Spis treści
Szpiegowo było tajemnicza enklawą - konkurs miał ją otworzyć i odczarować
Przez blisko pół wieku był jednym z najbardziej tajemniczych adresów w Warszawie. Kompleks przy ul. Sobieskiego 100, potocznie nazywany „Szpiegowem”, powstał pod koniec lat 70. jako zamknięta enklawa dla pracowników ambasady ZSRR. Otoczony murem, strzeżony i niedostępny dla postronnych, z własnym kinem, klubem, saunami i zapleczem usługowym, szybko obrósł miejskimi legendami. Po odzyskaniu nieruchomości przez miasto dawny symbol izolacji ma zyskać zupełnie nowe znaczenie – stać się otwartym zespołem mieszkań komunalnych odpowiadającym współczesnym standardom architektury społecznej. Właśnie temu celowi służył rozstrzygnięty właśnie konkurs architektoniczny.
Przeczytaj więcej: Czerwona enklawa. Dla mieszkańców kino, sauna, klub. Mury i drut kolczasty tłumaczono ochroną przed... hałasem
Zadaniem uczestników tego konkursu było nie tylko przygotowanie projektu modernizacji objętego ochroną konserwatorską dawnego budynku mieszkalnego, przejętego przez miasto na początku 2025 roku, ale również zaproponowanie nowej zabudowy komunalnej. Organizator oczekiwał stworzenia zespołu zapewniającego wysoką jakość zamieszkania, dostępność dla osób o zróżnicowanych potrzebach oraz przestrzenie wspólne sprzyjające budowaniu lokalnej wspólnoty. Istotnym elementem zadania było także zachowanie wartości krajobrazowych miejsca, ochrona istniejącego drzewostanu, lepsze powiązanie założenia z Jeziorkiem Sieleckim oraz zastosowanie rozwiązań proklimatycznych, energooszczędnych i ograniczających ślad węglowy inwestycji.
Przeczytaj więcej: Projekt na przebudowę Szpiegowa coraz bliżej; wybrano 5 najlepszych propozycji. Co o konkursie mówiła Monika Arczyńska?
34
Łączna suma nagród w tym konkursie wyniosła 255 tys. zł
Do drugiego etapu konkursu zakwalifikowano pięć prac, spośród których Sąd Konkursowy przyznał pierwszą i drugą nagrodę oraz dwa równorzędne wyróżnienia. Trzeciej nagrody nie przyznano. Zwycięzca otrzymał nagrodę pieniężną w wysokości 100 tys. zł oraz zaproszenie do negocjacji w trybie zamówienia z wolnej ręki na opracowanie szczegółowej koncepcji. Autorzy pracy nagrodzonej drugim miejscem otrzymali 70 tys. zł, natomiast oba wyróżnienia miały wartość po 35 tys. zł. Dodatkowo jednej z prac przyznano 15 tys. zł tytułem zwrotu kosztów udziału w konkursie. Jak wynika z uzasadnienia werdyktu, o wyborze zwycięzcy decydowała nie atrakcyjność formalna architektury, lecz umiejętność pogodzenia kwestii urbanistycznych, społecznych, funkcjonalnych, ekonomicznych i środowiskowych. Jury szczególną wagę przywiązywało do jakości przestrzeni wspólnych, dostępności, możliwości integracji mieszkańców oraz racjonalności rozwiązań właściwych dla budownictwa społecznego.
JSK Architekci z I nagrodą
Pierwszą nagrodę oraz zaproszenie do negocjacji na opracowanie dokumentacji projektowej zdobyła warszawska pracownia JSK Architekci (zespół: Mariusz Rutz, Zbigniew Pszczulny, Mikołaj Twardowski, Kinga Batte, Jakub Pieńkowski, Delfina Żółtowska, Michał Dezór i Kamil Kowalski). W opinii Sądu Konkursowego projekt najlepiej połączył wymagania urbanistyczne, architektoniczne, społeczne i środowiskowe, podporządkowując wszystkie decyzje projektowe jakości życia przyszłych mieszkańców. Nowy budynek od strony ul. Sobieskiego nie konkuruje z historycznym obiektem, lecz stanowi dla niego neutralne tło i jednocześnie pełni funkcję bariery akustycznej chroniącej wnętrze kwartału przed hałasem ruchliwej ulicy.
Jury szczególnie wysoko oceniło rozwiązania prospołeczne i dostępnościowe. Projekt zakłada likwidację długiego układu korytarzowego w istniejącym budynku na rzecz układu klatkowego, co sprzyja tworzeniu mniejszych wspólnot sąsiedzkich i ogranicza anonimowość przestrzeni. Zaproponowano elastyczne mieszkania umożliwiające przyszłe zmiany układu lokali, rozwiązania odpowiadające potrzebom seniorów oraz osób z niepełnosprawnościami, a także elementy architektury terapeutycznej i neuroarchitektury. Koncepcję uzupełniają rozwiązania środowiskowe: zachowanie istniejących drzew, rozwinięty system retencji wód opadowych, wykorzystanie materiałów z odzysku i prefabrykacji oraz ograniczenie stosowania materiałów o wysokim śladzie węglowym do niezbędnych elementów konstrukcyjnych.
II nagroda i wyróżnienia
Drugą nagrodę otrzymała pracownia Bogumił Kidziak Architekci, której projekt wyróżnił się czytelnym układem urbanistycznym, centralnym pasażem otwierającym kompleks w kierunku Jeziorka Sieleckiego oraz racjonalnym wykorzystaniem istniejącej struktury budynku przy zachowaniu jego charakterystycznych cech.
Jedno z dwóch równorzędnych wyróżnień trafiło do pracowni 22ARCHITEKCI za konsekwentnie rozwiniętą ideę otwarcia zespołu na otoczenie, wysoki poziom rozwiązań decydujących o dostępności oraz kompleksowe podejście do zagadnień efektywności energetycznej, retencji i gospodarki cyrkularnej.
Drugie wyróżnienie zdobyła WXCA GROUP, której propozycję doceniono za próbę stworzenia spójnej kompozycji nowego i istniejącego budynku, charakterystyczne uniesienie nowej zabudowy na słupach oraz dobrze rozwiązane relacje pomiędzy mieszkaniami, dziedzińcem i terenami zielonymi.
Skład Sądu Konkursowego
Za formalną stronę przedsięwzięcia odpowiadało Miasto Stołeczne Warszawa wraz z Zarządem Mienia m.st. Warszawy, natomiast przygotowanie i obsługę procedury konkursowej powierzono pracowni A2P2 architecture & planning, od lat specjalizującej się w organizacji konkursów architektonicznych.
O wyborze najlepszych koncepcji zdecydował 11-osobowy Sąd Konkursowy, któremu przewodniczył arch. Grzegorz Kaczmarowski, a funkcję referentki pełniła arch. Katarzyna Rokicka-Müller. W jego skład weszli również przedstawiciele władz miasta oraz Biura Architektury i Planowania Przestrzennego, Biura Polityki Lokalowej, Biura Mienia Miasta i Skarbu Państwa oraz Zarządu Mienia m.st. Warszawy: Karolina Bober, Jarosław Węgrzyn, arch. Aneta Wardzińska-Siczek, arch. Tomasz Pniewski, arch. Beata Marczak-Wacławek, arch. Sylwia Eymontt, arch. Tomasz Urbański, inż. Rafał Sawicki i arch. kraj. Agnieszka Rybka. W pracach Sądu, jako eksperci bez prawa głosu, uczestniczyli także Ewa Grzesiak w zakresie dostępności architektonicznej oraz Stołeczny Konserwator Zabytków Michał Krasucki.
---
Dziękujemy, że tu jesteś!
Posłuchaj naszego Podcastu Architektonicznego o konkursowej odwadze, w którym Artur Celiński rozmawia z Moniką Arczyńską z A2P2.
