Architektura MuratorKrytykaProjektowanie z uwzględnieniem potrzeb kobiet, czyli gender mainstreaming po wiedeńsku

Projektowanie z uwzględnieniem potrzeb kobiet, czyli gender mainstreaming po wiedeńsku

W Polsce projektowanie z uwzględnieniem potrzeb kobiet zwane m.in. z jęz. angielskiego gender mainstreaming zdaje się, póki co, mrzonką. Czy zatem godne przykłady znajdziemy za granicą? Czy Europa Zachodnia obfituje w układy urbanistyczne mogące stanowić dobry przykład i naoczny dowód, że się da? Publikujemy kolejny felieton inicjatorek Balu architektek.

Projektowanie z uwzględnieniem potrzeb kobiet, czyli gender mainstreaming po wiedeńsku
Centrum technologiczne Aspern IQ; fot. ATP architekten ingenieure / CC BY-SA 3.0

Wygrywający we wszystkich plebiscytach na najlepszą jakość życia Wiedeń jest miastem, w którym od ponad 30 lat działa Eva Kail, urbanistka i propagatorka projektowania z uwzględnieniem potrzeb płci. To ona od lat przekonuje, że projektowanie dla kobiet skutkuje większą sprawiedliwością społeczną oraz, jeśli chcieć zrobić coś dobrego dla kobiet, warto w pierwszej kolejności zatroszczyć się o pieszych. To ważne argumenty i warto je zapamiętać na wypadek dyskusji z kimś, kto projektowanie dla kobiet będzie uważał za działanie jedynie na rzecz wybranej grupy.

Czytaj też: Wiedeń finansuje zazielenianie fasad, dachów i dziedzińców. Tak walczy ze zmianami klimatu |

Kail zapoczątkowała ruch, który jest obecnie realizowany przez cały departament planowania. Czytamy ponad stustronicowy podręcznik „Gender Mainstreaming” wydany w 2013 po angielsku przez urząd miasta Wiednia. Znajdujemy tam masę analiz i praktycznych rad, a także konkretne wytyczne projektowe: od skali masterplanu po detaliczne rozwiązania architektoniczne. Analiza zacienienia, wpływ kształtu wewnętrznych podwórek na sposób ich wykorzystania, rekomendacje dla przestrzeni publicznych, miejskich parków czy obiektów usługowych.

Projektowanie z uwzględnieniem potrzeb kobiet, czyli gender mainstreaming po wiedeńsku
Fragment założenia Aspern Seestadt w Wiedniu; fot. domena publiczna

Ważną część publikacji stanowi omówienie planowanej wówczas nowej dzielnicy – Aspern Seestadt. To niezwykle ciekawe założenie urbanistyczne i to z co najmniej kilku powodów. Jest budowane na terenach po lotnisku. Szybkie połączenie z centrum zapewnia wybudowana tu najpierw linia naziemnego metra kursująca co 10 minut. Ogromny obszar osiedla jest pomyślany jako przestrzeń przeznaczona całkowicie dla pieszych, samochody są tu schowane pod ziemię, a ich waga zupełnie zmarginalizowana. Teren zielony rozciąga się wokół jeziora (stąd nazwa – Seestadt). Każdy z budynków wydaje się architektoniczną perełką, a góruje nad nimi HoHo Tower, czyli 24-kondygnacyjny wieżowiec zbudowany z drewna.

Czytaj też: Najwyższe budynki z drewna: 5 najwyższych budynków drewnianych na świecie |


Aspern wita nas wielkim napisem „Frauen Bauen Stadt” i plenerową wystawą o architektkach. Każda ulica i plac upamiętniają słynne kobiety, a dwupiętrowy plac zabaw zajmujący cały dziedziniec drewnianego kwartału czy wpisane w krajobraz rampy na każdy pagórek chciałoby się po prostu importować. Po ulicach niespieszne spacerują rodziny, dzieciaki grają w piłkę. Szukamy, trochę na siłę, ciemnych stron tej idylli, zadajemy sobie pytania. Czy nawierzchnia wylana równo na terenie całej dzielnicy nie będzie nagrzewać się latem do zbyt wysokich temperatur? Czy jest tu wystarczająco dużo drzew i cienia? Czy przypadkiem, mieszkając tu, nie tęskniłybyśmy do zgiełku tętniącego życiem centrum? Kogo stać, a może, co ważniejsze, kogo nie stać na mieszkanie tutaj? Czy na najem lokali w parterach będą mogli pozwolić sobie drobni przedsiębiorcy?

I najważniejsze na koniec: w jakim stopniu na sukces tej dzielnicy wpłynęły wytyczne uwzględniające w projektowaniu płeć? Naszym zdaniem odegrało to ogromną rolę. Polska patodeweloperko, bądź mniej pato, jedź do Wiednia!

Projektowanie z uwzględnieniem potrzeb kobiet, czyli gender mainstreaming po wiedeńsku
Fragment założenia Aspern Seestadt w Wiedniu; fot. domena publiczna
Cztery lekcje od Aliny Scholz dla burmistrzów Zakliczyna, Kutna, Leżajska oraz innych miast, gdzie w wakacje można usmażyć jajko na betonowym rynku Dyskusja nad opatrzenie rozumianą modernizacją rynków i placów trwa kolejny sezon. Inicjatorki Balu architektek tym razem przygotowały krótki poradnik dla decydentów: „Cztery lekcje od Aliny Scholz, wybitnej, polskiej architektki krajobrazu, dla burmistrzów Zakliczyna, Kutna, Leżajska oraz innych miast, gdzie można w wakacje usmażyć jajko na betonowym rynku”.
Agnieszka Kalinowska-Sołtys na czele Stowarzyszenia Architektów Polskich Architektka Agnieszka Kalinowska-Sołtys została prezes zarządu głównego SARP! Jest pierwszą kobietą na tym stanowisku w 88-letniej historii stowarzyszenia.
Stanisława Sandecka Nowicka: Grand Dame światowej architektury Stanisława Sandecka Nowicka tworzyła m.in. okładki do książek, ilustracje i plakaty, była współautorką Domu Turysty w Augustowie i słynnego Paraboleum w Raleigh, pracowała w Biurze Odbudowy Stolicy i u Le Corbusiera, a w 1963 roku jako pierwsza kobieta na architektonicznej uczelni w USA uzyskała tytuł profesora. Inicjatorki Balu architektek tym razem przypominają postać Stanisławy Sandeckiej Nowickiej.
Helena Kurcyusz: wymyślając miasta na nowo Helena Kurcyusz przez wiele lat była nie tylko główną urbanistką województwa szczecińskiego, ale też animatorką życia kulturalnego w regionie. Postać architektki przypomina nowa wystawa w Muzeum Historii Szczecina. Ekspozycji towarzyszą wykłady i spacer kuratorski.
Lesley Lokko kuratorką biennale architektury w Wenecji 2023 Lesley Lokko została wybrana na kuratorkę 18. biennale architektury w Wenecji. Ta ghańsko-szkocka architektka jest nie tylko wykładowczynią i badaczką, ale też autorką poczytnych powieści obyczajowych, których akcja rozgrywa się głównie w Afryce. Lokko będzie pierwszą czarnoskórą kuratorką weneckiej wystawy.
Jadwiga Dobrzyńska: prekursorka, architektoniczka, pierwsza kobieta w polskiej architekturze W 2022 roku mija sto lat, odkąd Jadwiga Dobrzyńska jako pierwsza kobieta w Polsce ukończyła studia na Wydziale Architektury Politechniki Warszawskiej, a następnie, również jako pierwsza kobieta, otrzymała uprawnienia architektoniczne. Tym razem inicjatorki Balu architektek przypominają postać tej niezwyklej projektantki.