Architektura MuratorKrytykaColumns of Smoke

Columns of Smoke

Profesor Juan Jose Lahuerta pisze z erudycją i soczyście, popierając swoje eseje odpowiednim aparatem naukowym. W trzech dotychczas wydanych tomach Columns of Smoke przygląda się oficjalnej narracji architektonicznej nowoczesności, a szczególnie związkom między kulturą masową i architekturą. Mówi o ideach, miejscach i rzeczach, za sprawą których spotyka się ona z populizmem, manipulacją i komercją – recenzja Agnieszki Dąbrowskiej.

Columns of Smoke
Juan Jose Lahuerta, Photography or Life/Popular Mies; Tenov Books 2015 i 2016

Poświęcona historii architektury seria zatytułowana COLUMNS OF SMOKE to wspólne dzieło barcelońskiego wydawnictwa Tenov Books oraz architekta i historyka sztuki Juana José Lahuerty. Profesor Lahuerta pisze z erudycją i soczyście, popierając swoje eseje odpowiednim aparatem naukowym. W trzech dotychczas wydanych tomach przygląda się oficjalnej narracji architektonicznej nowoczesności, a szczególnie związkom między kulturą masową i architekturą. Mówi o ideach, miejscach i rzeczach, za sprawą których spotyka się ona z populizmem, manipulacją i komercją. Te ostatnie rozumiane są tu metaforycznie, jako rodzaj ornamentu, naddatku towarzyszącego awangardzie pierwszego 30-lecia XX wieku. Wizualny odpowiednik takiej koncepcji to ozdobne, złote i srebrne tłoczenia na okładkach tomów, wydawanych z dużym smakiem w niewielkim zeszytowym formacie.

Część pierwsza poświęcona jest fotografowaniu i innym formom prezentacji modernistycznej architektury – od fantasmagorycznych fotomontaży pokazujących wieżowce Miesa van der Rohe, przez obrazy wyczyszczonych ze wszelkich śladów życia wnętrz Le Corbusiera i barcelońskiego pawilonu Miesa, po naiwność nowoczesnej bauhausowskiej fotografii. W tomie trzecim odnajdujemy wątek poszukującego ekonomiki ornamentu Gaudiego, który nawet w szczytowym momencie kariery, gdy uznawany był za największego z ekscentryków, używał najbardziej minimalistycznych środków dla osiągnięcia jak najmocniejszych efektów, w praktyce opierając się całkowicie na produkcji przemysłowej.

Pełen znaczeń, niepokojący tytuł serii – COLUMNS OF SMOKE, najbardziej pasuje do części drugiej cyklu. W eseju On Loos, Ornament and Crime Lahuerta dowodzi, że pisarski dorobek Adolfa Loosa, a szczególnie jego słynny esej z 1910 roku Ornament i zbrodnia, który legł u podstaw modernistycznej architektury, to pełen uprzedzeń klasowych, rasistowski i antyfeministyczny humbug. Wiedeński architekt zostaje posadzony na ławie oskarżonych. Kluczowy dowód w tej sprawie to stwierdzenie, że współczesny człowiek tatuujący się niczym Papuas jest przestępcą albo degeneratem. Wytatuowani, którzy nie są w więzieniu to utajeni przestępcy lub zdegenerowani arystokraci. Gdy wytatuowany umiera na wolności, umiera po prostu, zanim zdąży popełnić zbrodnię – pisał Loos (Ornament i zbrodnia. Eseje wybrane, Fundacja Centrum Architektury/BWA w Tarnowie 2013, str. 134, „A-m” 4/2014). Lahuerta opowiada o tym w sposób fascynujący, konstruując krok po kroku pełną poszlak, naukową sieć-pułapkę. Wielki pionier modernizmu powierzchownie przejął i przepisał na nowo, dopasowując do rzemiosła i architektury, współczesne mu teorie społeczne, psychologiczne czy przyrodnicze – od Darwina po Freuda. Najistotniejszym źródłem naukowym był dla niego węgierski lekarz i publicysta Max Nordau – promotor idei „muskularnego judaizmu”, ale też autor wydanej w 1892 roku książki zatytułowanej po prostu Entartung (Degeneracja). Jak zauważa Lahuerta, teza o degeneracji społeczeństwa i sztuki fin de siècle’u, poszukiwanie tego, co proste, klarowne i „zdrowe”, prowadzić miały wkrótce do największej tragedii XX wieku, a w dziedzinie architektury do Le Corbusiera i jego sanacyjnych porządków. Kataloński profesor dostrzega jednak również, że pseudonaukowe i populistycznie teksty Loosa, często służące doraźnym potrzebom, nie miały wiele wspólnego z architekturą, którą tworzył. Wywód ten jest pomysłowo zilustrowany, przez co tomu drugiego serii nie daje się łatwo zapomnieć.

Agnieszka Dąbrowska

Monotowns: fotograficzna podróż przez monomiasta na peryferiach byłego ZSRR „Monotowns” to kontynuacja serii, zapoczątkowanej przez książki „Concrete Siberia” i „Eastern Blocks”. Tym razem Zupagrafika zaprasza czytelników w podróż po rosyjskich monomiastach.
Historia architektoniczno-kryminalna o termach w Vals Petera Zumthora „Uwodzenie. Historia architektoniczno-kryminalna” to komiks noir opowiadający m.in. o jednym z arcydzieł Petera Zumthora: zespole term w Vals w szwajcarskiej Gryzonii. Dzięki Centrum Architektury ceniony komiks Lucasa Harariego dostępny jest teraz po polsku.
Wszystko składane. Rower, aparat i przedmieścia: premiera książki i dyskusja z autorem Fundacja Bęc Zmiana zaprasza na premierę książki „Wszystko składane”, będącej zapisem kilkunastu wypraw fotografa Macieja Rawluka na przedmieścia Warszawy. W dyskusji z udziałem autora udział wezmą: Olga Drenda, Jakub Gondorowicz, Adam Mazur i Robert Zydel.
„Najlepsze miasto świata” w finale Nagrody Literackiej Nike Ogłoszono finalistów tegorocznej Nagrody Literackiej Nike. W finałowej siódemce jest „Najlepsze miasto świata. Warszawa w odbudowie 1944-1949” Grzegorza Piątka. Przypominamy recenzję książki, jaka ukazała się na łamach „Architektury-murator”.
Maksimum śląskiej architektury Przewodnik był dobrą okazją, by śmielej oddzielić budownictwo od architektury. Ale książkę cechuje maksymalistyczne podejście: prezentacja aż 120 realizacji – Hanna Faryna-Paszkiewicz recenzuje książkę Anny Syski „Spodek w Zenicie. Przewodnik po architekturze lat 1945-1989 w województwie śląskim”. Tylko w wydaniu cyfrowym: fragment publikacji do pobrania.
ŚRÓD PN. Ilustrowany atlas architektury Śródmieścia Północnego Centrum Architektury zaprasza na premierę kolejnego przewodnika po Warszawie, tym razem poświęconego architekturze Śródmieścia Północnego. Najważniejsze realizacje dzielnicy zilustrowali Kamila Doniec, Maciek Drążkiewicz, Mateusz Gryzło, Maria Łomiak i Peter Łyczkowski, a tekstami opatrzyli varsavianista Michał Kempiński i historyczka sztuki Ewa Ziajkowska.