Spis treści
Od cysterskiej osady po współczesne centrum biznesowe
Oliwa przez stulecia wielokrotnie zmieniała swoje oblicze. Była osadą klasztorną, ośrodkiem przemysłowym, miejscowością wypoczynkową, a z czasem stała się również ważnym centrum akademickim i biznesowym. Ślady tych przemian pozostały w jej zabudowie. Obok średniowiecznych obiektów pocysterskich można tu odnaleźć dawne dwory, reprezentacyjne wille, kamienice, obiekty przemysłowe i współczesne biurowce.
Czytaj także: Tu projektowano powojenny Gdańsk. Dziś pod Miastoprojektem stoi się w kolejce po pierogi
W 2026 roku mija sto lat od włączenia Oliwy w granice Gdańska. Rocznica stała się okazją do przyjrzenia się architektonicznemu dziedzictwu dzielnicy, w którym zapisane są nie tylko zmieniające się style i technologie budowlane, ale także historia jej mieszkańców oraz przeobrażenia społeczne i gospodarcze.
Właśnie taką perspektywę proponuje Fundacja Palma, wydawca „Przewodnika architektonicznego po Oliwie”. Publikacja nie ogranicza się do prezentacji najbardziej rozpoznawalnych zabytków. Zachęca również do przyjrzenia się budynkom, które na co dzień łatwo przeoczyć, choć są równie ważnymi świadectwami historii dzielnicy.
50 budynków i kilkaset lat historii Oliwy
W przewodniku znalazło się 50 obiektów reprezentujących różne epoki, funkcje i style architektoniczne. Wśród nich są między innymi dawne dwory przy ulicy Polanki, Pałac Opatów, zabudowania pocysterskie, Kuźnia Wodna, hala Olivia oraz współczesne biurowce.
Każdy z opisanych budynków staje się punktem wyjścia do szerszej opowieści o dzielnicy. Autorzy przyglądają się nie tylko architekturze, ale również ludziom, którzy ją tworzyli i użytkowali, oraz procesom urbanistycznym, które przez kolejne stulecia kształtowały Oliwę.
Czytaj także: Zjeść Stocznię i mieć Stocznię. Tuż obok gdańskiego ECS postawili setki mieszkań w abonamencie
Za teksty odpowiadają Aurelia Bladowska, Grażyna Niemyjska, Anna Półtorzycka i Michał Ślubowski. Wstęp historyczny, przedstawiający rozwój Oliwy od średniowiecza do współczesności, przygotował Jan Daniluk.
Ważną częścią publikacji są autorskie ilustracje Michała Pecko, który odpowiada również za skład książki. Zamiast ograniczać się do fotograficznej dokumentacji budynków, wydawcy zdecydowali się na rysunkowe przedstawienie wszystkich 50 obiektów. Ilustracje pozwalają wyeksponować charakterystyczne formy, proporcje i detale architektoniczne, a także spojrzeć na dobrze znane budynki z nieco innej perspektywy.
Przewodnik będzie liczył ponad 140 stron i ukaże się w twardej oprawie, w polskiej i angielskiej wersji językowej. Zaplanowano nakład 2000 egzemplarzy.
Architektura Oliwy wyjdzie na ulice. Wystawa, wykłady i spacery
Premiera „Przewodnika architektonicznego po Oliwie” odbędzie się 5 grudnia 2026 roku. Publikacja nie będzie jednak jedyną okazją do poznania historii dzielnicy. Fundacja Palma zaplanowała również wydarzenia, które pozwolą skonfrontować opowieści zawarte w książce z rzeczywistą przestrzenią miasta.
Na ogrodzeniu Parku Oliwskiego pojawi się wystawa plenerowa poświęcona najważniejszym etapom rozwoju dzielnicy – od średniowiecznego opactwa cystersów po współczesność. Historycznym opowieściom towarzyszyć będą ilustracje wybranych obiektów. Program uzupełnią wykłady oraz spacery architektoniczne.
To propozycja poznawania miasta poprzez jego materialne ślady: budynki, które przetrwały zmianę funkcji, obiekty przypominające o dawnym przemyśle i architekturę powstającą na potrzeby współczesnych mieszkańców.
Po Wrzeszczu przyszedł czas na Oliwę
Nowa publikacja jest kontynuacją projektu rozpoczętego przez Fundację Palma w 2021 roku, kiedy ukazał się „Przewodnik architektoniczny po Wrzeszczu”. Organizacja, działająca od 2017 roku, zajmuje się popularyzacją lokalnego dziedzictwa Gdańska poprzez wydarzenia kulturalne, projekty edukacyjne, spotkania i spacery historyczne.
Oba przewodniki łączy pomysł opowiadania o mieście w skali dzielnicy, a nie wyłącznie poprzez jego najbardziej reprezentacyjne zabytki. Takie spojrzenie pozwala dostrzec związki między architekturą a codziennym życiem, a także zrozumieć, jak kolejne pokolenia przekształcały odziedziczoną przestrzeń.
Wydawcą książki jest Fundacja Palma. Partnerem głównym projektu została firma DORACO, a partnerami Gdański Zarząd Zieleni, ASTE i Live. Publikacja otrzymała dofinansowanie Miasta Gdańska z Gdańskiego Funduszu Promocji Wydawnictw.
