Spis treści
Wieloryby podpływają niemal pod sam brzeg
Andenes leży na północnym krańcu wyspy Andøya, około 300 kilometrów za kołem podbiegunowym, w archipelagu Vesterålen. Trudno byłoby znaleźć bardziej logiczną lokalizację dla instytucji, jaką jest The Whale – centrum poświęcone wielorybom i oceanom. Niedaleko brzegu dno gwałtownie opada w stronę głębokich wód. Dzięki warunkom oceanicznym okolice miasta należą do nielicznych miejsc, w których wieloryby można obserwować przez cały rok. To ten przyrodniczy fenomen stał się punktem wyjścia dla The Whale.
Pomysł stworzenia centrum pojawił się już w 2014 roku z inicjatywy lokalnego środowiska związanego z obserwacją wielorybów i turystyką. Projekt formalnie powołano dwa lata później, w 2019 roku przeprowadzono międzynarodowy konkurs architektoniczny. Wygrała go kopenhaska pracownia Dorte Mandrup. Realizacja przez kolejne lata dojrzewała organizacyjnie i finansowo; ostatecznie, za projekt ekspozycji odpowiadają m.in. Ralph Appelbaum Associates i Tamschick Media+Space.
The Whale określa się jako centrum wiedzy i doświadczeń, łączące naukę, sztukę, narrację, dźwięk i architekturę. Zwiedzanie można będzie zestawić z tym, co dzieje się tuż za drzwiami – rejsem i próbą zobaczenia zwierząt w ich naturalnym środowisku.
Dach wyrasta bezpośrednio ze skalistego wybrzeża
Architektura powstaje tu z napięcia między budynkiem a krajobrazem. Zamiast odcinającej się od tła bryły Dorte Mandrup zaproponowała szeroką, łagodnie wypiętrzoną powierzchnię, która wygląda jak deformacja gruntu. Raz można dopatrzyć się w niej fali, innym razem grzbietu wynurzającego się zwierzęcia. Sama architektka porównywała projekt do "cienkiej warstwy skorupy ziemskiej uniesionej przez olbrzyma".
Czytaj także: Norweski biurowiec SporX łamie schematy: prawie cały z drewna i zero miejsc parkingowych!
Najważniejszym elementem wydaje się być zakrzywiony dach. Tworzy go pojedyncza betonowa powłoka o parabolicznej geometrii, przekazująca obciążenia do trzech punktów podparcia w narożnikach. Dzięki temu główne wnętrze może pozostać wolne od słupów. Powierzchnia dachu stanie się ogólnodostępnym tarasem i ścieżką widokową. Z góry będzie można patrzeć na Morze Norweskie, wyspy, linię horyzontu.
Projektanci od początku traktowali budynek jako część konkretnego terenu – skalistego wybrzeża, torfowisk, mokradeł i niskiej roślinności Andøyi. Granica między tym, co zbudowane, a tym, co zastane, ma pozostawać nieostra również we wnętrzu. Przeszklenia otwierają ekspozycję na krajobraz, a miejscami naturalne skały zostają włączone w przestrzeń centrum. W rezultacie morze ma być jednym z elementów muzealnej narracji.
Od anatomii wieloryba po jego głos
Wystawa nie ograniczy się jednak do efektownego obrazu morskich gigantów. Jedna z części pokaże wszystkie około 90 współcześnie żyjących gatunków waleni w ramach dynamicznej instalacji poświęconej ich ewolucji i różnorodności. Dalej, sekcja Under the Skin ma prezentować anatomię: preparaty, fiszbiny, czaszki i kości, w tym żebra rozpięte w przestrzeni niczym konstrukcja sklepienia. Zwiedzający mają też poznać rytm serca nurkującego wieloryba.
Inna część przeniesie ich pod powierzchnię oceanu – do środowiska, w którym wieloryby polują, nurkują, karmią młode i komunikują się. Ważnym narzędziem będzie tu dźwięk. W immersyjnej przestrzeni poświęconej komunikacji waleni będzie można zetknąć się ze światem częstotliwości i odgłosów, który dla człowieka pozostaje na co dzień niedostępny. Library of Relations rozszerzy zaś opowieść na relacje między człowiekiem i wielorybami: od wielowiekowej eksploatacji po współczesne pytania o ochronę oceanów.
W ten sposób scenariusz przechodzi od zachwytu skalą zwierzęcia do biologii, historii i odpowiedzialności człowieka za środowisko. To ważne, bo również sama architektura The Whale nie próbuje udawać wieloryba w dosłowny sposób. Jej podobieństwo do wynurzającego się grzbietu pozostaje skojarzeniem. W
Uroczyste otwarcie centrum zaplanowano na 3 czerwca 2027 roku, dzień później The Whale ma przyjąć pierwszych zwiedzających.
