Architektura MuratorRealizacjeFilharmonia Folkloru w Zbąszyniu

Filharmonia Folkloru w Zbąszyniu

Budynek powstał dla potrzeb szkoły muzycznej kształcącej między innymi w grze na instrumentach ludowych. Jego powściągliwa architektura to jedynie tło dla wydarzeń promujących bogactwo regionalnego folkloru. O realizacji pisze Katarzyna Gucałło.

Filharmonia folkloru w Zbąszyniu
Elewacja frontowa sali koncertowej, widok od strony ul. 17 Stycznia; fot. Piotr Krajewski
Filharmonia Folkloru PolskiegoZbąszyń, ul. 17 Stycznia 69
AutorzyARPA Architektoniczna Pracownia Autorska Jerzego Gurawskiego, architekt Jerzy Gurawski
Współpraca autorskaarchitekci Łukasz Janiak, Łukasz Nowak, Jakub Adamiak, Marek Szapiel, Aleksander Grygorowicz (architekt sprawdzający)
Architektura wnętrzARPA Architektoniczna Pracownia Autorska Jerzego Gurawskiego
Architektura krajobrazuARPA Architektoniczna Pracownia Autorska Jerzego Gurawskiego
KonstrukcjaBud-Ekspert, Jerzy Zielonacki, Jan Drzewiecki
Generalny wykonawcaSkanska
InwestorPaństwowa Szkoła Muzyczna I Stopnia im. Stanisława Moniuszki w Zbąszyniu
Powierzchnia terenu3008.0 m²
Powierzchnia zabudowy1271.0 m²
Powierzchnia użytkowa1608.0 m²
Powierzchnia całkowita2068.0 m²
Kubatura12700.0 m³
Projekt konkursowy2006
Projekt2008
Data realizacji (początek)2013
Data realizacji (koniec)2014
Koszt inwestycji11 000 000 PLN

Zbąszyń jest niewielkim, bo zaledwie nieco ponad siedmiotysięcznym miastem położonym w tak zwanym Regionie Kozła, skupiającym sześć gmin z pogranicza województw wielkopolskiego i lubuskiego, w których do dziś kultywowana jest tradycja gry na instrumentach wywodzących się z rodziny dud, takich jak kozły czy sierszenki. Historia zbąszyńskiej Państwowej Szkoły Muzycznej I stopnia im. Stanisława Moniuszki, szczycącej się jedną z dwóch w Polsce klas instrumentów ludowych, sięga lat 50. ubiegłego wieku. W roku 2014 w miejscu starego gmachu szkoły powstał nowy, rozbudowany dodatkowo o salę koncertową. Inwestycję pod nazwą Filharmonia Folkloru Polskiego zrealizowano według projektu zleconego Architektonicznej Pracowni Autorskiej Jerzego Gurawskiego, która w swoim dorobku miała już ukończoną w 2004 roku Filharmonię Zielonogórską czy Aulę Novą poznańskiej Akademii Muzycznej z 2006 roku.

Filharmonia folkloru w Zbąszyniu
Po prawej główne wejście do foyer sali koncertowej, po lewej część budynku przeznaczona na warsztaty naprawy, konserwacji i budowy instrumentów ludowych; fot. Piotr Krajewski

Zbąszyński budynek usytuowany jest przy głównej drodze biegnącej przez miasto, ulicy 17 Stycznia. Oprócz części dydaktycznej i sali koncertowej, kryje także pomieszczenia warsztatowe, w których naprawiane, konserwowane i budowane są instrumenty ludowe. Trzy odrębne funkcje znajdują odzwierciedlenie w układzie przestrzennym. Obiekt składa się bowiem z trzech brył o różnej wysokości, skupionych wokół otwartego dziedzińca. Dwukondygnacyjnej części warsztatowo-administracyjnej nadano formę łącznika pomiędzy szkołą a filharmonią. Pomieszczenia dydaktyczne zlokalizowano na trzech kondygnacjach w głębi działki. Obok kameralnych klas muzycznych znajdują się tam także sale do rytmiki, przestrzenie seminaryjne, świetlica i biblioteka z mediateką.

Reprezentacyjne, jednokondygnacyjne foyer sali koncertowej zlokalizowano od strony ulicy 17 Stycznia. Odpowiednią akustykę sali, mogącej pomieścić ponad 220 widzów, zapewnia strop kasetonowy. Układ prostych kwadratowych kasetonów powtarza drewniana konstrukcja przeszklonego dachu nad całym foyer, wychodząca także poza obrys budynku, gdzie wspiera się na siedmiu słupach z klejonego drewna. Dzięki w pełni przeszklonej ścianie frontowej granica między wnętrzem obiektu a jego otoczeniem zdaje się zanikać, przez co nawet przypadkowy przechodzień zostaje niejako wciągnięty w strefę muzyki. Wraz ze zmieniającymi się porami dnia i nasłonecznieniem zmienia się również wygląd filharmonii.

Filharmonia folkloru w Zbąszyniu
Fragment przeszklonej elewacji frontowej z drewnianą konstrukcją portyku; fot. Piotr Krajewski

Za sprawą przeszklonego dachu na ścianach wewnętrznych i na posadzce niewielkiego placu przed budynkiem pojawiają się geometryczne wzory. Projektant kierował się zasadą prostota – umiar – elegancja, co znalazło swoje odzwierciedlenie zarówno w zastosowanych formach jak i materiałach. W strefie wejściowej pierwsze skrzypce grają nowoczesne, pełne przeszklenia i dające wrażenie ciepła elementy konstrukcyjne z klejonego drewna. Na pozostałych elewacjach królują kompozycje z białego tynku oraz żółtej cegły klinkierowej, nawiązującej do tej, jaką wykończono sąsiadujące z filharmonią kamienice. Całości dopełniają utrzymane w odcieniach szarości detale stolarki okiennej, osłon lamp, schodów czy poręczy.

Muzyka, zwłaszcza ludowa, pełni szczególnie ważną rolę w tradycji regionu. W samym Zbąszyniu od roku 1973 każdej jesieni organizowane są Biesiady Koźlarskie, a od roku 2015 wiosenny Festiwal Dud Polskich. I to tutaj na rynku, przed zbąszyńską kolegiatą, stoi rzeźba chłopca grającego na koźle. Dzięki Filharmonii tradycja otrzymała godną oprawę w nowoczesnej formie.

Filharmonia folkloru w Zbąszyniu
Konstrukcja przeszklonego dachu nad foyer nawiązuje do układu stropu kasetonowego sali koncertowej; dzięki przeszklonej elewacji zaciera się granica między wnętrzem budynku a jego otoczeniem; fot. Piotr Krajewski

Założenia autorskie

Zbąszyń to kawał historii prowincji Wielkopolskiej. Przepięknie położony wśród lasów nad jeziorem Błędno i rzeką Obrą, był i pod Francuzami, i pod Niemcami, aby w 1920 roku wrócić do Polski jako miasto przygraniczne. Burzliwe losy odbiły się na jego strukturze architektoniczno- urbanistycznej – ni to miast, ni wieś – podkreślonej barokowymi wieżami kościoła NMP. W latach 30.

Niemcy wrzucili do miasta ogromny transport swoich Żydów, a mieszkańcy przyjęli ich życzliwie i umożliwili dalszą ucieczkę – chwała. Lata powojenne to czas koszul, bluz etc. marki Zbąszyń, królujących w całej Polsce. Niestety, era kapitalizmu zmiotła zakłady, ale zbąszynianie dali sobie radę. Pozostało rzemiosło, turystyka… Nad zbąszyńskim jeziorem pływał na kajaku Karol Wojtyła, przyszły papież. Wznieśli więc mu wspaniały pomnik „wspomnienie”: papież na kajaku ustawionym na wodzie w zamyśleniu czyta książkę, wiosła odstawił na bok – bomba.

Filharmonia folkloru w Zbąszyniu
Wnętrze sali koncertowej z kasetonowym stropem rozbijającym dźwięk i akustycznymi panelami ściennymi redukującymi odbicia fal dźwiękowych; fot. Piotr Krajewski

No i najważniejsze dla projektu – Region Kozła, niezwykłego instrumentu zbliżonego do znanych dud, dzięki któremu zainteresowanie muzyką, w tym kulturą ludową i jej dźwiękami, stało się podstawą powstania państwowej szkoły muzycznej kształcącej kolejne pokolenia koźlarzy już ponad 60 lat. Nie dość, że dźwięki kozła są oryginalne i przyciągające, to stroje koźlarzy też są niezwykłe. Ostro czerwone żupany, czarne kapelusze i spodnie, białe koszule, czerwone muszki. Do tego różnobarwne stroje kobiece. Różnorodności kolorów starczyłoby na opanowanie ogromnych przestrzeni, a co dopiero kameralnej sali na 300 osób.

Tak ogromny potencjał kulturowy, skromna i trudna działka, lecz wspomagana przez obrzeżny potok i wspaniałe drzewa, oraz program obejmujący szkołę muzyczną, warsztaty do budowy kozłów i salę koncertową wielofunkcyjną – bowiem oprócz muzyki służyć ma mieszkańcom gminy do spotkań i narad – to sama przyjemność w kształtowaniu przestrzeni. Trzeba było się trzymać w ryzach, by nie tworzyć „ikony” w mieście, które same jest ikoną.

Filharmonia folkloru w Zbąszyniu
Rzut parteru. Oznaczenia: 1 – hol; 2 – sala widowiskowa na 220 miejsc; 3 – szatnia; 4 – magazyn instrumentów; 5 – pomieszczenie do ćwiczeń na perkusji; 6 – pomieszczenie do zajęć indywidualnych; 7 – gabinet dyrektora; 8 – sala konferencyjna; 9 – administracja; 10 – wejście główne

Pomogło mi w tym wywiedzione jeszcze ze sklepów Gallux motto – „prostota, umiar, elegancja”. Podczas otwarcia szkoły radość i akceptacja koźlarzy dały mi pełną satysfakcję. Sama chałupa jak chałupa – wpisuje się w istniejącą przestrzeń dwukondygnacyjnych domków stojących wśród zieleni, starając się rozpychać między starodrzewem, pobliskim potokiem a budyneczkami gospodarczymi. Musi być elegancka, bo jest ważna dla tradycji, mieszkańców i uczniów szkoły. Posiada dwa placyki wejściowe, jeden dziedziniec dla szkoły, drugi – niejako reprezentacyjny – dla sali koncertowej.

Elegancja to współczesna faktura materiałów: szkło, aluminium, drewno klejone i moja ulubiona cegła sylikatowa Sahara. Prostota, czytelność funkcji i kameralność wnętrz szkoły z otwarciami widokowymi na istniejącą zieleń przechodzi w dwukondygnacyjną przestrzeń holu nad salą koncertową. Umiar – sala koncertowa ukierunkowana, aby być jedynie tłem dla wspaniałych strojów, instrumentów muzycznych i ruchu koźlarzy uprawiających coś w rodzaju specyficznego baletu różnorodnych postaci w spokojnej i wyważonej akustycznie przestrzeni. I to by było na tyle.

Jerzy Gurawski

Polski Teatr Tańca / Poznań W starej kamienicy zbudowano relacje nie tylko pomiędzy aktorami, widzami i przestrzenią, lecz także starą oraz nową architekturą. O realizacji Architektonicznej Pracowni Autorskiej Jerzego Gurawskiego pisze Maciej Siuda.
Teatr Muzyczny w Poznaniu według pracowni ARPA i SKI Studio W międzynarodowym konkursie na projekt nowej siedziby Teatru Muzycznego w Poznaniu trzecie miejsce zdobyła Architektoniczna Pracownia Autorska Jerzego Gurawskiego i SKI Studio Błażeja Szurkowskiego. Prezentujemy założenia i rysunki nagrodzonej pracy.
Kładka nad Wartą w Poznaniu Pieszy most połączy Chwaliszewo, Ostrów Tumski i Berdychowo w Poznaniu. Planowana od lat kładka powstanie według projektu konsorcjum pod przewodnictwem Architektonicznej Pracowni Autorskiej Jerzego Gurawskiego, w którego skład weszły również: SKI Studio Błażej Szurkowski, MS86A Maciej Sokolnicki Architekt oraz Adam Turczyn.
Rozmowa z Jerzym Gurawskim, współautorem Filharmonii Folkloru Jestem wielkim miłośnikiem chaosu w architekturze. A dziś są naciski na to, żeby wszystko uspokoić – o zbiurokratyzowaniu pracy architekta, zmęczeniu zawodem i planach na przyszłość z Jerzym Gurawskim rozmawia Maja Mozga-Górecka.
Ratusz w Gorzowie Wielkopolskim Konkurs na projekt rozbudowy urzędu miasta w Gorzowie Wielkopolskim wygrała Architektoniczna Pracownia Autorska Jerzego Gurawskiego ARPA.