Architektura MuratorKrytykaKsiążki na wakacje 2022: architektoniczne nowości wydawnicze TOP 10

Książki na wakacje 2022: architektoniczne nowości wydawnicze TOP 10

Od lat co miesiąc recenzujemy dla Was najciekawsze książki o architekturze, urbanistyce, wnętrzach i projektowaniu krajobrazu. Tym razem polecamy 10 nowości wydawniczych, w sam raz na letnie nadrabianie zaległości bądź planowanie architektonicznych podróży. Książki na wakacje 2022: TOP 10.

Książki na wakacje 2022: architektoniczne nowości wydawnicze TOP 10

Kinga Nettmann-Multanowska, „Warszawa rysuje Skopje”, Fundacja Centrum Architektury, 2022

Listę polecanych książek na wakacje 2022 otwiera „Warszawa rysuje Skopje” Kingi Nettmann-Multanowskiej. Autorka, od lat niestrudzenie badająca polskie wątki na terenie Gruzji i Macedonii Północnej, odkrywa przed czytelnikiem wciąż mało znaną historię udziału architektów z Polski w odbudowie Skopje po tragicznym trzęsieniu ziemi z 1963 roku. Pracujący w Macedonii zespół tworzyli ludzie o wyjątkowych życiorysach – m.in. Stanisław „Agaton” Jankowski, Stanisław „Orsza” Broniewski, Bohdan Jastrzębski, Zbigniew Galperyn, Kazimierz Marczewski czy Juliusz Wilski. Dyrektorem projektu planu ogólnego Skopje z ramienia Funduszu Specjalnego ONZ był z kolei Adolf Ciborowski, a autorami charakterystycznego, usytuowanego na wzgórzu gmachu Muzeum Sztuki Nowoczesnej – zespół „Tygrysów”, czyli Wacław Kłyszewski, Jerzy Mokrzyński i Eugeniusz Wierzbicki. Warszawscy urbaniści współpracowali tam z międzynarodowymi sławami, jak Constantinos Doxiadis, Kenzō Tange czy Arata Isozaki.

Książka „Warszawa rysuje Skopje”ma formę reportażu historycznego, zawierającego przeprowadzone w ostatnich latach wywiady z ostatnimi żyjącymi architektami i urbanistami współtworzącymi miasto. Opowieść bazuje na bogatym i unikalnym materiale archiwalnym – zdjęciach, pamiętnikach, listach, dokumentach, m.in. z archiwum MSZ, w tym sprawozdaniach i szyfrogramach.

Książki na wakacje 2022: architektoniczne nowości wydawnicze TOP 10
Okładka książki „Warszawa rysuje Skopje” Kingi Nettmann-Multanowskiej

„Archiprzewodnika po Polsce”, Robert Konieczny, Tomasz Malkowski, Wydawnictwo Pascal, 2022

Wśród rekomendowanych przez nas książek na wakacje 2022 nie mogło zabraknąć „Archiprzewodnika po Polsce” Roberta Koniecznego i Tomasza Malkowskiego. Autorzy tym razem zabierają nas w podróż po polskich miastach i miasteczkach, wskazując zarówno przełomowe gmachy publiczne, jak i domy jednorodzinne czy obiekty małej architektury. W publikacji na 432 stronach znalazło się 112 obiektów, od przykładów małej architektury, przez domy jednorodzinne, aż po wielkie gmachy publiczne muzeów, filharmonii czy wieżowce biurowe.

Czytaj też: Lista nieobecności: Janusz Sepioł o Archiprzewodniku Roberta Koniecznego i Tomasza Malkowskiego |

Nasz Archiprzewodnik ma ambicję być panoramą całej Polski, nie tylko jakiegoś wybranego regionu, ale i szeroko pojętej współczesności, rozciągniętej na ostatnie 40 lat. Stąd tak pokaźna objętość książki. Jak w poprzednim Archiprzewodniku publikacja ma formę naszych wspólnych rozmów. Dyskutujemy z Robertem o każdym z prezentowanych budynków, jednak pozostawiamy czytelnikowi przestrzeń na wyrobienie własnego zdania. Książka jest również albumem do nieśpiesznego kartkowania, w którym wielkoformatowe, starannie przez nas dobrane zdjęcia, oddają atmosferę omawianych dzieł architektury
– wyjaśnia ideę książki Tomasz Malkowski.

Książki na wakacje 2022: architektoniczne nowości wydawnicze TOP 10
„Archiprzewodnik po Polsce”, autorzy: Robert Konieczny i Tomasz Malkowski, Wydawnictwo Pascal 2022; jedna z rozkładówek książki

Agata Twardoch, „Architektki. Czy kobiety zaprojektują lepsze miasta?”, W.A.B., 2022

Warto sięgnąć też po „Architektki” Agaty Twardoch. Nie jest to kolejna książka pokazująca światu, że kobietom jest gorzej. To książka, która powstała, żeby wzmocnić kobiece wzorce branży architektonicznej i pokazać, jak wiele jest architektek, urbanistek i ekspertek związanych z kreowaniem środowiska architektonicznego zasługujących na to, by świat zobaczył ich osiągnięcia. I z ambicji sfeminizowania dyskursu architektonicznego. Publikacja zawiera 19 rozmów z 24 kobietami. Część z nich publikowaliśmy na łamach miesięcznika „Architektura-murator” w latach 2020–2021. Teraz, zebrane w jednym tomie i uzupełnione o kolejne, ukazały się nakładem Wydawnictwa W.A.B.

W rozmowach z Agatą Twardoch reprezentantki branży architektonicznej opowiadają m.in. o swojej edukacji i karierze w świecie, w którego centrum wciąż stawiany jest mężczyzna, o tym, jak patriarchalne stereotypy wpływają na ich zawodową codzienność. Poruszają temat kobiecego spojrzenia na architekturę i szukają odpowiedzi na pytanie, czy kobiety zaprojektują lepsze miasta.

Książki na wakacje 2022: architektoniczne nowości wydawnicze TOP 10
Okładka książki „Architektki” Agaty Twardoch i zdjęcie autorki

„Alina Scholtz. Projektantka warszawskiej zieleni”, Muzeum Warszawy, 2022

Pozostając w temacie kobiecego spojrzenia na architekturę i miasto, gorąco polecamy też książkę „Alina Scholtz. Projektantka warszawskiej zieleni”. Dorobek tej wybitnej autorki podsumowują w publikacji historyczki sztuki Klara Czerniewska-Andryszczyk i Ewa Perlińska-Kobierzyńska, projektantka Natalia Budnik oraz architekci Małgorzata Kuciewicz i Simone De Iacobis z Centrali. Ich różne perspektywy dotyczące współczesnych problemów zieleni w mieście sprawiają, że książka – jak pisze Marta Leśniakowska – jest ważnym wkładem w otwarte, interdyscyplinarne badania nad polską historią architektury, architektury krajobrazu oraz związkami między nimi.

Alina Scholtz to pionierka polskiej architektury krajobrazu i jedna z najważniejszych projektantek zieleni Warszawy. Odtworzony po wojnie Ogród Saski, monumentalne założenia krajobrazowe toru wyścigów konnych na Służewcu i Trasy W-Z czy kameralne, pełne zieleni i rozwiązań służących rekreacji przestrzenie osiedli Sady Żoliborskie i Szwoleżerów to tylko niektóre z jej stołecznych realizacji. Scholtz architekturę krajobrazu rozumiała szeroko: jako projektowanie przestrzeni za pomocą roślin, wody i ukształtowania terenu, z wyjątkową wrażliwością na cykliczność życia natury. Bogaty dorobek Aliny Scholtz, do tej pory niedoceniany, w tej publikacji został zaprezentowany po raz pierwszy w tak szerokim zakresie.

Książki na wakacje 2022: architektoniczne nowości wydawnicze TOP 10
Alina Scholtz, projekt parku turystycznego Niebieskie Źródła pod Tomaszowem Mazowieckim; il. serwis prasowy

Krzysztof Stefański, „Henryk Hirszenberg (1885-1955) i środowisko żydowskich architektów Łodzi”, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, 2021

Wartościową lekturą na wakacje 2022 z pewnością będzie też książka „Henryk Hirszenberg (1885-1955) i środowisko żydowskich architektów Łodzi” autorstwa Krzysztofa Stefańskiego, badacza łódzkiej architektury o imponującym dorobku. Dzięki tej publikacji Łódź na nowo odkrywa swoją zapomnianą historię: świat żydowskich architektów, którzy pracowali dla rozwijającej się w szalonym tempie kosmopolitycznej metropolii. Lektura książki utwierdza w przekonaniu, że oeuvre i nazwisko Henryka Hirszenberga powinny dołączyć do zespołu naszych dawno uznanych modernistów – pisze Hanna Faryna-Paszkiewicz na łamach „Architektury-murator” 5/2022 .

Książka Krzysztofa Stefańskiego jest pionierską pracą naukową, ale ma przystępny charakter – narracja jest żywa i dynamiczna. Autor opowiada o budynkach, ale przede wszystkim o pasjonujących, skomplikowanych losach w jakimś stopniu zapomnianych dziś architektów.

Książki na wakacje 2022: architektoniczne nowości wydawnicze TOP 10

Czesław Bielecki, „ArchiKod”, NIAiU, 2021

Na liście książek na wakacje 2022 powinien znaleźć się też „ArchiKod” Czesława Bieleckiego: publikacja o architekturze nie tylko dla architektów. Jest podróżą po 72 miejscach w Polsce i na świecie. Od Regent Street w Londynie i Rynku Głównego w Krakowie, przez osiedla takie jak Za Żelazną Bramą w Warszawie czy Gropiusstadt w Berlinie, po słynne budowle, by wymienić Pont du Gard w Prowansji czy lotnisko w Hongkongu. Zdaniem autora, w czasach, w których nikt nie mówił o planowaniu przestrzennym, powstawała przestrzeń publiczna, w której można by realizować dzisiejsze strategie smart cities. Tymczasem w zaprojektowanym w latach 1920-2020 chaosie form przepychających się w kolejce do sławy okazuje się to znacznie trudniejsze.

Czytaj też:  „ArchiKod” Czesława Bieleckiego: słowo od autora |

W tej książce Czesław Bielecki rozprawia się z nowoczesną architekturą. Nie wypomina jej błędów i słabości. Przeciwnie, bierze na cel mocne punkty przeciwnika: szczere intencje i wybitne realizacje. Potem rozbiera je cegła po cegle. W wielu miejscach wolałbym, żeby autor się mylił. Ale jak na złość, nawet tam potrafi być przekonujący
– ocenia Marcin Wicha, grafik i pisarz.

Książki na wakacje 2022: architektoniczne nowości wydawnicze TOP 10
Okładka książki „ArchiKod” Czesława Bieleckiego i zdjęcie autora

„Maria i Kazimierz Piechotkowie. Wspomnienia architektów”, Dom Spotkań z Historią, 2021

Do obowiązkowych książek na wakacje 2022 trzeba zaliczyć też publikację „Maria i Kazimierz Piechotkowie. Wspomnienia architektów” wydaną przez Dom Spotkań z Historią. Jej pomysłodawczynią i redaktorką jest Katarzyna Madoń-Mitzner – zastępczyni dyrektora DSH, kuratorka wielu wystaw, m.in. „Maria Piechotkowa – sto lat” przygotowanej na setne urodziny architektki. Książka to zapiski znanej i cenionej pary, którzy w okresie PRL-u pracowali jako architekci, wkładając swoje serca w odbudowę powojennej Warszawy. Pierwotnie wspomnienia spisali oni dla swoich synów i wnuka, jednak ich opowieść i dorobek architektoniczny wykracza poza historię rodzinną.

Dzięki zręcznej redakcji Katarzyny Madoń-Mitzner (i spisanym przez nią rozmowom z panią Marią) powstał opis harmonijnego życia zawodowego i prywatnego. Ślub wzięli podczas powstania warszawskiego, przeżyli biedę lat tuż powojennych, a potem odkrywanie pasji wspólnego projektowania. Ten czas wyznaczały kolejne realizacje, poznawcze wyprawy do Włoch, czy służbowe seminaria w Algierze, gdzie dzielili się doświadczeniami wobec potrzeby masowego budownictwa. Byli twórcami typizacji W-70, który to system interesował nie tylko krajowe władze. Gdy bezduszna biurokracja kolejno posyłała ich na zbyt wczesną emeryturę, odszukali temat pociągający jeszcze w czasach studenckich praktyk. Inwentaryzacja zachowanych obiektów żydowskiej kultury stała się wielką intelektualną przygodą, równoważną z latami przepracowanymi przy rajzbrecie
– pisze na łamach „Architektury-murator” 04/2022 Hanna Faryna-Paszkiewicz.

Książki na wakacje 2022: architektoniczne nowości wydawnicze TOP 10
Jedna z rozkładówek książki „Maria i Kazimierz Piechotkowie. Wspomnienia architektów”

Grzegorz Piątek, „Niezniszczalny. Bohdan Pniewski. Architekt salonu i władzy”, Wydawnictwo Filtry, 2021

Architektoniczną lekturą  na wakacje 2022 może być książka Grzegorza Piątka „Niezniszczalny. Bohdan Pniewski. Architekt salonu i władzy”. Autor zastanawia się, co sprawiło, że Pniewski, niezależnie od zmieniającego się pejzażu politycznego, pozostawał ulubieńcem władz. Po prostu talent i doświadczenie? Koneksje towarzyskie? Przebiegłość i spryt? A może mieszczański instynkt samozachowawczy i wola budowania niezależnie od okoliczności? Piątek daje nie tylko ciekawe interpretacje budowli wzniesionych przez architekta, ale również kreśli fascynujący portret człowieka o niespożytej sile witalnej.

Pochodzący z zaściankowej szlachty Pniewski bez problemu poradził sobie w warunkach konkurencji rynkowej, gdy feudalny porządek runął. Nie stracił ducha, gdy wojna całkowicie go ogołociła. Sybaryta, lubiący dobre jedzenie, alkohol, piękne przedmioty, dobre ubrania, polowania i rauty, dbał, by i w socjalizmie tych przyjemności mu nie zabrakło. „Niezniszczalny” to także barwna kronika towarzyska powojennej elity, obraz rwącej się do życia Warszawy, która wśród zgliszcz spotyka się w cukierniach, barach, kafejkach, gdzie kawa i wódka leją się strumieniami. Rano ekshumacja, wieczorem dancing – podsumowuje życie tamtych lat pracujący z Pniewskim architekt Andrzej Hubert Niewęgłowski.

Książki na wakacje 2022: architektoniczne nowości wydawnicze TOP 10
Okładka książki Grzegorza Piątka „Niezniszczalny. Bohdan Pniewski. Architekt salonu i władzy” oraz zdjęcie autora

„Kolizje ptaków z transparentnymi powierzchniami – kompendium wiedzy”, Fundacja Szklane Pułapki, 2021

Nie tylko w tegoroczne wakacje warto sięgnąć po publikację „Kolizje ptaków z transparentnymi powierzchniami – kompendium wiedzy” wydaną przez Fundację Szklane Pułapki, prowadzoną przez młodych naukowców i przyrodników pasjonatów. Jak pisze w przedmowie Ewa Kuryłowicz, jeśli nie zrozumiemy, że śmierć ptaków jest takim samym przejawem bezmyślnej przemocy nad przyrodą, jak niszczenie lasów czy osuszanie bagien, natura nam odpłaci się i za to, tak jak odpłaca się już obecnie, grożąc katastrofą. Z publikacji czytelnik dowie się m.in. jakie są przyczyny kolizji ptaków ze szklanymi powierzchniami i jaka jest naprawdę skala tego zjawiska, a także pozna najlepsze metody zabezpieczenie obiektów architektonicznych.

Książka nosi podtytuł „kompendium” i tak ją należy traktować – zasadniczą jej część stanowi bowiem poradnik zawierający spis gotowych rozwiązań i tzw. dobrych praktyk, pomagających minimalizować negatywny wpływ rozwoju cywilizacyjnego na świat ptaków. Niewiele nas kosztuje poświęcić podczas projektowania chwilę uwagi opisywanym zagadnieniom. Kilka prostych posunięć, dostępnych w zamieszczonym katalogu, dzięki którym forma budynku nie straci, a może wręcz zyskać. Dla ptaków to nierzadko kwestia życia i śmierci – recenzują wydawnictwo Piotr Lewicki i Kazimierz Łatak w „Architekturze-murator” 09/2021. Książkę w wersji papierowej można kupić na stronie Fundacji Szklane Pułapki bądź pobrać za darmo jako .pdf.

Książki na wakacje 2022: architektoniczne nowości wydawnicze TOP 10

Krzysztof Mordyński, „Sny o Warszawie. Wizje przebudowy miasta 1945–1952”,  Prószyński Media, 2021

Spis polecanych przez nas książek na wakacje 2022 zamykają „Sny o Warszawie. Wizja przebudowy miasta 1945-1952” Krzysztofa Mordyńskiego. Publikacja ukazała się nakładem wydawnictwa Prószyński Media w tym samym czasie, co długo oczekiwane „Najlepsze miasto świata” Grzegorza Piątka. Zasadniczo książka podejmuje ten sam temat kształtowania nowej Warszawy, Mordyński przedstawia go jednak w nieco innym ujęciu. Jako historyk i kustosz muzealny bada wątki, które doprowadziły do odbudowy miasta w takiej, a nie innej formie oraz motywacje, które kierowały ówczesnymi architektami. „Sny o Warszawie” mają być na poły reportażem, na poły analizą historyczną. Architektura to nie historia cegieł, betonu i stalowych prętów. To historia ludzi, którzy czuli, żałowali, pragnęli, ale też nienawidzili. Do projektowania domów, do kreślenia planów urbanistycznych popychały ich różne motywacje – pisze wydawca na okładce.

Książki na wakacje 2022: architektoniczne nowości wydawnicze TOP 10

Autor: Piotr Prus
MUR. Ilustrowany atlas architektury Muranowa – pomóż go wydrukować! Centrum Architektury prowadzi zbiórkę na druk ósmego tomu z serii ilustrowanych atlasów warszawskiej architektury. Książkę, tym razem poświęconą dzielnicy Muranów, napisali Beata Chomątowska, Grzegorz Piątek i Katarzyna Uchowicz.
Warszawa rysuje Skopje: nowa publikacja Centrum Architektury Nakładem Centrum Architektury ukazała się książka „Warszawa rysuje Skopje” autorstwa Kingi Nettmann-Multanowskiej. Autorka, od lat niestrudzenie badająca polskie wątki na terenie Gruzji i Macedonii Północnej, odkrywa przed czytelnikiem wciąż mało znaną historię udziału architektów z Polski w odbudowie Skopje po tragicznym trzęsieniu ziemi z 1963 roku.
Lista nieobecności: Janusz Sepioł o Archiprzewodniku Roberta Koniecznego i Tomasza Malkowskiego Lista obiektów zebranych w Archiprzewodniku budzi kilka zasadniczych pytań dotyczących całych obszarów nieobecności. Właściwie nie ma tu wsi. Trudno też znaleźć jakieś realizacje urbanistyczne. Nie ma architektury przemysłowej ani obiektów inżynierskich. Państwo jako inwestor, poza sferą kultury, właściwie nie istnieje.
Alcazar: uniwersalna opowieść o patologiach przemysłu budowlanego Nakładem Centrum Architektury wyszedł kolejny komiks. „Alcazar” Simona Lamoureta to fabularyzowana opowieść o pracownikach na indyjskiej budowie, ukazująca nepotyzm, opóźnianie wypłat, przemocowe relacje i łapówkarstwo.
„Architektki” Agaty Twardoch: 19 inspirujących rozmów z wyjątkowymi architektkami „Ta książka powstała ze złości” – pisze autorka we wstępie. „Złości na to, że kobietom w świecie architektury jest trudniej, są mniej doceniane i rzadziej nagradzane. I to nie dlatego, że są niewystarczająco dobre”. Właśnie ukazały się „Architektki” Agaty Twardoch, a my jesteśmy partnerem tej publikacji.
Archiprzewodnik po Polsce: Konieczny i Malkowski tym razem oprowadzają po polskiej architekturze współczesnej „Archiprzewodnik po Polsce” prezentuje nie tylko nowe polskie ikony, nagradzane w najważniejszych konkursach, ale też subiektywny wybór realizacji, które – zdaniem autorów – wyróżniają się innowacyjnym myśleniem o architekturze. Robert Konieczny i Tomasz Malkowski tym razem zabierają nas w podróż po polskich miastach i miasteczkach, wskazując zarówno przełomowe gmachy publiczne, jak i domy jednorodzinne czy obiekty małej architektury.