Spis treści
Dom Szpiega, czyli Al. Grunwaldzka 117 w Gdańsku. Skąd ta nazwa?
Jan Henryk Żychoń to postać silnie związana z historią Gdańska, a konkretnie z jej przedwojenną i wojenną częścią. W 1927 r. jako porucznik rozpoczął działalność wywiadowczą na terenie Wolnego Miasta Gdańsk, w którym ścierały się interesy polskie i niemieckie. To właśnie wtedy zamieszkał przy Al. Grunwaldzkiej 117 (wtedy Hauptstraße 49). Przez lata udało mu się zbudować prężnie działającą siatkę szpiegowską, był też organizatorem „Akcji Wózek” polegającej na inwigilowaniu niemieckiej poczty przesyłanej z i do Prus Wschodnich. Pozwoliło to stronie polskiej uzyskać cenne informacje m.in. transportowanym o sprzęcie wojskowym.
We wrześniu 1939 r. powierzono mu zadanie wywiezienia i ukrycie archiwów bydgoskiej Ekspozytury Oddziału II (którą kierował), jednak Niemcy ostatecznie przechwycili tę dokumentację w Warszawie. 18 maja 1944 r. major Żychoń zginął w bitwie o Monte Cassino.
Nazwa „Dom Szpiega” przylgnęła na dobre do kamienicy, w której kiedyś mieszkał, dopiero stosunkowo niedawno – dopiero w 2015 r. udało się dokładnie ustalić powiązania budynku z Żychoniem. Podczas II wojny światowej w budynku działał posterunek niemieckiej Ordnungspolizei, zaś w okresie PRL-u najpierw placówka Urzędu Bezpieczeństwa, a następnie pomieszczenia biurowe. Od wielu lat stoi opuszczony.
W planach remont zabytku. Kamienica zmieni się w biurowiec
Sam obiekt pochodzi z lat 1870–1872, zaś do rejestru zabytków wpisano go w 2022 r. To otynkowany budynek z cegły na planie prostokąta, kryty dachem dwuspadowym. Zarówno od zachodu, jak i od wschodu znajduje się płytki pseudoryzalit, który na wysokości poddasza przechodzi w wystawkę zamkniętą tympanonem. W dwukondygnacyjnym budynku każde piętro zajmowało jedno duże mieszkanie – major Żychoń zajmował to na pierwszym piętrze (pięciopokojowe, o powierzchni 150 m kw.). Kamienica przetrwała wojnę zasadniczo bez szwanku. Dziś to jedna z ostatnich pozostałości przedwojennej zabudowy w tym rejonie. Widać to choćby po tym, jak zmieniło się jej otoczenie – cofnięty niegdyś od ulicy dom z ogrodem dziś stoi przy samej Alei Grunwaldzkiej, otoczony blokami z wielkiej płyty.
11 września 2026 r. Urząd Miasta w Gdańsku poinformował o planach remontu zabytku. Na 22 września zaplanowano podpisanie umowy z wykonawcą prac, firmą Zakład Budowlano-Dekarski Marek Plechowski. Wartość kontraktu to 7 116 842,21 zł brutto, zaś na wykonanie prac wykonawca otrzyma dokładnie rok.
Zakres inwestycji obejmuje m.in. remont elewacji i dachu, izolację fundamentów oraz termomodernizację. Odnowione zostaną drzwi, okna i zachowane elementy historycznego wystroju. Odtworzone będą także detale architektoniczne, które na przestrzeni lat zniknęły z fasady.
Prace obejmą również wnętrza. Renowację przejdą drewniane schody, tralki i słupki klatki schodowej. Pracom konserwatorskim poddane zostaną także wybrane zachowane piece kaflowe oraz sztukaterie. Część historycznych elementów posadzek zostanie ponownie wykorzystana. Budynek otrzyma nowe instalacje sanitarne, elektryczne i teletechniczne. Powstanie również nowa instalacja centralnego ogrzewania
– podaje Referat Prasowy Urzędu Miejskiego w Gdańsku.
W ramach przebudowy, prowadzonej oczywiście pod nadzorem konserwatora zabytków, dawny budynek mieszkalny zostanie lepiej przystosowany do pełnienia funkcji biurowej. Zapowiedziano wydzielenie wygodnych pomieszczeń do pracy wraz z zapleczem sanitarnym i socjalnym, a także poprawę dostępności (utworzenie nowego wejścia od strony podwórza z podnośnikiem).
- Sprawdź również: Mówią o niej "gdański Montmartre". Miała piękne kamienice, ale była strasznie zniszczona. Od dzielnicy biedy po perełkę. Biskupia Górka
- Przejdź do galerii: Punktowce nad Radunią w Gdańsku
9
