1945-1989 w województwie śląskim”. Tylko w wydaniu cyfrowym: fragment publikacji do pobrania.