Architektura MuratorWydarzeniaHitlerowskie wizje Krakowa

Hitlerowskie wizje Krakowa

Profesor Jacek Purchla wygłosił w Międzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie wykład poświęcony nazistowskim planom przebudowy Krakowa

Jesienią 1939 roku Kraków został podniesiony przez Adolfa Hitlera do rangi stolicy Generalnego Gubernatorstwa. Ta niechciana stołeczność przyniosła zasadnicze konsekwencje urbanistyczne. Kraków, podobnie jak Berlin, Monachium i Norymberga, a po Anschlussie Austrii także Linz – miał otrzymać nowy „szlif” urbanistyczny w wielkim stylu, który uczyniłby z niego „wzorowe miasto niemieckie”. Planowano m.in. stworzenie niemieckiej dzielnicy rządowej na Błoniach i realizację niemieckiej dzielnicy mieszkaniowej na zachód od placu Inwalidów.

Do stworzenia „Generalbebaungslan von Krakau” został powołany Hubert Ritter, architekt spoza partyjnego układu, jednak mający za sobą ważne osiągnięcia urbanistyczne, takie jak np. osiedle mieszkaniowe Rundling na przedmieściach Lipska (powstałe w latach 1929-1930).

Prestiżowa lokalizacja oparta na poszukiwaniu przez Rittera właściwej relacji i komunikacji z historycznym centrum Krakowa oraz walory urbanistyczne zakola Wisły pod Wawelem legły u podstaw wyboru Dębnik jako miejsca, gdzie na powierzchni około 250 hektarów  powstać miała „wizytówka „Nowych Niemiec” na Wschodzie”. W koncepcji Rittera jego niemiecka dzielnica rządowa winna  wypełniać zarówno funkcje administracyjne, jak i reprezentacyjne, stanowiąc miejsce pracy dla około 10 tysięcy urzędników i funkcjonariuszy. W programie funkcjonalnym „Regierungsviertel” obok siedzib: rządu, administracji dystryktowej, władz NSDAP, Wehrmachtu, poczty, kolei i innych urzędów Generalnego Gubernatorstwa przewidziano m.in. kantyny i kasyna, tereny rekreacyjne i sportowe. W centralnej części dzielnicy, przy jej głównym placu, stanąć zaś miała monumentalna Festhalle – miejsce wielkich nazistowskich zebrań i uroczystości – główna „świątynia miasta”. Program funkcjonalny „Regierungsviertel” wyraźnie podporządkowany został swoistej sakralizacji projektowanej przestrzeni, w której dominują – zgodnie z hitlerowską „nauką narodowo-polityczną” rozległe „place zebrań i place marszowe”.
Równocześnie uderza osiowość, skala i monumentalizm całego założenia. Model „Nowych Dębnik” kojarzyć się może z próbą rekonstrukcji pod Wawelem, założonego na planie kwadratu, miasta idealnego z epoki antycznej.

Rozpoczęta przez Niemcy w czerwcu 1941 roku nowa ofensywa na Wschodzie szybko odsunęła poważne myślenie o realizacji planów Huberta Rittera dla Krakowa. Klęska pod Stalingradem faktycznie je przekreśliła, choć dalsze studia w oparciu o koncepcje Rittera prowadzono w Krakowie do roku 1943 (J. Purchla, Niechciana społeczność, [w:] Kraków i Norynberga w cywilizacji europejskiej, Kraków 2005).

Choć plany przebudowy miasta pozostały niezrealizowane, są godne przypomnienia i stanowią interesujący rozdział w historii urbanistyki miasta. Współczesność stawia wciąż pytanie o to „niechciane dziedzictwo” Trzeciej Rzeszy, które w Krakowie obecne jest chociażby w tak ważnym miejscu jak Zamek Królewski na Wawelu.

wykład odbył się 19 stycznia 2012 
Międzynarodowe Centrum Kultury
Kraków, Rynek Główny 25

Nowe inwestycje 2022: 10 najbardziej wyczekiwanych realizacji 2022 roku Wbrew początkowym obawom związanym z pandemią COVID-19 kryzys prawie ominął branżę budowlaną. Część realizacji zaliczyła jednak niewielki poślizg i ich oddanie do użytku przesunięto w czasie. Oto 10 najbardziej wyczekiwanych nowych inwestycji 2022 roku.
Architektura renesansu: przykłady, cechy, przedstawiciele Architektura renesansu nawiązywała do wzorów i form klasycznych, a jej twórcy we wszystkich swoich działaniach szukali podstaw naukowych. Prawdziwą aspiracją architekta renesansu było wzniesienie budowli dla samego piękna proporcji, przestronnego wnętrza i wspaniałej, imponującej całości – pisze Ernst Hans Gombrich w monografii „O sztuce”. Publikujemy krótki przegląd podstawowych wiadomości o architekturze renesansu: przykłady, cechy, przedstawiciele.
Rok w architekturze: 10 najlepiej czytanych artykułów 2020 roku Wyniki konkursów na zadaszenie amfiteatru w Łazienkach, wnętrza Świątyni Opatrzności i osiedle Mieszkanie Plus przy Ratuszowej w Warszawie, dom w Bieszczadach projektu medusa group, nowe stacje metra, a także wpływ pandemii na rynek usług architektonicznych i różnice w zarobkach architektów w Polsce i Danii – przypominamy 10 najczęściej czytanych artykułów 2020 roku.
Archiprzepowiednie: co czeka polską architekturę w 2021 roku Co wydarzy się w architekturze w 2021 roku? Jakie wyzwania stoją przed polską architekturą w ciągu nadchodzących miesięcy? Kto odniesie sukces, kto poniesie porażkę i jakie tematy zdominują architektoniczne dyskusje. Przepowiednie na 2021 rok.
Nowe inwestycje 2021: 10 najbardziej wyczekiwanych realizacji 2021 roku Wciąż trudno przewidzieć, w jakim stopniu pandemia wpłynie na planowane inwestycje. Jak podaje GUS, liczba pozwoleń na budowę wydanych w 2020 roku nieznacznie spadła, nieco mniej jest też rozpoczętych realizacji. Czas pokaże, czy ta tendencja się utrzyma. Tymczasem prezentujemy 10 nowych inwestycji, które z pewnością zostaną ukończone w 2021 roku.
Ekstremalne budowy Z zapałem godnym lepszej sprawy dążymy do budowania w miejscach ekstremalnych, kolonizując obszary dotąd nietknięte stopą człowieka. Szukamy lokalizacji pod ziemią, pod wodą, na szczytach gór, lub jeszcze bardziej niezwykłych. Z czego to wynika? Głównie – z ciekawości, niekiedy – z rzeczywistej potrzeby, zawsze – z wyjątkowego uporu. Oskar Grąbczewski przygląda się realizacjom, które ze względu na swoją trudną lokalizację, przesuwają granice naszej wiedzy i możliwości technicznych.