Architektura MuratorWydarzeniaHitlerowskie wizje Krakowa

Hitlerowskie wizje Krakowa

Profesor Jacek Purchla wygłosił w Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie wykład poświęcony nazistowskim planom przebudowy Krakowa

Jesienią 1939 roku Kraków został podniesiony przez Adolfa Hitlera do rangi stolicy Generalnego Gubernatorstwa. Ta niechciana stołeczność przyniosła zasadnicze konsekwencje urbanistyczne. Kraków, podobnie jak Berlin, Monachium i Norymberga, a po Anschlussie Austrii także Linz – miał otrzymać nowy „szlif” urbanistyczny w wielkim stylu, który uczyniłby z niego „wzorowe miasto niemieckie”. Planowano m.in. stworzenie niemieckiej dzielnicy rządowej na Błoniach i realizację niemieckiej dzielnicy mieszkaniowej na zachód od placu Inwalidów.

Do stworzenia „Generalbebaungslan von Krakau” został powołany Hubert Ritter, architekt spoza partyjnego układu, jednak mający za sobą ważne osiągnięcia urbanistyczne, takie jak np. osiedle mieszkaniowe Rundling na przedmieściach Lipska (powstałe w latach 1929-1930).

Prestiżowa lokalizacja oparta na poszukiwaniu przez Rittera właściwej relacji i komunikacji z historycznym centrum Krakowa oraz walory urbanistyczne zakola Wisły pod Wawelem legły u podstaw wyboru Dębnik jako miejsca, gdzie na powierzchni około 250 hektarów  powstać miała „wizytówka „Nowych Niemiec” na Wschodzie”. W koncepcji Rittera jego niemiecka dzielnica rządowa winna  wypełniać zarówno funkcje administracyjne, jak i reprezentacyjne, stanowiąc miejsce pracy dla około 10 tysięcy urzędników i funkcjonariuszy. W programie funkcjonalnym „Regierungsviertel” obok siedzib: rządu, administracji dystryktowej, władz NSDAP, Wehrmachtu, poczty, kolei i innych urzędów Generalnego Gubernatorstwa przewidziano m.in. kantyny i kasyna, tereny rekreacyjne i sportowe. W centralnej części dzielnicy, przy jej głównym placu, stanąć zaś miała monumentalna Festhalle – miejsce wielkich nazistowskich zebrań i uroczystości – główna „świątynia miasta”. Program funkcjonalny „Regierungsviertel” wyraźnie podporządkowany został swoistej sakralizacji projektowanej przestrzeni, w której dominują – zgodnie z hitlerowską „nauką narodowo-polityczną” rozległe „place zebrań i place marszowe”.
Równocześnie uderza osiowość, skala i monumentalizm całego założenia. Model „Nowych Dębnik” kojarzyć się może z próbą rekonstrukcji pod Wawelem, założonego na planie kwadratu, miasta idealnego z epoki antycznej.

Rozpoczęta przez Niemcy w czerwcu 1941 roku nowa ofensywa na Wschodzie szybko odsunęła poważne myślenie o realizacji planów Huberta Rittera dla Krakowa. Klęska pod Stalingradem faktycznie je przekreśliła, choć dalsze studia w oparciu o koncepcje Rittera prowadzono w Krakowie do roku 1943 (J. Purchla, Niechciana społeczność, [w:] Kraków i Norynberga w cywilizacji europejskiej, Kraków 2005).

Choć plany przebudowy miasta pozostały niezrealizowane, są godne przypomnienia i stanowią interesujący rozdział w historii urbanistyki miasta. Współczesność stawia wciąż pytanie o to „niechciane dziedzictwo” Trzeciej Rzeszy, które w Krakowie obecne jest chociażby w tak ważnym miejscu jak Zamek Królewski na Wawelu.

wykład odbył się 19 stycznia 2012 
Międzynarodowe Centrum Kultury
Kraków, Rynek Główny 25

Z archiwum „Architektury”: Henryk Buszko o jubileuszu magazynu „Architektura” Życzę ARCHITEKTURZE, aby jej udział w naszym codziennym, zawodowym życiu był coraz bardziej pełny, aby stała się ona nieodzownym, bliskim i serdecznym przyjacielem każdego architekta, aby po nią sięgali coraz częściej wszyscy ci, którym bliskie są sprawy architektury polskiej – pisał w numerze 11/1972 „Architektury” z okazji jej 25-lecia Henryk Buszko, wieloletni prezes SARP i autor ikonicznych projektów nie tylko śląskiej architektury. Obecnie, 50 lat po opublikowaniu artykułu, przypominamy ów tekst z racji innego jubileuszu: 40-lecia pracy Ewy P. Porębskiej, redaktorki naczelnej „Architektury-murator”, miesięcznika kontynuującego tradycję powojennej „Architektury”. O wstęp do publikacji poprosiliśmy dr. Ryszarda Nakoniecznego z Politechniki Śląskiej.
Nowe inwestycje 2023: 10 najbardziej wyczekiwanych realizacji 2023 roku Wojna w Ukrainie i wywołany nią kryzys gospodarczy w znaczący sposób wpływają na planowanie nowych inwestycji. Niepokojąco wygląda zwłaszcza sytuacja na rynku mieszkaniowym. Według GUS, spada nie tylko liczba pozwoleń na budowę, ale też rozpoczynanych projektów. Czas pokaże, czy ta tendencja się utrzyma. Tymczasem prezentujemy 10 nowych inwestycji, które (prawie) na pewno zostaną ukończone w 2023 roku.
Książki o architekturze dla dzieci: nowości i bestsellery Każda większa konferencja architektoniczna w Polsce kończy się postulatem upowszechniania edukacji architektonicznej. Mimo to książek o architekturze dla dzieci, które w interesujący i przystępny sposób tłumaczyłyby, na czym polega projektowanie otaczającego nas świata, wciąż nie ukazuje się zbyt wiele. Prezentujemy zestawienie najciekawszych książek o architekturze dla dzieci. Są wśród nich zarówno bestsellery, jak i nowości wydawnicze.
Nowe inwestycje 2022: 10 najbardziej wyczekiwanych realizacji 2022 roku Wbrew początkowym obawom związanym z pandemią COVID-19 kryzys prawie ominął branżę budowlaną. Część realizacji zaliczyła jednak niewielki poślizg i ich oddanie do użytku przesunięto w czasie. Oto 10 najbardziej wyczekiwanych nowych inwestycji 2022 roku.
Architektura renesansu: przykłady, cechy, przedstawiciele Architektura renesansu nawiązywała do wzorów i form klasycznych, a jej twórcy we wszystkich swoich działaniach szukali podstaw naukowych. Prawdziwą aspiracją architekta renesansu było wzniesienie budowli dla samego piękna proporcji, przestronnego wnętrza i wspaniałej, imponującej całości – pisze Ernst Hans Gombrich w monografii „O sztuce”. Publikujemy krótki przegląd podstawowych wiadomości o architekturze renesansu: przykłady, cechy, przedstawiciele.
Rok w architekturze: 10 najlepiej czytanych artykułów 2020 roku Wyniki konkursów na zadaszenie amfiteatru w Łazienkach, wnętrza Świątyni Opatrzności i osiedle Mieszkanie Plus przy Ratuszowej w Warszawie, dom w Bieszczadach projektu medusa group, nowe stacje metra, a także wpływ pandemii na rynek usług architektonicznych i różnice w zarobkach architektów w Polsce i Danii – przypominamy 10 najczęściej czytanych artykułów 2020 roku.