Architektura MuratorKrytykaHistoria miejsca

Historia miejsca

Reprezentacyjna południowa fasada Domu Partii miała otwierać się na plac Trzech Krzyży i panoramiczny widok Alej Ujazdowskich. Dziś odbija się w przeszklonej elewacji nowego biurowca, współtworząc kameralne wnętrze urbanistyczne w śródmieściu Warszawy – pisze Tomasz Żylski.

Nowy Świat - Centrum giełdowe
Widok ogólny gmachu PZPR. Fot. Alfred Funkiewicz ZA „Architektura” nr 5 /1952

Dom Partii, jako siedziba KC PZPR w przeszłości zwany też Białym Domem albo Domem pod Baranami, powstał według konkursowego projektu Wacława Kłyszewskiego, Jerzego Mokrzyńskiego i Eugeniusza Wierzbickiego z 1947 roku. Pod realizację obiektu wyznaczono teren między Alejami Jerozolimskimi, Nowym Światem, Książęcą oraz projektowaną aleją Na Skarpie, w rejonie, który od Zamku Królewskiego do Belwederu wypełniać miały nowe budynki mieszczące instytucje, związki polityczne i zawodowe oraz siedziby stowarzyszeń artystycznych. Zespół zachowanych kamienic przy ul. Książęcej przewidziano do rozbiórki, co otwierać miało szeroką perspektywę na plac Trzech Krzyży i Aleje Ujazdowskie. Główną elewację gmachu zaprojektowano więc od południa.

Wzdłuż długiego balkonu nad prześwitami prowadzącymi na obszerny dziedziniec zlokalizowano gabinet I Sekretarza KC PZPR Bolesława Bieruta. W projekcie konkursowym znalazła się też niewielka rotunda z salą zebrań: usytuowana na wspólnym podium nieco na wschód od budynku, stanowić miała razem z gmachem – jak pisze Jarosław Zieliński w książce Realizm socjalistyczny w Warszawie – modny w tym czasie i wywodzący się z kanonów funkcjonalizmu asymetryczny układ dwóch kontrastujących brył.

Nowy Świat - Centrum giełdowe
Zdjęcie makiety od strony ulicy Książęcej z konkursu na projekt gmachu Komitetu Centralnego P.P.R. Fot. ZA „Architektura” nr 1/1948

Po zjednoczeniu Polskiej Partii Robotniczej i Polskiej Partii Socjalistycznej w 1948 roku i proklamowaniu socrealizmu w architekturze w 1949 roku, budynek znacznie poszerzono, doprojektowano kondygnację, a elewacje „wzbogacono” o historyzujące detale i elementy dekoracyjne. Na fasadach między loggiami pierwszego piętra pojawiły się kariatydy, ściany bocznych ryzalitów w parterze wypełniły wielopostaciowe płaskorzeźby, attykę ozdobiły zaś dwie pary grup figuralnych. Ostatecznie z elementów tych zrezygnowano, choć – co można prześledzić na archiwalnych zdjęciach – kariatydy przez pewien czas podtrzymywały strop loggii od strony południowej. Zdecydowanie socrealistyczny wyraz zyskały za to wnętrza, których projekt opracowali m.in. Jerzy Bandura, Jerzy Jarnuszkiewicz i Franciszek Strynkiewicz. Dom Partii oddano do użytku w 1951 roku. Siedzibą PZPR gmach pozostawał do 1989 roku.

W 1990 roku, na mocy decyzji premiera Tadeusza Mazowieckiego, powołano Centrum Bankowo-Finansowe „Nowy Świat” – spółkę celową, która z przychodów uzyskiwanych z wynajmu powierzchni w dawnym Domu Partii sfinansować miała budowę nowego gmachu Biblioteki Uniwersyteckiej na Powiślu, co też ostatecznie nastąpiło dziewięć lat później (proj. Marek Budzyński, Zbigniew Badowski z zespołem). Wśród pierwszych najemców historycznego gmachu KC znalazła się... Giełda Papierów Wartościowych. Ta radykalna zmiana funkcji stała się jednym z wyrazistszych symboli polskiej transformacji.

Nowy Świat - Centrum giełdowe
Widok budynku od strony ul. Nowy Świat 15/17. Na pierwszym planie skrzyżowanie Al. Jerozolimskich i Nowego Światu; w tle z prawej samochód Warszawa M-20, 1958-1964. Fot. Zbyszko Siemaszko/NAC

Z czasem jednak budynek okazał się dla Giełdy niewystarczający i na pobliskiej działce przy ul. Książęcej w 2000 roku obie spółki zrealizowały nowy. Centrum Giełdowe, według konkursowego projektu Andrzeja M. Chołdzyńskiego i Stanisława Fiszera z zespołem, zdaniem Konrada Kuczy-Kuczyńskiego, który był przewodniczącym jury, charakteryzuje „czytana powoli” czystość i elegancja. Ostatnimi budynkami „czytanymi powoli” były dla mnie CDT Sołtana i Ihnatowicza, może częściowo Metalexport Karpińskiego i Zielińskiego. Modernistyczne myślenie o czystości funkcji i przestrzeni, ubrane w elementy high-tech, szkła i metalu, znane zresztą z francuskich realizacji Fiszera, a szczególnie siedziby ANDRE przy kanale La Vilette w Paryżu, stwarza szanse spotkania z architekturą europejską – pisał w „Krajobrazie Warszawskim” z grudnia 1994 roku, w którym omawiano wyniki konkursu.

Po przeprowadzce Giełdy dawny Dom Partii wciąż pełnił funkcję biurową, swoją główną siedzibę ma tam m.in. Agencja Rozwoju Przemysłu, a w parterze od strony Nowego Światu ulokował się pierwszy w Polsce salon Ferrari oraz sklepy marek Mont Blanc i Noble Place. W 2009 roku obiekt wpisano do rejestru zabytków. Od kilku lat pod nadzorem konserwatora trwa jego modernizacja, której celem jest podniesienie standardu budynku do klasy „A”. W ramach prac od strony Alej Jerozolimskich powstał trzypiętrowy podziemny parking, częściowo zabudowano też podcienia – od północy i południa wstawiono w nie wolno stojące przeszklone kubiki mieszczące dodatkowe lokale usługowe. Projekt tych obiektów opracowało studio AMC – Andrzej M. Chołdzyński. Architekci zaprojektowali też nowy biurowiec na wąskiej działce między dawnym Domem Partii a XIX-wieczną kamienicą, którą według założeń z lat 50. razem z sąsiednią zabudową planowano rozebrać. Inwestycja rozpoczęła się w 2013 roku, a zakończyła w grudniu 2015 roku.

Architektoniczny zwornik – o biurowcu Nowy Świat Krzysztof Mycielski W inwestycji tej, w dużej mierze polegającej na kilku przemyślanych interwencjach, nie chodziło jedynie o wąski budynek, dzięki któremu wyzyskano dodatkową kubaturę. Tematem był kluczowy dla Śródmieścia pokaźny kwartał pomiędzy Książęcą, Nowym Światem a Alejami Jerozolimskimi. Chociaż architektonicznie zdarzyło się tu niewiele, dla uczestników miejskiego życia zmieniło się niemal wszystko – pisze Krzysztof Mycielski.
Dobra zmiana w Śródmieściu – o biurowcu Nowy Świat Krzysztof Domaradzki Budynek dobrze wykorzystuje potencjał miejsca – stwarza pierzeję nowego pasażu łączącego Nowy Świat ze skarpą i parkiem na tyłach Muzeum Narodowego. Daje szansę na zaktywizowanie mało znanej uliczki – alei Stanisława Lorentza między gmachem KC a Muzeum. Wykorzystuje także potencjał ukryty w dawnym Domu Partii, uzupełniając sekwencję trzech wnętrz urbanistycznych – pisze urbanista Krzysztof Domaradzki.
Kulisa miejska – o projekcie biurowca Nowy Świat Andrzej M. Chołdzyński Projekt ma ambicję wzbogacenia Traktu Królewskiego o prostopadłą doń, rzeźbiarską i ekspresyjną strefę otwierającą Trakt Królewski na Park na Książęcem. Budynek przekształca miejsce dotychczas uznawane za zapleczowe i peryferyjne w przestrzeń rozpoznawalną i posiadającą własną tożsamość – pisze główny projektant budynku Andrzej M. Chołdzyński.
Biurowiec Nowy Świat 2.0 w Warszawie Nowy biurowiec wraz z dawnym Domem Partii i jego zrewitalizowanym dziedzińcem ma szansę przekształcić się w miejsce przyjazne i miastotwórcze, dobrze wykorzystując atuty swojej śródmiejskiej lokalizacji – o urbanistycznych walorach obiektu, jego kontekstualnej architekturze i publicznych funkcjach piszą Krzysztof Domaradzki i Krzysztof Mycielski.
ZESPÓŁ BUDYNKÓW BIUROWYCH Z FUNKCJAMI HANDLOWO-USŁUGOWYMI Główną zasadą urbanistyczno-architektoniczną projektu jest zdefiniowanie rzeźbiarskiej dominanty grupowej w kwartale położonym w południowo-zachodnim obszarze otaczającym Rondo Daszyńskiego, składającej się z kilku budynków wysokościowych. Projekt AMC – Andrzej M. Chołdzyński Sp. z o.o.