Architektura MuratorKrytykaStyl gotycki wyklucza się. Międzywojenna architektura w województwie śląskim

Styl gotycki wyklucza się. Międzywojenna architektura w województwie śląskim

Tytułowy cytat został zaczerpnięty z warunków konkursu na projekt katowickiego gmachu Urzędu Wojewódzkiego i Sejmu Śląskiego zorganizowanego w 1923 roku. Odgórna eliminacja gotyku zapobiegała ewentualnej niepożądanej „niemieckiej” stylistyce w budowli, która miała stać się symbolem polskiej władzy na Śląsku. W tytule przewodnika Anny Syskiej i Tomasza Kiełkowskiego cytat ten oznacza jednak przede wszystkim architektoniczną nowoczesność – recenzja Agnieszki Dąbrowskiej.

Styl gotycki wyklucza się

Styl gotycki wyklucza się – to jedno zdanie, które jest tytułem przewodnika po śląskich budynkach z międzywojnia, mogłoby posłużyć za kanwę opowieści o polityce historycznej w architekturze. Na autonomicznym polskim Śląsku przed drugą wojną było ważną polityczną deklaracją, bo gotyk i neogotyk kojarzyły się z „duchem niemieckim”. Tytułowy cytat został zaczerpnięty z warunków zorganizowanego w 1923 roku konkursu na projekt katowickiego gmachu Urzędu Wojewódzkiego i Sejmu Śląskiego. Odgórna eliminacja gotyku zapobiegała ewentualnej niepożądanej „niemieckiej” stylistyce w budowli, która miała stać się symbolem polskiej władzy na Śląsku. W tytule przewodnika cytat ten oznacza jednak przede wszystkim architektoniczną nowoczesność. Jak czytamy w przedmowie: Hasło Styl gotycki wyklucza się zostało tutaj potraktowane jako synonim architektury nowoczesnej, która nie czerpała z tradycji poprzednich wieków, ale rezygnując z kolumn, rozbudowanych gzymsów i kwiatonów wykorzystywała tylko możliwości, które dawały cegła, żelbet i kamień.

Polsko-niemiecka rywalizacja w dziedzinie architektury na przedwojennym Śląsku i propagandowe znaczenie wielu budowli, mających tworzyć obraz prężnie rozwijającego się regionu o nowoczesnym obliczu, to dziś jedno z bardziej pasjonujących zagadnień opisywanych przez badaczy. Po obu stronach granicy forsowano awangardowe formy oraz nowe konstrukcje i technologie, zatrudniając przy tym najzdolniejszych architektów – od Dominikusa Böhma i Ericha Mendelsohna po Karola Schayera. Wiodącą rolę w wyścigu o nowoczesność odgrywały budynki publiczne: muzea, lotniska, dworce, zakłady kąpielowe, sanatoria, szkoły. W książce, na czarno-białych zdjęciach Tomasza Kiełkowskiego, zobaczymy 120 śląskich realizacji. Autorzy wybrali do publikacji te wyróżniające się konstrukcją, przeznaczeniem, formą czy nazwiskiem projektanta. Znajdują się one w 28 miastach, leżących w obecnym województwie śląskim, którego obszar nie do końca jednak pokrywa się z historycznymi granicami regionu (pojawiają się więc w przewodniku realizacje z Częstochowy i Zagłębia, ale te z Opola już nie).

I choć „styl gotycki wyklucza się”, nie wykluczono ciekawych przykładów nawiązującej do gotyku ekspresjonistycznej architektury (np. szkoła dla dziewcząt przy klasztorze Sióstr Szkolnych de Notre Dame w Gliwicach) albo kościołów bryłą i detalem bliskich średniowiecznym (vide kościół św. Antoniego Padewskiego projektu Adama Ballenstedta w Chorzowie). Książka, która pokazuje zarówno polskie, jak i niemieckie budynki, to dla czytelnika szansa i zachęta do własnych porównań. Nowoczesność polska, co widać nawet na czarno-białych fotografiach, częściej jest awangardowo „biała” albo „szara” – za sprawą zabrudzeń jasnych tynków lub zastosowania cegły cementowej. Niemcy z kolei, nawet projektując radykalnie nowoczesne budynki, chętnie sięgali po cegłę klinkierową. Było to chyba bardziej praktyczne na zanieczyszczonym Śląsku i bliższe jego fabrycznemu genius loci.

Syntetyczne opisy obiektów stworzyła badaczka architektury i architektka Anna Syska w oparciu o publikacje m.in. Waldemara Odorowskiego, Irmy Koziny, Barbary Szczypki-Gwiazdy, Ewy Chojeckiej, Beate Störtkuhl oraz własne artykuły. Dużą zaletą książki jest właśnie to, że uporządkowano w niej i w przystępny sposób przedstawiono wiedzę, której do tej pory poszukiwać trzeba było w wielu pracach. To pierwszy taki wydany po polsku przewodnik po międzywojennej architekturze Śląska – panorama wielu odmian i barw modernistycznego dziedzictwa tego regionu.

Ilustrowany atlas architektury Łodzi Centrum Architektury zaprasza na premierę kolejnego przewodnika, tym razem poświęconego architekturze Łodzi. Najważniejsze realizacje miasta zilustrowali Mateusz Gryzło, Hubert Przybyszewski i Maria Łomiak, a tekstami opatrzyli Anna i Błażej Ciarkowscy, łodzianie, znawcy i miłośnicy miasta.
Gdynia obiecana: nowa książka Grzegorza Piątka Nakładem Wydawnictwa W.A.B. wkrótce ukaże się długo wyczekiwana książka Grzegorza Piątka: „Gdynia obiecana. Miasto, modernizm, modernizacja 1920-1939”. Historia rozwoju Gdyni wciąga jak najlepszy kryminał, a jednocześnie napawa czytelnika optymizmem – jeżeli tak wspaniałe miasto powstawało w tak chaotycznych warunkach, to jest jeszcze nadzieja dla naszego kraju – pisze w nocie od wydawcy Agata Twardoch.
Z miasta do miasta. Historie z czterech stron świata Już 31 sierpnia nakładem wydawnictwa Dwie Siostry ukaże się książka „Z miasta do miasta. Historie z czterech stron świata” autorstwa Michała Strzałkowskiego.  To pełna informacji, ciekawostek i świetnych ilustracji Łukasza Majewskiego publikacja o wyjątkowych miastach, miasteczkach i metropoliach z całego świata.
Książki na wakacje 2022: architektoniczne nowości wydawnicze TOP 10 Od lat co miesiąc recenzujemy dla Was najciekawsze książki o architekturze, urbanistyce, wnętrzach i projektowaniu krajobrazu. Tym razem polecamy 10 nowości wydawniczych, w sam raz na letnie nadrabianie zaległości bądź planowanie architektonicznych podróży. Książki na wakacje 2022: TOP 10.
MUR. Ilustrowany atlas architektury Muranowa – pomóż go wydrukować! Centrum Architektury prowadzi zbiórkę na druk ósmego tomu z serii ilustrowanych atlasów warszawskiej architektury. Książkę, tym razem poświęconą dzielnicy Muranów, napisali Beata Chomątowska, Grzegorz Piątek i Katarzyna Uchowicz.
Warszawa rysuje Skopje: nowa publikacja Centrum Architektury Nakładem Centrum Architektury ukazała się książka „Warszawa rysuje Skopje” autorstwa Kingi Nettmann-Multanowskiej. Autorka, od lat niestrudzenie badająca polskie wątki na terenie Gruzji i Macedonii Północnej, odkrywa przed czytelnikiem wciąż mało znaną historię udziału architektów z Polski w odbudowie Skopje po tragicznym trzęsieniu ziemi z 1963 roku.