Architektura MuratorKrytykaPodróż ku nowoczesności. Architektura XX wieku w województwie śląskim

Podróż ku nowoczesności. Architektura XX wieku w województwie śląskim

Artykuły w książce, ułożone tematycznie, są anonsem złożoności obrazu: problemów konserwatorskich, kiedy mowa jest o wyburzeniach czy zacieraniu pierwostanu w imię powszechnej tzw. termomodernizacji, a dalej krótkiej historii tamtejszego Miejskiego Konserwatora Zabytków, który jeszcze do 2012 roku miał pod swoją pieczą zaledwie 18 obiektów, i katowickiej moderny – od 1934 roku (tj. po ogłoszeniu wyników konkursu na planową urbanizację miasta) już konsekwentnie wypełniającej ruszt XIX-wiecznej chaotycznie zabudowanej przestrzeni – recenzja Hanny Faryny-Paszkiewicz.

Podróż ku nowoczesności. Architektura XX wieku w województwie śląskim
Podróż ku nowoczesności. Architektura XX wieku w Województwie Śląskim, Red. Anna Syska, Śląskie Centrum Dziedzictwa Kulturowego w Katowicach 2016

Książce nadano podtytuł Architektura XX wieku w województwie śląskim, sygnalizując kilka problemów, z jakimi historycy architektury regionu mierzą się nie od dziś. Notabene pionierka badań, profesor Ewa Chojecka, zdążyła już wychować pokolenie naukowców, na których dorobek składają się posesyjne tomy oraz monografie miast i architektów, a mam tu na myśli tylko jedną fazę owej nowoczesności – wiek XX z naciskiem na obraz górnośląskiego modernizmu. Artykuły w książce, ułożone tematycznie, są więc anonsem złożoności obrazu: problemów konserwatorskich, kiedy mowa jest o wyburzeniach czy zacieraniu pierwostanu w imię powszechnej tzw. termomodernizacji, a dalej krótkiej historii tamtejszego Miejskiego Konserwatora Zabytków, który jeszcze do 2012 roku miał pod swoją pieczą zaledwie 18 obiektów, i katowickiej moderny – od 1934 roku (tj. po ogłoszeniu wyników konkursu na planową urbanizację miasta) już konsekwentnie wypełniającej ruszt XIX-wiecznej chaotycznie zabudowanej przestrzeni. Autorzy tomu skupili też uwagę na konkretnych obiektach: gliwickim zespole szpitalnym, wnętrzu katowickiego kościoła garnizonowego projektu Leona Dietz d’Army, międzywojennych osiedlach mieszkaniowych, ale także na przyczynku do historii plastyki – losach pomnika marszałka Piłsudskiego dłuta Chorwata Antuna Augustinčića. Ów konny pomnik, ostatecznie zrealizowany latem 1939 roku, cierpliwie czekał w pracowni rzeźbiarza w Zagrzebiu, gdzie profesor Chojecka trafiła na jego ślad. Ostatecznie w maju 1999 roku znalazł się na placu Bolesława Chrobrego w Katowicach, w niewielkiej odległości od przeznaczonego mu w 1936 roku miejsca, wtedy na planowanym Forum Śląskim.

Książka przybliża też problematykę szlaku architektury modernistycznej Zabrza, dla którego punktem wyjścia zawsze będzie kościół św. Józefa projektu Dominikusa Böhma – flagowy okręt śląskiego modernizmu. O ile powyższe tematy zainteresowanym historią sztuki regionu nie są obce, o tyle część tycząca epoki po 1945 roku otwiera przestrzenie mniej znane. Możemy tu prześledzić prace Jerzego Gottfrieda, a wśród nich zespół pawilonów Ośrodka Postępu w Chorzowie z 1961 roku – niszczejącą dziś, niezwykłą, wręcz kosmiczną wizję architektury użytkowej. I choć zaraz po zakończeniu realizacji nie obyło się bez katastrofy budowlanej – wszak był to obiekt eksperymentalny – do dziś znakomita ich część jest na swoim miejscu. Trzy chorzowskie przechylone kopuły zadaszone zostały siatką ze stalowych rurek, a na konstrukcji zamocowano arkusze emaliowanej blachy kształtowanej w wypukłe sześcioboki, dzięki czemu krystaliczna struktura widoczna była także na zewnątrz. Śmiałe formy paraboliczne, jednoprzestrzenne wnętrza o pofałdowanym zadaszeniu i zastosowanie szklanych pustaków charakterystyczne są dla twórczości tego architekta-wizjonera. Dodajmy, że według Alicji Gzowskiej, autorki tekstu, tak nowatorskie realizacje, spóźnione wobec Zachodu tylko o dekadę, były możliwe dzięki polityce towarzysza Chruszczowa – manipulacji umysłami projektantów, którzy atrakcyjnymi wizjami mieli oddalić myśl, własną i społeczeństwa, od jakiejkolwiek współczesnej architektury kościelnej. Dwa teksty w tomie okazały się ostatnimi wypowiedziami wybitnych znawców i twórców tamtejszej architektury: Henryka Buszki, który odważył się napisać: Rozszyfrowaliśmy przeszłość, i Janusza Włodarczyka odnoszącego się do modernizmu Tychów. Tym samym ich dwugłos – autorska wypowiedź twórcy o własnych realizacjach – zamknął ważny rozdział architektonicznej historii Śląska. Hanna Faryna-Paszkiewicz

ArchiKod: nowa książka Czesława Bieleckiego Zachęta — Narodowa Galeria Sztuki i Narodowy Instytut Architektury i Urbanistyki zapraszają na premierę książki „ArchiKod” Czesława Bieleckiego oraz spotkanie z autorem. „Architektura-murator” jest patronem medialnym publikacji.
Monotowns: fotograficzna podróż przez monomiasta na peryferiach byłego ZSRR „Monotowns” to kontynuacja serii, zapoczątkowanej przez książki „Concrete Siberia” i „Eastern Blocks”. Tym razem Zupagrafika zaprasza czytelników w podróż po rosyjskich monomiastach.
Historia architektoniczno-kryminalna o termach w Vals Petera Zumthora „Uwodzenie. Historia architektoniczno-kryminalna” to komiks noir opowiadający m.in. o jednym z arcydzieł Petera Zumthora: zespole term w Vals w szwajcarskiej Gryzonii. Dzięki Centrum Architektury ceniony komiks Lucasa Harariego dostępny jest teraz po polsku.
Wszystko składane. Rower, aparat i przedmieścia: premiera książki i dyskusja z autorem Fundacja Bęc Zmiana zaprasza na premierę książki „Wszystko składane”, będącej zapisem kilkunastu wypraw fotografa Macieja Rawluka na przedmieścia Warszawy. W dyskusji z udziałem autora udział wezmą: Olga Drenda, Jakub Gondorowicz, Adam Mazur i Robert Zydel.
„Najlepsze miasto świata” w finale Nagrody Literackiej Nike Ogłoszono finalistów tegorocznej Nagrody Literackiej Nike. W finałowej siódemce jest „Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944-1949” Grzegorza Piątka. Przypominamy recenzję książki, jaka ukazała się na łamach „Architektury-murator”.
Maksimum śląskiej architektury Przewodnik był dobrą okazją, by śmielej oddzielić budownictwo od architektury. Ale książkę cechuje maksymalistyczne podejście: prezentacja aż 120 realizacji – Hanna Faryna-Paszkiewicz recenzuje książkę Anny Syski „Spodek w Zenicie. Przewodnik po architekturze lat 1945-1989 w województwie śląskim”. Tylko w wydaniu cyfrowym: fragment publikacji do pobrania.