Architektura MuratorKrytykaKraków – metropolia

Kraków – metropolia

Publikacja stanowi zbiór referatów prezentowanych na seminarium naukowym zorganizowanym w lipcu 2015 roku na Uniwersytecie Ekonomicznym w Krakowie. Artykuły pisane są z perspektywy ekonomistów, ale są w nich liczne odniesienia do tematyki urbanistycznej, socjologicznej czy kulturowej. Dla architektów najbardziej interesująca będzie prawdopodobnie trzecia część poświęcona funkcjom metropolitarnym – wszak funkcje te najczęściej „obleczone są” w formę budynków – recenzja Michała Stangla.

Kraków – metropolia. W 25. rocznicę narodzin samorządu terytorialnego w III Rzeczypospolitej
Kraków – metropolia. W 25. rocznicę narodzin samorządu terytorialnego w III Rzeczypospolitej, red. Jacek Purchla, księgarnia akademicka 2016

Kraków jako drugie miasto w Polsce pod względem liczby mieszkańców i powierzchni z pewnością może aspirować do miana metropolii. Problematyce tej poświęcona jest publikacja, będąca zbiorem referatów prezentowanych na seminarium naukowym zorganizowanym w lipcu 2015 roku przez Katedrę Historii Gospodarczej i Społecznej Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Artykuły pisane są z perspektywy ekonomistów, ale są w nich liczne odniesienia do tematyki urbanistycznej, socjologicznej czy kulturowej. Wybór tematu nie był przypadkowy. Od ponad pół wieku badania nad dziejami i rozwojem miast zajmują szczególne miejsce w kierunkach badawczych podejmowanych przez pracowników Katedry. Miasto jako złożony proces wymaga dzisiaj nie tylko umiejętności analizy zjawisk długiego trwania, ale też podejścia interdyscyplinarnego – pisze we wstępie profesor Jacek Purchla.

Pierwsza część tekstów poświęcona jest refleksji o miejscu Krakowa w Polsce i w Europie Środkowej w perspektywie historycznej. Omówiono rozwój miasta i proces włączania w jego strukturę obrzeżnych miejscowości, a nawet rolę architektury publicznej w budowaniu wizerunku Krakowa jako metropolii w pierwszej połowie XX wieku. Druga część dotyczy uwarunkowań politycznych funkcjonowania samorządu. Autorzy dość bezpardonowo krytykują reformy samorządowe i sposób dystrybuowania funduszy „według warszawskiego rozdzielnika”. Pojawiają się stwierdzenia, że Kraków pod względem funkcji metropolitarnych niewiele ustępuje Warszawie, ale jest ofiarą wulgarnego centralizmu warszawskiego (!). Autorzy dopominają się, by traktować stolicę Małopolski jako drugie miasto w Polsce, a nie jedno z szesnastu miast wojewódzkich – co z punktu widzenia Trójmiasta, Konurbacji Górnośląskiej czy Wrocławia może być dyskusyjne. Dla architektów najbardziej interesująca będzie prawdopodobnie trzecia część poświęcona funkcjom metropolitarnym – wszak funkcje te najczęściej „obleczone są” w formę budynków. Monika Murzyn-Kupisz omawia rolę muzeów i innych instytucji w kreowaniu metropolitalności.

Wspomina o wartości dodanej ikoniczności architektonicznej na przykładzie obiektów takich, jak Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha (proj. Arata Isozaki & Associates, K. Ingarden – J. Ewy & Jet Atelier), Muzeum Lotnictwa Polskiego (Pyssal.Ruge Architekten i Bartłomiej Kisielewski), Cricoteka (IQ2 Konsorcjum: nsMoonStudio sp. z o.o. i Wizja sp. z o.o.), czy MOCAK (konsorcjum Claudio Nardi i Leonardo Maria Proli). Profesor Jacek Purchla podkreśla rolę uniwersytetów w budowaniu metropolii w nawiązaniu do teorii klasy kreatywnej Richarda Floridy. Dominika Hołuj opisuje znaczenie przestrzeni publicznych w tworzeniu wizerunku miasta, przypominając międzynarodowe nagrody, jakie otrzymał zmodernizowany krakowski plac Bohaterów Getta (Biuro Projektów Lewicki Łatak). Szkoda jednak, że nikt z autorów nie podejmuje tematu związanych z nowymi funkcjami metropolitarnymi planów inwestycyjnych, takich jak projekt strategiczny Nowa Huta Przyszłości, Airport City czy Centrum Muzyki.

Publikacja to jedna z popularnych ostatnio monografii poświęconych poszczególnym polskim miastom, żeby wymienić tu Przestrzeń Warszawy. Tożsamość miasta a urbanistyka Krzysztofa Domaradzkiego („A-m” 1/2014) albo Gdańsk w perspektywie badań młodych naukowców pod redakcją Agnieszki Gębczyńskiej-Janowicz i Doroty Kamrowskiej–Załuskiej. Skupienie uwagi na pojedynczych ośrodkach miejskich pozwala na głębsze, interdyscyplinarne ujęcie tematu.

Warszawa rysuje Skopje: nowa publikacja Centrum Architektury Nakładem Centrum Architektury ukazała się książka „Warszawa rysuje Skopje” autorstwa Kingi Nettmann-Multanowskiej. Autorka, od lat niestrudzenie badająca polskie wątki na terenie Gruzji i Macedonii Północnej, odkrywa przed czytelnikiem wciąż mało znaną historię udziału architektów z Polski w odbudowie Skopje po tragicznym trzęsieniu ziemi z 1963 roku.
Lista nieobecności: Janusz Sepioł o Archiprzewodniku Roberta Koniecznego i Tomasza Malkowskiego Lista obiektów zebranych w Archiprzewodniku budzi kilka zasadniczych pytań dotyczących całych obszarów nieobecności. Właściwie nie ma tu wsi. Trudno też znaleźć jakieś realizacje urbanistyczne. Nie ma architektury przemysłowej ani obiektów inżynierskich. Państwo jako inwestor, poza sferą kultury, właściwie nie istnieje.
Alcazar: uniwersalna opowieść o patologiach przemysłu budowlanego Nakładem Centrum Architektury wyszedł kolejny komiks. „Alcazar” Simona Lamoureta to fabularyzowana opowieść o pracownikach na indyjskiej budowie, ukazująca nepotyzm, opóźnianie wypłat, przemocowe relacje i łapówkarstwo.
„Architektki” Agaty Twardoch: 19 inspirujących rozmów z wyjątkowymi architektkami „Ta książka powstała ze złości” – pisze autorka we wstępie. „Złości na to, że kobietom w świecie architektury jest trudniej, są mniej doceniane i rzadziej nagradzane. I to nie dlatego, że są niewystarczająco dobre”. Właśnie ukazały się „Architektki” Agaty Twardoch, a my jesteśmy partnerem tej publikacji.
Archiprzewodnik po Polsce: Konieczny i Malkowski tym razem oprowadzają po polskiej architekturze współczesnej „Archiprzewodnik po Polsce” prezentuje nie tylko nowe polskie ikony, nagradzane w najważniejszych konkursach, ale też subiektywny wybór realizacji, które – zdaniem autorów – wyróżniają się innowacyjnym myśleniem o architekturze. Robert Konieczny i Tomasz Malkowski tym razem zabierają nas w podróż po polskich miastach i miasteczkach, wskazując zarówno przełomowe gmachy publiczne, jak i domy jednorodzinne czy obiekty małej architektury.
ArchiKod: nowa książka Czesława Bieleckiego Zachęta — Narodowa Galeria Sztuki i Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki zapraszają na premierę książki „ArchiKod” Czesława Bieleckiego oraz spotkanie z autorem. „Architektura-murator” jest patronem medialnym publikacji.