Architektura MuratorArchitekciMaria Piechotkowa o istocie zawodu architekta: rozmowa

Maria Piechotkowa o istocie zawodu architekta: rozmowa

Pracując w określonych warunkach historycznych, chcieliśmy stworzyć ludziom takie środowisko, w którym żyłoby im się dobrze, wygodnie i przyjemnie.

Maria Piechotkowa o istocie zawodu architekta: rozmowa
Maria Piechotkowa; fot. Marcin Czechowicz

O istocie zawodu architekta, realizacji Bielan i dokumentacji drewnianych bożnic z Marią Piechotką rozmawia Maja Mozga-Górecka. Publikujemy ostani wywiad, jakiego architektka udzieliła naszemu miesięcznikowi.

Maja Mozga-Górecka: Setne urodziny, ponad 40 lat pracy zawodowej, dalsze prawie 40 lat pracy badawczej dają Pani zupełnie wyjątkową perspektywę. Co Pani zdaniem jest istotą zawodu architekta i jego powinnością?

Maria Piechotka: Odpowiedź prosta nie jest. Najogólniej można powiedzieć, że istotą zawodu architekta jest świadome kształtowanie przestrzeni i środowiska, w którym żyją ludzie. A powinnością kształtowanie ich w taki sposób, żeby uwzględniały potrzeby fizyczne i duchowe człowieka, żeby służyły mu pod względem użytkowym, estetycznym, psychicznym i żeby odbywało się to z jak największym poszanowaniem dla otoczenia kulturowego, przyrodniczego i krajobrazu. Ale to wszystko są komunały. Jeżeli chodzi o osobiste doświadczenia, moje i mojego męża Kazimierza, z którym zawsze razem pracowałam, to większość naszej działalności dotyczyła mieszkalnictwa. Pracując w określonych warunkach historycznych, chcieliśmy stworzyć ludziom takie środowisko, w którym żyłoby im się dobrze, wygodnie i przyjemnie. Głównym naszym dziełem są Bielany i mam szereg dowodów, że wielu mieszkańców jest zadowolonych, dobrze im się mieszka, są emocjonalnie z nimi związani, mają tam swoje miejsce.

Czytaj też: Setne urodziny Marii Piechotki! |

Bielany to kilka etapów.

Na warszawskich Bielanach po raz pierwszy zetknęliśmy się z projektowaniem budownictwa mieszkaniowego wielorodzinnego w latach 50. XX w. Były to wówczas tereny peryferyjne przeznaczone pod budownictwo dla ludzi o średnich warunkach finansowych. Projekt urbanistyczny z lat 1916-20 był wzorowany na modnym wtedy typie miasta ogrodu. Naszym zadaniem było opracowanie planu urbanistycznego osiedla, projekt jego rozbudowy do ok. 20 tys. mieszkańców i uzupełnienie brakujących fragmentów. Przygotowaliśmy projekt. Rada przy Naczelnym Architekcie Warszawy stwierdziła, że nie jest zły, ale za skromny. Ulica Kasprowicza prowadziła do największej w Warszawie „budowli socjalizmu”, jaką była Huta Warszawa, uznano, że musi być bardziej reprezentacyjna. Zalecono dodanie attyk, kolumnad, portfenetrów, płaskorzeźb. Ostatecznie projekt zrealizowano bez tych upiększeń, a potem domy stały nieotynkowane przez 20 lat. Problemem wtedy był brak fachowców – na budowach pracowali chłoporobotnicy sprowadzeni ze wsi. Jakość wykonawstwa była fatalna. Przekonaliśmy kierownictwo przedsiębiorstwa budującego zespół przy ul. Skalbmierskiej, że jeżeli się zrobi prefabrykowane betonowe ramy, to wypełnienie przestrzeni między nimi cegłą już nie będzie takie trudne dla niewykwalifikowanych robotników. A jeśli cegła będzie biała i spoinowana, to nie będzie potrzeby tynkowania. Później to rozwiązanie zostało powtórzone na prawie wszystkich budynkach.

Jak to zostało przyjęte?

Pewnego dnia wiosną 1957 roku dostaliśmy wezwanie, że mamy się stawić na Skalbmierskiej. W ramach „gospodarskiej wizyty” na budowę przyjechali I sekretarz partii Gomułka, premier Cyrankiewicz, minister budownictwa, władze miasta i inni. Obowiązywał wtedy w budownictwie jeden typ okna C2. A nam się udało namówić wykonawcę na zrobienie indywidualnej stolarki, okna z lufcikami, trójdzielne portfenetry, okiennice przy drzwiach balkonowych w loggiach na parterach. Cyrankiewicz powiedział wtedy do Gomułki: „Piechotkowie zaprojektowali lufciki w oknach i socjalizm się nie zawalił”. Zespół przy Skalbmierskiej został uznany za pierwsze niesocrealistyczne osiedle i został wyróżniony nagrodą m.st. Warszawy, a my otrzymaliśmy zlecenie na następny etap rozbudowy Bielan.

Od końca lat 40. zajmowali się Państwo dokumentacją bożnic drewnianych, co w tych budynkach Państwa interesowało?

Na I roku studiów na Politechnice Warszawskiej, na historii architektury polskiej drewnianej słuchałam wykładów profesora Oskara Sosnowskiego. Pokazywał m.in. bóżnice. Wtedy po raz pierwszy dowiedziałam się o istnieniu tych fascynujących, niezwykłych budynków o nadzwyczajnej, skomplikowanej konstrukcji i formie przestrzennej. Postanowiłam, że muszę je zobaczyć w naturze. Ale wybuchła wojna, a wszystkie drewniane bóżnice spłonęły. Po wojnie okazało się, że jedyne co zostało, to pomiary wykonane przed wojną przez studentów Zakładu Architektury Polskiej i dokumentacja fotograficzna. Postanowiliśmy z mężem zająć się opracowaniem wtedy już archiwalnych materiałów przy wsparciu kierownika Zakładu Architektury Polskiej prof. Jana Zachwatowicza. I tak powstała pierwsza publikacja, która dokumentowała bóżnice drewniane na terenie dawnej Rzeczpospolitej. Do tego tematu wróciliśmy w latach 80., gdy zostałam wysłana na emeryturę i wówczas napisaliśmy z mężem na nowo bardzo rozbudowaną treściowo i ilustracyjnie książkę o bóżnicach drewnianych i kolejne dwie książki o bóżnicach murowanych i o osadnictwie żydowskim. Dwie pierwsze po ich uzupełnieniu o nowe materiały zostały już wydane przez Instytut Badań nad Sztuką Świata we współpracy z Muzeum POLIN, trzecia – już ukończona – czeka na wydanie.

------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Maria Piechotkowa, architekt, od 1945 do 2010 w spółce autorskiej z mężem, Kazimierzem M. Piechotką. W latach 1951-1956 projekt i realizacja zespołu osiedli Bielany w Warszawie (na liście dóbr kultury współczesnej SARP). Kierownicy zespołu autorskiego otwartego systemu budownictwa wielkopłytowego W70. W latach 1961-1965 posłanka na Sejm. Współautorka wielu książek n.t. architektury bóżniczej na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej nagradzanych w Polsce i zagranicą.

Lesley Lokko kuratorką biennale architektury w Wenecji 2023 Lesley Lokko została wybrana na kuratorkę 18. biennale architektury w Wenecji. Ta ghańsko-szkocka architektka jest nie tylko wykładowczynią i badaczką, ale też autorką poczytnych powieści obyczajowych, których akcja rozgrywa się głównie w Afryce. Lokko będzie pierwszą czarnoskórą kuratorką weneckiej wystawy.
Jadwiga Dobrzyńska: prekursorka, architektoniczka, pierwsza kobieta w polskiej architekturze W 2022 roku mija sto lat, odkąd Jadwiga Dobrzyńska jako pierwsza kobieta w Polsce ukończyła studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, a następnie, również jako pierwsza kobieta, otrzymała uprawnienia architektoniczne. Tym razem inicjatorki Balu architektek przypominają postać tej niezwyklej projektantki.
Bal architektek na Expo w Dubaju Architektki na imprezach branżowych zaczynają być coraz bardziej widoczne. Przyszłoroczną edycję biennale architektury w Wenecji będzie kuratorować kobieta, pochodząca z Ghany Lesley Lokko. A jak sprawy mają się na drugim biegunie wydarzeń, czyli na światowej wystawie Expo, nazywanej przez niektórych architektoniczną Eurowizją*? Inicjatorki Balu architektek tym razem o zaprojektowanych przez kobiety najciekawszych pawilonach na Expo 2020 w Dubaju.
Kreatywność inspirowana naturą: rozmowa z Martą Sękulską-Wrońską Wszystko wskazuje na to, że rozwiązaniem na miarę czasu nie jest maksymalizacja skali, na co pozwala oczywiście poziom współczesnej technologii, lecz redukcja zużycia, a także swego rodzaju recykling.
Tamale Mini-Living: Polka buduje osiedle w Ghanie W lipcu ma się rozpocząć budowa osiedla Mini-Living w Tamale na północy Ghany. To nowy projekt biura modelsoffbeauty prowadzonego przez polską architektkę Magdalenę Górecką.
Architektki z Ukrainy: dwanaście wybitnych architektek z Kijowa, Charkowa i Odessy Z okazji Międzynarodowego Dnia Kobiet BAL_architektek przywołuje postaci dwunastu znaczących kobiet w ukraińskiej architekturze. Są wśród nich właścicielki pracowni architektonicznych i wnętrzarskich, kreatorki międzynarodowych marek czy lokalne aktywistki. Poznajcie dwanaście architektek, które dziś szczególnie zasługują na Waszą uwagę.