Architektura MuratorKonkursyKonkurs na projekt cmentarza wojskowego na Westerplatte rozstrzygnięty

Konkurs na projekt cmentarza wojskowego na Westerplatte rozstrzygnięty

Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku rozstrzygnęło konkurs na projekt nowego cmentarza wojskowego na Westerplatte. Jury pod przewodnictwem Bolesława Stelmacha za najlepszą uznało pracę biura NM architekci.

Konkurs na projekt cmentarza wojskowego na Westerplatte rozstrzygnięty
Cmentarz wojskowy Żołnierzy Wojska Polskiego na Westerplatte, proj. NM architekci, I nagroda

Konkurs architektoniczny na projekt nowego cmentarza na Westerplatte, pod patronatem Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Stowarzyszenia Architektów Polskich Oddział Wybrzeże, zorganizowało Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku. Zadaniem uczestników było zaproponowanie koncepcji urbanistyczno-architektonicznej nowego cmentarza Żołnierzy Wojska Polskiego na Westerplatte. Założenie, obejmujące teren o powierzchni 5270 m², miało pełnić funkcję nie tylko miejsca pamięci, ale też interakcji społecznej, w którym będą odbywać się uroczystości państwowe, religijne i wojskowe. Przy projektowaniu należy mieć na uwadze, że istniejący cmentarz na Westerplatte zostanie rozebrany. Istniejący obiekt nie powinien stanowić punktu odniesienia, za wyjątkiem krzyża, który może być wykorzystany przy przygotowywaniu i realizacji jego nowej formy – czytamy w wytycznych.

Nowy cmentarz na Westerplatte

Praca konkursowa miała uwzględniać trzy strefy funkcjonalne: cmentarz, przedpole z reliktami historycznych budowli (w tym will oficerskiej oraz wartowni nr 5, miejsca śmierci największej liczby żołnierzy podczas nalotu 2 września 1939 roku) oraz plac apelowy, który służyć ma organizacji uroczystości dla m.in. 1000 uczestników. Jako przykłady referencyjne wymienione zostały m.in. Cmentarz Orląt Lwowskich, Cmentarz Lotników Polskich w Newark czy Polski Cmentarz Wojenny na Monte Cassino. Maksymalny koszt wykonania prac realizowanych na podstawie zwycięskiego projektu określono z kolei na 3,5 mln zł brutto.

Konkurs na nowy cmentarz na Westerplatte: wyniki

W jury po przewodnictwem Bolesława Stelmacha znaleźli się architekci Wojciech Augustyniak, Izabela Burda, Andrzej M. Chołdzyński, Stanisław Fiszer, Agnieszka Gębczyńska-Janowicz, Oskar Grąbczewski, Marta Sękulska-Wrońska, Witold Zandfos i Igor Strzok, pełniący funkcję Pomorskiego Konserwatora Zabytków, a także dr Janusz Janowski, prezes Związku Polskich Artystów Plastyków, prof. Stanisław Radwański, Jan Sikora, reprezentujący Akademię Sztuk Pięknych w Gdańsku oraz prof. Lech Tempczyk z Uniwersytetu Technologiczno-Przyrodniczego w Bydgoszczy.

Na konkurs nadesłano 27 prac. Ostatecznie za najlepszą sędziowie uznali tę przygotowaną przez biuro NM architekci (zespół: Tomasz Marciniewicz, Zuzanna Szpocińska, Jerzy Grochulski, Karolina Kayzer). Jak tłumaczyło jury, najlepiej odpowiadała na idee konkursu, w tym symboliczność przekazu i czytelność. Ponadczasowa – absolutna forma zamyka drogę przez las Westerplatte, a stalle – miejsca pochówków, stojące wokół krzyża, symbolicznie się z nim jednoczą. Minimalne środki wyrazu zaproponowane w pracy pozwalają przemówić krajobrazowi, niebu, drzewom, łące, które są najważniejszym nośnikiem pamięci dramatu, który rozegrał się na Westerplatte. Dostosowanie uniwersalnego, geometrycznego archetypu, który czerpie z antycznej, potem renesansowej, a także współczesnej symboliki do tego krajobrazu pozwoli na zaistnienie Miejsca – czytamy w uzasadnieniu.

Drugą nagrodę otrzymali Piotr Pasierbiński i Duc Ngo za oryginalną narrację przestrzeni, w której punktem kulminacyjnym uczyniono wydzielone oderwanym od ziemi murem wnętrze kontemplacyjne, przyjmujące formę zamkniętego ogrodu, a trzecią Andrzej Sołyga, Marek Kuciński i Paweł Mysera za propozycję wyjątkowo lapidarnego i mocnego symbolu w postaci Lasu Krzyży.

Sędziowie przyznali jeszcze dwa wyróżnienia regulaminowe – zespołom z Autografstudio i Restudio Jacaszek Architekci, wyróżnienie pierwszego stopnia dla firmy Zakład Usług Technicznych Tycjan Kołodziejczyk oraz cztery wyróżnienia honorowe – dla zespołu Pawła Nowickiego, Karolina Borkowskiej i Ewy Kosiackiej-Beck, pracowni Dżus G.K. Architekci, pracowni Jacek Szczęsny Archi-Cad i architekta Karola Żurawskiego.

Konkurs był bardzo trudny. Należało z jednej strony zaprojektować kameralny cmentarz dla bohaterów dramatycznych wydarzeń na Westerplatte, a z drugiej znaleźć formę ponadczasowego, uniwersalnego upamiętnienia, które uszanuje kruche, autentyczne świadectwa historii: krajobraz, ukształtowanie terenu, ruiny, leje po bombach. Nadesłane prace należy ocenić jako dobre lub bardzo dobre – podsumowywał przewodniczący jury Bolesław Stelmach.

Nowy cmentarz na Westerplatte: historia bohaterskiej obrony półwyspu

Bohaterska obrona Westerplatte rozpoczęła się rankiem 1 września 1939 roku od ostrzału artyleryjskiego okrętu szkolnego Schleswig-Holstein i szturmu niemieckich oddziałów. Już następnego dnia Wojskowa Składnica Tranzytowa na Westerplatte stała się celem ataku przez ok. 60 wrogich bombowców. W trakcie tego nalotu, gdy na Westerplatte spadło ponad 26 ton bomb burzących i zapalających, Niemcy zniszczyli wartownię nr 5. Pod jej gruzami poległo co najmniej sześciu żołnierzy z obsady budynku wraz ze swoim dowódcą. Zniszczenie wartowni oraz śmierć osób się w niej znajdujących było najtragiczniejszym epizodem obrony Westerplatte. Nie złamał on jednak morale obrońców. Walcząc w całkowitym okrążeniu, bez wsparcia z zewnątrz, polscy żołnierze stawiali opór do 7 września. Dla upamiętnienia poległych w tym miejscu w 1945 roku ustawiono prostą drewnianą kapliczkę, a rok później zbudowano pomnik – mogiłę obrońców Westerplatte.

Obrona Westerplatte przeszła do historii jako jeden z najwspanialszych czynów żołnierza polskiego. Miała ogromne znaczenie moralne dla żołnierzy i narodu Rzeczpospolitej stawiających opór niemieckiemu najeźdźcy. Sława i legenda heroicznej obrony półwyspu mobilizowała Polaków do walki z wrogiem zarówno w okupowanym kraju, jak i na wielu frontach przez cały okres II wojny światowej. W 2019 roku podczas badań archeologicznych, prowadzonych przez Muzeum Westerplatte i Wojny 1939 – Oddział Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, odnaleziono szczątki co najmniej 10 polskich żołnierzy poległych w trakcie obrony półwyspu we wrześniu 1939 roku. Wśród nich niemal na pewno są żołnierze wartowni nr 5.

Tagi:
X-Yard w Gdańsku: wielofunkcyjny zespół projektu Lahdelma & Mahlamäki Architects Fińska pracownia Lahdelma & Mahlamäki Architects, znana w naszym kraju przede wszystkim z realizacji Muzeum Historii Żydów Polskich Polin, zaprojektowała nowy kwartał na terenie Stoczni Gdańskiej. Zespół pod nazwą X-Yard otrzymał właśnie pozwolenie na budowę.
Centrum Kompetencji STOS Politechniki Gdańskiej Na terenie kampusu Politechniki Gdańskiej rozpoczęła się budowa Centrum Kompetencji STOS według konkursowego projektu biura Arch-Deco. Obiekt będzie jednym z najnowocześniejszych ośrodków informatycznych w Europie.
DOKI Gdańsk: wielofunkcyjny zespół projektu trzech pracowni architektonicznych Na postoczniowych terenach Młodego Miasta w Gdańsku powstanie wielofunkcyjny zespół mieszkaniowo-usługowy pod nazwą DOKI. Projekty budynków przygotowały trzy biura architektoniczne: FORT, Rayss Group i APA Wojciechowski.
Zespół mieszkaniowy Dawna Poczta w Gdańsku Trwa budowa zespołu mieszkaniowego Dawna Poczta w Gdańsku według projektu biura Proconcept. W ramach inwestycji, realizowanej przez spółkę Euro Styl, zmodernizowany i dostosowany do nowej funkcji zostanie zabytkowy budynek pocztowy z 1929 roku.
Osiedle Riverview w Gdańsku Osiedle Riverview w Gdańsku to kolejna inwestycja zrealizowana nad Motławą. Apartamentowce z widokiem na rzekę i Stare Miasto zaprojektowała warszawska pracownia APA Wojciechowski.
Izba Lekarska w Gdańsku według Toprojekt: wyniki konkursu W zamkniętym konkursie na projekt ośrodka szkoleniowego Okręgowej Izby Lekarskiej w Gdańsku jednogłośnie wygrała pracownia Toprojekt z Rybnika.